Elementet themelore tё shtetit demokratik (IV): Opozita

Nё shtetin demokratik, opozita ka pёr detyrё kontrollin e qeveritarёve qё zotėrojnė telekomandёn. Kjo do tё thotё se opozita kujdeset qё qeveritari tė pėrfaqėsojėinteresat e atyre qё i kanё dhёnё atij pёr njё kohё tё caktuar bateritё e tyre. Ajo kritikon zgjedhjen e programit dhe pёrpiqet tё tregojė se ēfarė programi do tė vinte ajo, nё rast se votuesit do t'ia kishin dhёnё asaj bateritё e tyre. Me fjalё tё tjera, ajo formulon alternativёn ndaj programit tё qeverisё me shpresё se do tė tёrheqё interesin e shumicёs sё zgjedhёsve, nё mёnyrё qё nё zgjedhjet e ardhshme tё fitojė prej tyre shumicёn e votave dhe ta ndёrrojė qeverinё.

Teksti nё vazhdim i Valdemar Besonit dhe Gothard Jasperit paraqet mёnyrёn e funksionimit, detyrat dhe vёshtirёsitё e opozitёs nё shtetin demokratik:

Njё tekst tjetёr u kushtohet formave tё opozitёs. Do tё shtjellohen dhe vlerёsohen dy format themelore, opozita kompetitive dhe ajo kooperative. Nё realitetin demokratik, gjenden shpesh forma tё pёrziera tё opozitёs [Kalo nё kёtё tekst].

[Kreu i faqes]

Qeveria dhe opozita

Qė qeveria e njё shteti demokratik nё udhёheqjen e politikёs sё brendshme dhe asaj tё jashtme ёshtё gjithnjё qeveri partiake, kjo tregohet mё sё miri nё ekzistencёn e opozitёs parlamentare, e cila nё parlament gjendet pёrballё shumicёs qeveritare. Nё kushte normale, tёrёsia e forcave politike tё njё kombi pёrbёhet nga qeveria dhe opozita. Opozita-siē thuhet me tё drejtё- ėshtė faktor i rёndёsishёm pёrballё qeverisё. Ekzistenca e opozitёs pengon identifikimin e partisё qeveritare me shtetin, shndёrrimin e saj nё parti shtetёrore dhe paraqitjen e interpretimit tё saj tё sё mirёs sё pёrbashkёt si absolut dhe tё vetёm.

Institucioni i opozitёs parlamentare ėshtė ndikuar nga dy bindje themelore, tё cilat bёjnё pjesё nё elementet themelore tё formimit demokratik tё shtetit. Sё pari bindja se demokracia e fiton dinamikёn e saj nėpėrmjet konflikteve politike dhe sociale. Tёrёsia e pikёpamjeve politike realizohet vetёm nё kundёrvёnien e vazhdueshme tё pikёpamjeve dhe interesave, me ndihmёn e tё cilave mund tė pёrballohen vёshtirёsitė e
paraqitura (...).

[Kreu i faqes]        [Kthehu nё vёshtrimin e pёrgjithshёm]

Opozita si kundёrpushtet

Opozita e mundёsuar nga demokracia dhe e konsideruar si e domosdoshme del edhe nga njё pёrvojё tjetёr e rёndёsishme e jetёs politike. Ai qė ёshtё i bindur pёr ndikimim negativ tё pushtetit tё tepruar, nё demokraci duhet tё ketё parasysh shumёn e tё gjitha masave pёr parandalimin e kёtij rreziku me ndihmёn e njё kontrolli sistematik tё pushtetit. Kundёrpesha mё me ndikim dhe mё e rёndёsishme ndaj pushtetit, qё prej kohёsh ka qenё opozita parlamentare. Sipas teoricienёve anglo-saksonė tė parlamentit tё shek. XVII, zbuluesve tё vёrtetё tё opozitёs parlamentare, qeveria dhe opozita dallohen nё kontradiktёn mes zotėrimit tё pushtetit dhe jopushtetit edhe nё aspektin moral. Sipas tyre, djallёzia e pushtetit rrezikon vetёm qeverinё, sё cilёs me pasjen e pushtetit i kanoset rreziku i korrupsionit. Detyrё e opozitёs ёshtё pra mbrojtja nga ky zhvillim negativ. Nёpёrmjet institucionalizimit tё opozitёs, sipas tyre, duhet tё ruhet liria, duke u dhёnё tё njeriut, e sidomos tё fuqishmёve njё masё kultivimi, detyrё e sё cilёs ёshtё parandalimi i shndёrrimit tё lirisё nё anarki apo despotizёm.

