Qyteti Bruzh llogaritet si njė ndėr qytetet mė tė rėndėsishme tė mesjetės. Tema shtjelluese prezanton kėtė qendėr ekonomiko-kulturore dhe shtron pyetjen se qėndronte puna me demokracinė nė kėtė qytet mesjetar. Kėshtu pyet p.sh. teksti nė vazhdim: Sa tė lirė tė bėn fryma e lirė e qytetit? Tekstet e tjera merren me bukuritė e kėtij qyteti, i cili lulėzimin e tij kulturor e pėrjetoi nėn dukėn Burgunder dhe artistėt e tij: Bruzh - shėtitje nėpėr qytet.

[Kreu i faqes]

"Fryma e lirė e qytetit tė bėn tė lirė" thotė njė fjalė e urtė popullore. Preardhjen e saj, kjo fjalė e ka nė mesjetė, me fillimin e krijimit tė qyteteve, nė tė cilat njerėzit kishin mundėsinė tė jetonin mė tė lirė se sa nė rrethinė. Prejardhja e tė qenit jo i lirė ishte rendi i ashpėr i shtresave aristokrate nė mesjetė. Shumica e njerėzve jetonin jo tė lirė, si pronė e tė zotit tė tyre nė rrethinė.

Shtresa e parė pėrbėhej nga aristokratėt. Shtresa e dytė nga anėtarėt e kishės, kleriku. Shtresa e tretė pėrbėhej nga fshatarėt dhe punėtorėt. Pjesa mė e madhe e anėtarėve tė shtresės sė tretė nuk ishin tė lirė. Ata nuk mund tė lėviznin tė lirė, nuk mund tė ngriheshin nė njė shtresė mė tė lartė, pjesėn mė tė madhe tė asaj qė realizonin ishin tė detyruar t'ia japin zotėrisė sė tyre, nga i cili ishin tė nėnshtruar. Praktikisht ata ishin pronė e zotėrisė sė tyre, nė mėnyrė tė ngjashme me skllevėrit. Zotėrinj tė lirė ishin vetėm anėtarėt e dy shtresave tė para, tė cilėt kishin pronė dhe tokė.

Nė shumicėn e rasteve, jeta zhvillohej nė rrethinė. Qendrat pėrbėheshin nga selitė e zotėrinjėve, pra kėshtjellat, manastiret dhe pallatet mbretėrore. Nė kėto qendra u vendosėn gjatė shek. XI-XII gjithnjė e mė shumė njerėz, duke formuar kėshtu qytete tė vogla. Kėta njerėz vinin nga shtresa e tretė dhe ishin shitur lirė nga zotėrinjtė e tyre apo kishin ikur prej tyre. Tokė dhe pronė nuk kishin. Ekzistencėn e tyre mundoheshin ta siguronin si zejtarė apo tregtarė. Zotėrinjtė nuk arritėn t'i gjenin dhe t'i kthenin prapė njerėzit nė pronė tė tyre. Pėr kėtė arsye u mundėsua ligji, sipas tė cilit, personat jo tė lirė, tė cilėt jetonin njė vit e njė ditė nė qytet, tė shpalleshin tė lirė. Kėshtu pra lindi fjala e urtė "fryma e qytetit tė bėn tė lirė".

[Kreu i faqes]

Edhe nė rajonin Flandėr, qė shtrihet nė Belgjikėn e sotme, fryma e qytetit tė bėnte tė lirė. Flandri shtrihej nė atė kohė nga lumi Maas deri nė Atlantik. Qyteti mė i rėndėsishėm nė kėtė rajon ishte Bruzh. Edhe Bruzh pėrbėhej nė fillim nga njė kala e shek. IX dhe nga lagjet pėrreth saj. Kjo kėshtjellė i takonte kontit tė rajonit Flandėr. Ai ishte nga lindja zot i rajonit Flandėr dhe i Bruzhit, pra nuk zgjidhej. Pushteti mbi rajonin Flandėr trashėgohej nga i ati tek i biri. Sunduesi mund tė ndėrrohej me anė tė luftėrave apo martesės. Pushteti pra nuk kishte legjitimitet demokratik. Populli nuk kishte ndikim nė ndėrrimin e pushtetarit. Pėrveq kėsaj, ndėrrimi i sundimtarit rrezikonte pavarėsinė e qyteteve, e me kėtė edhe rendin e tyre shoqėror me gjithė elementet demokratike. Njė sundimtar i ri do tė provonte gjithnjė tė pengoj vetvendosjen dhe tė marrė fitimet e realizuara.

