Elementet themelore tė shtetit demokratik (III): Qeveria

Qeveria dhe administrata, nė kuptimin tradicional ekzekutivi, bėjnė pjesė nė elementet qendrore tė ēdo shteti. Se si duken qeveria dhe administrata nė shtetin demokratik, kėtė pyetje mundohet ta trajtojė teksti nė vazhdim.

[Kreu i faqes]

(...) Nevoja e udhėheqjes shfaqet nė tė gjitha bashkėsitė njerėzore. Sipas tė gjitha pėrvojave historike, ky funksion mund tė kryhet nga njė person i vetėm apo nga njė numėr i vogėl njerėzish. Vetėm nė kėtė rast bashkėsia ėshtė e aftė pėr tė vepruar dhe pėr tė marrė vendime. Njė komision i madh siē ėshtė p.sh. parlamenti, apo tė gjithė qytetarėt mund ta formojnė dhe kontrollojnė kėtė udhėheqje pėrmes disa personave, t'i pėrcaktojnė asaj rregullat e sjelljes dhe direktivat, por qeverinė vetė, nė kushte normale nuk duan ta zėvendėsojnė.

Nga ana tjetėr, kjo e fundit ėshtė e aftė pėr veprim vetėm nėse respektohen udhėzimet e saj. Pėr kėtė arsye, me rritjen e detyrave shtetėrore dhe tė formave tė komplikuara tė bashkėjetesės njerėzore ėshtė formuar njė aparat i ndarė i qeverisė por i pavarur nė marrjen e vendimeve, administrata shtetėrore, e cila me kalimin e kohės fitoi aq shumė peshė, saqė brenda ekzekutivit u bė dallimi institucional mes qeverisė dhe administratės. Nė demokracinė moderne, veprimi i pėrbashkėt i qeverisė dhe administratės pėrbėn pjesėn kryesore tė pėrditshmėrisė politike.

[Kreu i faqes]

Historia ka treguar forma tė ndryshme tė qeverisjes. Gjatė dy shekujve tė kaluar ėshtė provuar pikėpamja se qeveritė duhet tė formohen vetėm pėr njė periudhė tė caktuar kohore dhe se duhet t`i nėnshtrohen kontrollit. Nė epokėn e absolutizmit, mbretėrit dhe princat akoma sundonin nė mėnyrė sovrane dhe pa detyrime pėr tė dhėnė llogari ndaj tė nėnshtruarve tė tyre. Nė kėtė kontekst flitet edhe pėr qeveritė autokratike, nė dallim nga ato republikane apo konstitucionale, siē gjenden nė demokracitė moderne. Me lindjen dhe forcimin e parlamenteve, nė vend tė mbretėrve dhe princave, tė dalė nga mėshira e Zotit, u shfaqėn qeveritė me pėrgjegjėsi parlamentare. Nė kohėn e sotme, ajo nuk ėshtė asgjė tjetėr veēse qeverisje e grupit udhėheqės tė shumicės pėrkatėse parlamentare, e cila del nga parlamenti dhe zė karriget nė qeveri. Por edhe nė rastet e zgjedhjes direkte tė qeverisė nga populli nė formėn e njė presidenti, siē ėshtė rasti i SHBA-sė, ruhet kontrolli i saj pėrmes parlamentit, kėshtu qė sistemi presidencial amerikan ėshtė vetėm njė variant tjetėr i qeverisė sė kufizuar nė autorizimet dhe kohėn e ushtrimit tė funksionit tė saj.

Edhe pse tipi i qeverisjes parlamentare apo presidenciale, pėr shkak tė suksesit tė demokracisė ėshtė provuar si forma mė atraktive e udhėheqjes politike, duhet pranuar se shekulli ynė ka pėrjetuar dhe po pėrjeton kthimin nė format autokratike tė sundimit. Kjo nuk vlen vetėm pėr diktaturat ushtarake tė tipit tė marshallit polak Pilsudski nė kohėn nė mes dy luftėrave botėrore, por nė radhė tė parė pėr regjimet e tipit tė nazizmit 
gjerman dhe tė stalinizmit rus.

[Kreu i faqes]

Disa pjesė tė botės (...) jetojnė akoma nėn sundimin e regjimeve autokratike. (...) Sidoqoftė nuk ekziston asnjė dyshim se ideali i njė rendi politik, nė tė cilin qeveria u ėshtė nėnshtruar kufizimeve neutrale dhe kohore, nė mėnyrė tė vazhdueshme, merret si masė dhe nga forcat opozitare pranohet si kėrkesė demokratike. Vullneti i njerėzve pėr bashkėpėrcaktimin e tė ardhmes sė tyre dhe kėrkesat pėr barazi sociale orientohen kundėr
arbitrarizmit dhe absolutizmit tė palegjitimuar nė mėnyrė demokratike. Pėr kėtė arsye, pėr diktatorėt, nė asnjė vend tė botės nuk ekziston mė njė e ardhme e sigurtė, pavarėsisht sa tė forta duken sistemet e tyre tė sundimit.

(...) Nga ekzistenca jo e pakomplikuar pranė njėri-tjetrit e udhėheqjes sė konstituar nė mėnyrė demokratike dhe e kompetencės sė administratės rrjedh praktika e veprimit shtetėror dhe e pushtetit. Ajo ka pėr detyrė t'i shėrbejė vullnetit tė qytetarėve dhe kushteve tė jetės nė bashkėsinė shoqėrore. Kėshtu krijohet konflikti permanent mes impulsit demokratik dhe nevojės sė veprimit shtetėror, konflikt ky i cili duhet tė
pėrballohet nė mėnyrė tė hapur nga tė dyja palėt, sepse qė tė dyja, bazimi nė demokraci dhe shteti i aftė pėr veprim, janė premisat pėr njė bashkėsi shoqėrore demokratike (...).

[Nxjerrė nga: Waldemar Besson/Gotthard Jasper, Das Leitbild der modernen Demokratie. Bauelemente einer freiheitlichen Staatsordnung, Bonn 1990]

[Kreu i faqes]

Temat:  Tė drejtat e njeriut  I  Modele  I  Demokracia  I  Partitė  I  Evropa  I  Globalizimi  I  Kombet e Bashkuara  I  Qėndrueshmėria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat

     

Kjo ofertė Online mbi edukimin politik u zhvillua nga agora-wissen, Shoqata e Shtutgartit pėr pėrēim dijesh pėrmes mediave te reja dhe edukimit politik. Nė rast pyetjesh apo vėrejtjesh drejtohuni Ju lutem te ne.