Ideja e opozitёs parlamentare pėrbėn pёr kёtё arsye pёrpjekjen pёr mposhtjen e tё metave tё njeriut dhe kontributin nё bashkёsinё njerёzore pёrmes veprimit, ekuilibrimit, kritikёs. Opozita shndёrrohet nё kёtё mёnyrё nё njё funksion tё udhёheqjes politike, gjё qė nё Angli realizohet pёrmes dhėnies sё pagёs nga ana e shtetit pёr udhёheqёsin e opozitёs, si dhe duke e cilėsuar opozitёn si "Her Majesty's Opposition". Pёr kёtё arsye, institucionalizimi i kufizimit tё pushtetit politik nё qeveritё parlamentare pёrmes krijimit tё njё opozite ёshtё quajtur si "njё ndёr zbulimet mё tё rёndёsishme tё fondit jo aq tё pasur me institucione politike" (Otto Kirchheimer).

[Kreu i faqes]        [Kthehu nё vёshtrimin e pёrgjithshёm]

Opozita si alternativё

Realizimi i idesё sё opozitёs parlamentare nё vendin klasik tё sistemit dypartiak nё Angli nuk ka qenё i rastit. Nё sistemet dypartiake, loja mes qeverisё dhe partisё nё pushtet nga njёra anё dhe opozitёs nё anёn tjetёr, mund tё funksionojė nё mёnyrё tё drejtpёrdrejtё dhe efektive. Opozita nё sisteme tė tilla, nё kushte normale, nuk ka mundёsi ta rrёzojė qeverinё gjatё perudhёs legjislative, derisa kjo e fundit mund tё mbёshtetet nё shumicёn e partisё sё saj. Por ky fakt nuk e kufizon mundёsinё politike tё opozitёs. Ajo
ushtron ndikimin e saj ndaj qeverisё edhe me faktin se qёndron gati pёr ta zёvendёsuar qeverinё jo tё suksesshme nё zgjedhjet e ardhshme. Pёr kёtё arsye, ajo i kritikon nё parlament masat e qeverisё dhe i parashtron asaj njё program mё tё mirё, pёr t'i bindur kёshtu votuesit pёr domosdoshmёrinё e zgjedhjes sё njё qeverie tё re. Gjasat pёr tё ardhur nё pushtet pas zgjedhjeve tё ardhshme e shtyjnё opozitёn qё tё jetё e matur me kritikat dhe kundёrpropozimet e saj. Qeveria ndёrkaq detyrohet tė fillojė betejёn pёr tė fituar besimin e zgjedhёsve. Kritika e opozitёs e zhvilluar nё parlament e detyron atё qё tё pёrgjigjet dhe tё paraqesė mё mirё pozicionin e saj. Jo rrallё, qeveria do ta ndryshojė edhe pozicionin e saj pёr shkak tё ndikimit tё argumenteve tё opozitёs. Njё udhёheqje largpamёse e shtetit do t'i pёrvetёsonte idetё dhe planet e opozitёs, natyrisht nё dёm tё kundёrshtarёve tё saj, por edhe nё dobi tё shoqёrisё. E tёrё kjo ndodh para syve tё zgjedhёsve, tё cilёt luajnё rolin e gjykatёsit tё paanshёm, duke marrur vendimin e tyre nё ēdo katёr apo pesё vjet. Me qёllim informimin e tyre, mbledhjet e parlamentit mbahen shpesh nё mёnyrё publike.