Ndėrrimin me dhunė tė sundimtarit e provuan edhe Flamėt. Nė kėtė mėnyrė, ata u detyruan tė mbrohen nė luftėrat qindvjeqare, konkretisht p.sh. tė vitit 1302 kundėr pushtimit tė francezėve. Esnafėt flamezė vranė nė Bruzh pronarė francezė nė maj tė vitit 1302. Nė korrik tė po tė njejtit vit, forcat qytetare tė flamezėve mundėn rėndė ushtrinė franceze kalorėse nė betejėn afėr Kortrijk-ut (Courtrai), kėshtu qė rajoni Flandern ia
doli ta mbrojnė pavarėsinė e vet dhe tė shpėtojė nga sundimi i huaj. Nė kėtė betejė luftuan sė bashku aristokratėt, patricėt, zejtarėt dhe bujqit. Heronjtė e popullit, Breydel dhe Coninck, sollėn nė luftė afėr 7000 zejtarė. Shtresat e ulėta i quanin tė drejtat e tyre pėr vendosje me angazhimin e tyre nė luftė, tė drejta kėto, pėr tė cilat do tė bėhet fjalė mė vonė.

[Kreu i faqes]

Lėndėt e para nxirreshin nga rrethina e qytetit dhe u shiteshin tregėtarėve britanik, italian dhe gjerman. I pėrshtatshėm pėr tregėti ishte limani nė Bruzh, i cili shtrihej nė gjirin Zuin, nė tė cilin lundronin edhe anijet e mėdha tregtare. Bruzh jetonte nga tregtarėt e huaj. Nė Bruzh bėhej kėmbimi edhe i mallrave luksoze me pėlhurėn e tij tė shtrenjtė. Bruzh gėzonte emėr nė tėrė botėn, prandaj edhe u quajt "Venediku i Veriut".

Pėrmes tregėtisė sė suksesshme u krijua shtresa e tregtarėve. Ata ishin banorė tė lirė tė qytetit, tė cilėt shpesh arrinin tė vinin pasuri. Banorėt e pasur tė qyteteve tė rajonit Flandėr arritėn ta blenin nga konti i rajonit autonominė e qyteteve dhe privilegjet pėr kėto qytete. Liria dhe mirėqenia karakterizonin qytetet tregtare si Bruzh. Gjithnjė e mė shumė njerėz vinin pėr tė jetuar nė Bruzh. Edhe prodhuesit e pėlhurės dhe zejtarėt e tjerė lėshuan fshatėrat dhe u vendosėn nė Bruzh. Qyteti u rrit nė mbi 40.000 banorė.

[Kreu i faqes]

Pasi pėr banorėt e qytetit nuk kujdeseshin mė punėdhėnėsit, ata tani ishin tė detyruar tė vetėorganizoheshin. Kėshtu ata duhej ta ruanin vetė mallin nga plaēkitėsit p.sh. duke i ngritur mure qyteti, mure kėto tė cilat edhe sot mund tė shihen nėpėr qytetet e vjetra. Pėr ta ngritur dhe financuar murin e qytetit u themelua njė lloj administrate. Nė Bruzh, ky vetadministrim u formua nė fund tė shek. XII. Shpesh themelohej njė kėshill, i cili pėrbėhej nga qytetarėt mė me ndikim dhe mė tė pasur, zakonisht tregtarėt e qytetit. Nė Bruzh, ky funksion ushtrohej nga njė kėshill me betarė. Ky kėshill kishte njėkohėsisht detyra tė rėndėsishme, si marrja e vendimeve pėr ēėshtjet nė konflikt, etj.