[Kreu i faqes]        [Kthehu nё vёshtrimin e pёrgjithshёm]

Funksioni kontrollues i opozitёs

Edhe angazhimi i rregullt politik i opozitёs nё parlament ka rёndёsi tё madhe. Meqenёse partia shumicё apo koalicioni partiak, nga i cili ka dalё qeveria nuk ka shumё prirje dhe shkas pёr ta kontrolluar nё mёnyrё rigoroze instancёn ekzekutive, opozita duhet tė marrё edhe rolin e kontrolluesit, rol ky tё cilin, vetёm nё sistemet presidenciale tё qeverisjes si ai i SHBA-sё, e ushtron parlamenti si i tёrё. Linja e vёrtetё politike e ndarjes nё sistemet parlamentare, nё kushte normale, nuk ėshtė ajo mes qeverisё dhe parlamentit, ekzekutivit dhe legjislativit, por ajo mes qeverisё dhe partisё qeveritare apo koalicionit qeveritar nga njёra anё dhe/ose partive opozitare nga ana tjetёr. Ndarja klasike e pushtetit zёvendёsohet pra me njё "ndarje vitale tё pushtetit", pёr tё cilёn do tё flitet mё gjerёsisht. Megjithatё nuk duhen mbivlerёsuar mundёsitё kontrolluese tё opozitёs. Ajo vetёm nё raste tё jashtёzakonshme do tė arrijё tё mbledhё kundёr qeverisё
shumicёn e nevojshme nё parlament. Sidoqoftė vetё kritika publike ndaj tё metave pёrkatёse apo kёrcёnimet nё kёtё drejtim mund tё bёjnё mrekullira.

Opozita parlamentare ushtron ndikim direkt mbi instancёn ligjvёnёse. Ndryshimet kushtetuese, nё kushte normale janё tё varura nga pёlqimi i saj. Mirёpo edhe nё ligjёvёnien normale ajo ia del shpesh me ndihmёn e partisё qeveritare apo me njё krah tё saj t`i ndryshoj dukshёm projektligjet e qeverisё. Nё kёtё rast ajo vepron si avokate e interesave tё papёrfillura apo tё mospёrfillura sa duhet dhe kujdeset para sё gjithash pёr njё diskutim tё lirё dhe tё gjёrё tё vёshtirёsive tё ligjёvёnies. Pёrveē kёsaj, ёshtё e mundur qё opozita t`i vij nё ndihmё qeverisё, nёse ajo, duke marrё parasysh kritikёn e opozitёs, has nё rezistencёn e kёrkesave tё njёanshme tё partisё sё vet.

[Kreu i faqes]        [Kthehu nё vёshtrimin e pёrgjithshёm]

Me qёllim tё funksionimit tё suksesshёm, opozitёs i duhen tё drejtat pёrkatёse parlamentare. Ajo duhet tё jetё e siguruar kundёr hileve tё rregulloreve administrative tё shumicёs dhe tё ketё hapёsirё tё mjaftueshme veprimi, me qёllim qё t`i jipet mundёsia e konstituimit tё qeverisё nё parlament, e detyrimit tё dhёnies sё informacioneve dhe e ushtrimit tё kritikёs. Para sё gjithash, nё fushatёn zgjedhore, opozita duhet t`i ketё mundёsitё e njejta me partinё qeveritare, tё ketё hyrje tё njejtё nё mjetet e informimit dhe mundёsinё e informimit tё lirё tё opinionit mbi qёllimet e saj.

Siguria juridike e mundёsive tё njejta dhe pёrcaktimet efektive tё mbrojtjes pёr pakicёn nё tё drejtёn parlamentare nuk mjaftojnё vetё pёr garantimin e lojёs sё rregullt nё mes qeverisё dhe opozitёs mbrenda rendit ekzistues. Tё dyja palёt duhet tё tregojnё ndjenjёn e ushtruar tradicionalisht pёr "fair play" dhe tё respektojnё parimet e stilit politik dhe tё procedurёs demokratike (...).