[Kreu i faqes]

Elementet demokratike

Institucionet si kėshilli i lartpėrmendur me betarė ishin elementet e para demokratike nė mesjetė, tė paraqitura nėpėr qytete. Megjithatė, kėto elemente demokratike nuk pėrputhen me kriteret tė cilat sot i parashtrohen demokracisė. Kohė pas kohe, prona ishte kusht pėr ndarjen e tė drejtės sė zgjedhjes. Pėr kėtė arsye, pjesė tė mėdha tė popullsisė ishin tė pėrjashtuar nga zgjedhjet. Edhe nė mesin e zgjedhėsve kishte dallime. Kėshtu p.sh., varėsisht nga pozita, ndahej edhe numri i votave, gjė qė shkaktoi shtyerjen, nga kėndvėshtrimi i sotėm tė padrejtė, nė dobi tė dy shtresave tė larta. Tė privilegjuar nga kėto rregulla dhe pasuria e tyre, nėpėr qytete, lindėn familjet me ndikim tregėtarė, Patricėt. Ata pėrbėnin shtresėn e lartė tė qytetit. Vendet nėpėr komisionet si kėshilli shpesh ndaheshin vetėm mes anėtarėve tė familjeve tė mėdha, tė cilėt, funksionet e tyre, shpesh i pėrdornin pėr interesa vetjake. Qytetarėt e tjerė filluan tė mbroheshin ndaj kėsaj padrejtėsie. Rol tė rėndėsishėm kėtu luajtėn zejtarėt.

Korporatat zejtare

Kėto korporata kujdeseshin edhe pėr kufizimin e konkurrencės. Duke futur rregulla tė ashpra, ato pėrjashtuan shumė qytetarė nga mundėsia e marrjes me profesione zejtare. Edhe ata tė cilėt ia kishin dalur tė futen nė korporata tė tilla, ishin tė detyruar t'i nėnshtroheshin hiearkisė sė korporatės. Edhe nė kėto korporata, rol tė rėndėsishėm luajtėn lidhjet familjare. Strukturat brenda korporatave, nga kėndvėshtrimi i sotėm, ishin gjithashtu jodemokratike.

Korporatat zejtare dhe pjesėtarėt e tyre, nė fillim nuk kishin tė drejtė bashkėvendosjeje nė administrimin e qyteteve. Ashtu dhe nė Bruzh. Vjeljet e dobėta dhe pasojat e kolerės, e keqėsuan gjendjen ekonomike dhe shkaktuan tensione tė mėdha sociale. Kjo gjė solli nė mesin e shek. XIII revolucionin i qyteteve tė rajonit Flandėr. Korporatat mbijetuan dhe fituan tė drejtėn e bashkėvendosjes nėpėrmjet vendeve nė kėshillin me betarė, apo pėrmes njė komisioni shtesė me pėrfaqėsues tė korporatės zejtare. Nė kėtė mėnyrė u forcuan elementet demokratike dhe u zgjeruan nė njė pjesė tjetėr tė borgjezisė. Ēirakėt zejtarė dhe nxėnėsit, tė cilėt edhe brenda korporatės nuk kishin tė drejtė vetvendosjeje, nuk u morėn parasysh. Pėrkundėr bashkimit nė shoqata ēirakėsh dhe revoltave tė shumta, ata nuk arritėn t'i realizonin interesat e tyre kundėr aristokratėve, Patricėve dhe korporatave zejtare.

[Kreu i faqes]

Bruzhi dhe Burgundi 

Edhe pse qytetarėt e Bruzhit gėzonin privilegjet e qytetit, ata ishin tė detyruar tė luftojnė njė kohė tė gjatė pėr fitimin e tė drejtės sė bashkėvendosjes dhe autonomisė. Grupet pėrkatėse si zejtarėt e vegjėl, hebrenjtė dhe gratė, asnjėherė nuk i gėzuan kėto tė drejta. Edhe ata tė cilėt kishin tė drejtė bashkėvendosjeje kishin frikė nga sundimtari i vendit, tė cilin nuk kishin mundėsi ta zgjidhnin nė mėnyrė tė lirė dhe i cili mundohej t'ua merrte me dhunė pavarėsinė dhe pasurinė e tyre.

[Kreu i faqes]

Temat:  Tė drejtat e njeriut  I  Modele  I  Demokracia  I  Partitė  I  Evropa  I  Globalizimi  I  Kombet e Bashkuara  I  Qėndrueshmėria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat

     

Kjo ofertė Online mbi edukimin politik u zhvillua nga agora-wissen, Shoqata e Shtutgartit pėr pėrēim dijesh pėrmes mediave te reja dhe edukimit politik. Nė rast pyetjesh apo vėrejtjesh drejtohuni Ju lutem te ne.