Nuk duhet absolutizuar njё model i caktar i antagonizmit tё qeverisё dhe opozitёs. Shembulli anglez nuk mund tё bartet nё ēdo sistem partiak dhe qeveritar. Edhe nё sistemet shumёpartiake mund tё ekzistoj alternativa e institucionalizuar e opozitёs parlamentare, si mundёsi e njё koalicioni tjetёr qeveritar nё mesin e grupeve parlamentare. Mirёpo kёtu, vetёm rrallё vjen deri tek ndёrrimi i qartё. Pёr kёtё arsye, shteti shumёpartiak, nё kushte normale e ka vёshtirё ti ndajё nё parlament frontet e qeverisё dhe opozitёs (...).

Mirёpo, edhe nё shtetet me sisteme dypartiake apo dygrupёshe - nё kёto tё fundit, opozita gjendet kundrejt partisё sё madhe qeveritare me partnerё tё vegjёl -, ndёrrimi i qeverisё sot ёshtё bёrё jashtёzakonisht i vёshtirё. Vendet e opozitёs nё parlament janё bёrё tё vёshtira. Duhet kёrkuar arsyet e kёsaj, me qёllim qё mundёsitё e opozitёs nё shtetin e sotёm demokratik tё mos vlerёsohen nё mёnyrё tё pamatur dhe tё gabuar.

[Kreu i faqes]        [Kthehu nё vёshtrimin e pёrgjithshёm]

Vёshtirёsitё e opozitёs

Dikur vlente thёnia "qeveria shfrytёzon". Ai i cili ka pёrjetuar opozitёn i ёshtё shmangur kёtij procesi natyror tё shfrytёzimit. Sot, marrja e pёrgjegjёsisё qeveritare duk se ka konsekuenca krejtёsisht tё tjera. Parashikimi pёr ardhjen e shpejtё nё pushtet tё opozitёs ёshtё zvogёluar dukshёm. Shkaqet pёr kёtё qёndrojnё nё mundёsitё e rezervuara pёr sigurim tё partisё qeveritare pёrmes paraplotёsimit tё interesave duke pasur parasysh zgjedhjet e ardhshme (...). Jo programi zgjedhor por plotёsimi i kёrkesave tё zgjedhёsve pёrmes masave tё caktuara dhe tё tё ashtuquajturave dhurata tё zgjedhjes mund tё jetё kushti vendimtar i fitimit tё zgjedhjeve. Kёtu qёndron njёra ndёr pikat e dobёta tё sistemit parlamentar. Kritikuesit e saj kryesor dyshojnё se rendi ekzistues akoma ofron dinamikё tё mbrendshme dhe gjasa pёr ndёrrim tё pushtetit. Pёr kёtё arsye, ata shpesh kёrkojnё ndryshime themelore nё parakushtet sociale tё rendit politik nё interes tё gjasave tё barabarta pёr tё gjithё. Pёrvoja anglosaksone (...) dёshmon qartё, se ndёrrimi i qeverisё dhe i opozitёs mbrenda rrethanave ekzistuese pushtetare dhe shoqёrore akoma ёshtё i mundur. Megjithatё, vigjilenca mbetet: ёshtё e rrezikshme pёr shoqёrinё demokratike tё vonuar nёse ndaj ngexjeve tё grupit dhe shtetit partiak nuk kundёrveprohet sa duhet me njё mendim tё gjallё publik.

Njё numёr jo i vogёl i shoqatave tё interesit, nё konkurrencёn e lirё tё forcave, mund t`i drejtohet edhe partisё opozitare, nё rest se qeveria mospёrfillё rrymat kryesore nё mesin e grupeve sociale dhe nё mendimin publik. Nё rast se partia qeveritare tregon mangёsi nё dinamikёn dhe vullnetin pёr ndryshim, opozita fiton me kёtё rast mundёsitё reale pёr sukses edhe mbrenda rendit ekzistues.

Nё tё kundёrtёn, pёrfillja e grupeve tё interesit, tё afёrta me tё, e detyron opozitёn qё ta kёrkoj bashkёpunimin me qeverinё, nё mёnyrё qё tё bёj diēka pёr klientёt e saj. Kjo mund sjellё lehtё deri tek konsekuenca, qё opozita, nё kёtё bashkёpunim, ta lё pasdore rolin e kontrollit. Duhet ruajtur trendi nё njё shoqёri, sipas tё cilit, qytetari ёshtё i interesuar nё mёnyrё primare pёr sigurinё e tij sociale. Mundёsitё pёr bashkёndikim bёhen mё tё rёndёsishme se sa pesha e opozitёs.

Kёsaj i bashkangjitet edhe njё element tjetёr. Kompleksiteti i gjendjes faktike ligjёvёnёse kёrkon njohuri shumё tё mёdha mbi realitetin dhe informata tё klasit tё parё. Pёrmes burokracisё shtetёrore, partia qeveritare e ka lehtё t`i sigurojё ato. Nё kushte normale, opozita nuk ka hyrje nё to. Pёr kёtё arsye ajo ka pak mundёsi tё paraqes projektligje tё veta apo tё zhvillojё alternativa ndaj projekteve tё qeverisё (...).

[Kreu i faqes]         [Kthehu nё vёshtrimin e pёrgjithshёm]

Iniciativat qytetare dhe Lёvizja e Re Sociale
 

Puna opozitare, nё demokracitё perёndimore ka pёrjetuar njё intensifikim tё ri nėpėrmjet lindjes sё iniciativave qytetare dhe lёvizjeve tё reja sociale (...). Kёto lёvizje lindёn shpesh nё protestėn kundёr qeverisё dhe opozitёs parlamentare, pasi interesat e tyre nuk u morėn sa duhet parasysh nga sistemi ekzistues partiak. Megjithatė, aftёsia pёr integrimin e kёtyre lёvizjeve nё sistemin politik ёshtё karakteristike pёr fleksibilitetin e formёs parlamentare tё qeverisjes (...). Lёvizja e gruas i ka detyruar partitё qeveritare dhe joqeveritare pёr korrigjimin e dukshёm tё programeve tё tyre, veēanėrisht nё politikёn personale, sepse nё tё vepron njё numёr gjithnjё e mё i madh i femrave politikisht tё vetёdijshme, duke vёnё kёshtu me sukses nё pyetje dominimin e meshkujve nё arenёn politike dhe duke vёnё nё mёnyrё adekuate demokratike nё peshore rёndёsinё e votёs femėrore. Lёvizjet e ndryshme rajonale dhe lokale qytetare veprojnё si opozitё kundёr pёrmbarimit lokal dhe rajonal p.sh. tё planifikimeve tё rrugёve, aeroporteve apo heqjes sё mbeturinave. Tё prekurit rajonalė organizojnё rezistencёn e tyre kundёr planeve tё tilla, shpesh tё mbėshtetura mirё nё rrugė parlamentare. Ata iniciojnё nё kёtё mёnyrё konflikte, tё cilat thyejnё frontet e rёndomta partiako-politike, duke futur nё lojё njё element tё ri opozitar, i cili pёr partitё qё veprojnё nё nivel shtetёror ёshtё tepёr vёshtirё tё intergrohet.

Opozita "paraparlamentare" e iniciativave lokale qytetare ushtron nё kёtё mёnyrё njё funksion tё rёndёsishёm nё gёrshetimin gjithnjё e mё tё komplikuar tё politikёs moderne me ndikimet e saj aq tё ndryshme hapėsinore. Ajo bёn qё tё dёgjohen zёrat e tё prekurve lokalė dhe rajonalė. E njёjta gjё, por me njё theks tjetёr vlen edhe pёr lёvizjet sociale.

Nё iniciativat qytetare dhe nё lёvizjet e reja sociale shpesh artikulohet edhe kёrkesa bazё demokratike pёr njё pjesёmarrje mё tё madhe tё qytetarёve nё politikё. Kjo pati ndikim tё madh si njё sfidё nё adresё tё qeverisё dhe opozitёs parlamentare. Nёse qeveria dhe opozita parlamentare arrijnė t'i pėrmbushin kёto kёrkesa, ato nuk do tė kėrcėnohen nga rreziku i destabilizimit tё shoqёrisё nga opozita paraparlamentare. Qeveria do tё pёrfitojė me gjithė zvarritjen e disa vendime dhe planifikimeve. Nё rast se demokracia parlamentare nuk arrinё t'i kёnaqё kёrkesat pёr synime pёrmbajtёsore dhe rritje tё pjesėmarrjes, ajo do tё pёsojё dёme tё rrezikshme, tё cilat theksohen para sё gjithash nё mungesёn e angazhimit individual pёr formёn demokratike. Opozita si iniciativё qytetare dhe lёvizje sociale mund tė kontribuojё nė mėnjanimin e stanjacionit tё shoqёrisё dhe shndёrrimin e saj nё njё shoqёri tё pastёr konsumi. Nё rast se qeveria dhe opozita qёndrojnё tё hapura pёr diskutime parimore, tёhuajėsimi mes demokracisё parlamentare dhe qytetarёve tё saj nuk do tё ndodhė. Pёr opozitёn parlamentare konkretisht, hapja ndaj kёtyre pyetjeve dhe problemeve do tė shtonte mundёsitё pёr fitimin e votave.

[Kreu i faqes]         [Kthehu nё vёshtrimin e pёrgjithshёm]

Opozita nё shtetin demokratik

Angazhimi politik nё shtetin social modern liridashёs kёrkon njё klimё tё moderuar politike. Aftёsia e treguar pёr pёrfundimin e plotёsishёm tё kontradiktave politike parashikon konsensusin nё vlerat themelore politike, marrёveshjen mbi tё pavotueshmen. Demokracia moderne mundёson modele tё ndryshme, pёrkundёr detyrimeve objektive tё botёs teknike. Nё tё ekzistojnё radhitje tё ndryshme nё urgjencёn e masave politike dhe shpesh edhe mёnyra tё ndryshme tё realizimit tё njё qёllimi politik tё pranuar nga tё gjithё. Pёr opozitёn mbetet nё kёtё mёnyrё mjaft hapёsirё profilizimi brenda rendit ekzistues, veēanėrisht atёherё kur ajo ushtron kritikё. Demokracia ka nevojė pėr opozitė legale brenda dhe jashtё parlamentit, ndikimi dhe disiplina e sё cilёs janё kriter vendimtar i liridashjes dhe tolerancёs sё njё shoqёrie. Vetёm nё ekzistencёn e tensionuar me dhe pranё njёra-tjetrёs tё qeverisё dhe opozitёs shpaloset politika demokratike.

Opozita ka nevojė pėr guxim dhe fantazi, por edhe pėr njё atmosferё nё shoqёri, e cila pohon diskutimin politik dhe nuk e vlerёson atё si diēka negative. Ajo ka nevojė pėr njė atmosferё tė tillё politike, e cila nuk i jep parimisht epёrsi qeverisё pёr shkak tё besueshmёrisё sё gabuar tё autoritetit apo qė e dёnon kritikёn si shpёrbёrje. Ajo ka nevojė pėr hapje tė mėtejshme pёr perspektiva tё reja dhe transformim social,  gatishmёria pёr ndryshime personale nё kryesi, si mundёsi pёr impulse shoqёrore dhe shtetёrore. Nё kёtё kontekst opozita ёshtё e varur nga gjendja e mendimit publik. Njё publik i sigurtё nё vete dhe kritik ёshtё ndihma mё e madhe pёr opozitёn, e cila nga ana e saj vё theks tё veēantё nё opinionin politik tё njё vendi, i cili mund ta bёjё forcё krijuese tё demokracisё moderne.

[Nxjerrё nga: Waldemar Besson/Gotthard Jasper, Das Leitbild der modernen Demokratie. Bauelemente einer freiheitlichen Staatsordnung, Bonn 1990]

[Kreu i faqes]

Temat:  Tė drejtat e njeriut  I  Modele  I  Demokracia  I  Partitė  I  Evropa  I  Globalizimi  I  Kombet e Bashkuara  I  Qėndrueshmėria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat

     

Kjo ofertė Online mbi edukimin politik u zhvillua nga agora-wissen, Shoqata e Shtutgartit pėr pėrēim dijesh pėrmes mediave te reja dhe edukimit politik. Nė rast pyetjesh apo vėrejtjesh drejtohuni Ju lutem te ne.