Teori

Demokracia

Teoria e identitetit dhe teoria e konkurrencës (I)

Rol të rëndëssishëm në doktrinën perëndimore të demokracisë luan dallimi mes teorisë së identitetit dhe teorisë së konkurrencës. Ky dallim ka nxitur për një kohë të gjatë diskutimet shkencore. Ai edhe sot është shumë i rëndësishëm, edhe pse numri i atyre që e kritikojnë është rritur, meqë përqasja e tij, sipas këtyre kritikëve është tepër naive dhe e ngarkuar ideologjikisht.

Teoria e homogjenitetit e ndikuar nga Ruso bazohet në vullnetin e bashkuar (homogjen) të popullit dhe në mirëqenien e përgjithshme të dhënë (teoria e "identitetit" e demokracisë). Ajo mohon legjitimitetin e konflikteve të interesave. Në këtë botëkuptim, demokracia nënkuptohet si identitet i qeverisësve dhe i të qeverisurve. Parimi i përfaqësimit mohohet parimisht: sipas tij, vullneti i popullit nuk mund të përfaqësohet. Pretendimi demokratik i modelit, i cili e sheh qytetarin politikisht aktiv, nuk diskutohet - ndërsa rreziqet që fsheh ai, po. Përpjekja për vendosjen e bashkimit të popullit, ruajtja e këtij bashkimi dhe shtypja e interesave të ndryshme, në raste ekstreme shndërrohet në sundim të plotë. Nga
kjo ka ardhur edhe përkufizimi "demokraci totalitare". "Udhëheqësi" apo "partia" zbaton në praktikë vullnetin e përgjithshëm, të shpallur më parë si të drejtë. Devijimet dhe rrymat opozitare konsiderohen si heretike. Njerëzit, sipas kësaj teorie duhet të detyrohen në fatin e tyre.

Teoria e konkurrencës niset nga ekzistenca dhe argumentimi i interesave të ndryshme. Sipas kësaj teorie, formimi i vullnetit politik në shoqërinë pluraliste duhet të dalë nga procesi i hapur i diskutimeve mes interesave të grupeve heterogjene, për të cilën nevojitet një minimum bindjesh të përbashkëta. Zgjidhje të drejta absolute nuk mund të ketë për shkak të shumëllojshmërisë së mendimeve dhe konflikteve sociale.
Parimi i shumicës konsiderohet si bazë për marrjen e vendimeve. Natyrisht që nuk duhet të ushtrohet "tirania e shumicës", e cila shkel rregullat demokratike të lojës dhe të drejtat e njeriut, sepse as shumica nuk mund të bëjë çdo gjë. Mbrojtja e theksuar e pakicave përbën pjesën konstitutive të këtij botëkuptimi mbi demokracinë (...). Përfaqësuesit e zgjedhur, gjatë kohës së ushtrimit të mandatit të
tyre nuk janë të lidhur me detyra të caktuara dhe pas përfundimit të periudhës legjislative i nënshtrohen votimit të zgjedhësve. Në këtë mënyrë, demokracia nuk kuptohet si pushtet i popullit, por pushtet me miratimin e popullit. Teoria e konkurrencës niset nga ideja e përfaqësimit të demokracisë.

[Eckhard Jesse, nga: Bundeszentrale für politische Bildung: Parlamentarische Demokratie 1, Informationen zur politischen Bildung Nr.
227, 1993]

[Kreu i faqes]

Përveç tekstit në vazhdim, në dispozicionin tuaj janë edhe tri fotografi ekspozuese të vështrimit grafik, të cilat bëjnë të qartë pikënisjet e dy teorive të demokracisë:

Fot. eksp. 2: Demokracia si "konkurrencë"

Fot. eksp. 3: Demokracia si "identitet"

Fot. eksp. 4: Dallimi ndërmjet teorisë së identitetit dhe teorisë së konkurrencës

[Kreu i faqes]

Teoria e identitetit dhe teoria e konkurrencës (II)

Teoria e identitetit niset nga koncepti i identitetit të qeverisësve dhe i të qeverisurve. Ajo bazohet në postulatin e Zhan Zhak Rusosë, sipas së cilit, jo vullneti i shumicës (volonté de tous), por vullneti i përgjithshëm (volonté générale) duhet të gjejë shprehje në ligj.
Ky vullnet i përgjithshëm, sipas Rusosë është objektivisht i njohur dhe unik. Momenti vendimtar për praktikën e teorisë së identitetit qëndron në thënien se uniteti i qeverisësve dhe i të qeverisurve nuk lejon ekzistencën e interesave të veçanta e në këtë mënyrë as të grupeve të veçanta. Përfaqësuesit e botëkuptimit antipluralist mbi shtetin njohin si legjitimitet demokratik vetëm plebishitet (referendumet) dhe refuzojnë të gjitha "pushtetet
ndërmjetësuese" si partitë dhe shoqatat. Ato konsiderohen si bartës të interesave të veçanta, ndikimi i të cilave shkatërron unitetin e qeverisësve dhe të qeverisurve. Aa synojnë realizimin e koncepteve të tyre në sistemin juridik të varur nga mandati imperativ. Përmes mandatit imperativ, deputetët janë të varur drejtpërdrejtë nga udhëzimet e votuesve, dhe në këtë mënyrë është në çdo kohë e mundur heqja e votëbesimit ("Recall"). Historia më e re ka treguar se në realitet, nën udhëzimin mbi identitetin e qeverisësve dhe të të qeverisurve, "vullneti unik i popullit" u zbatua në mënyrë të dhunshme, gjë që solli dy sistemet totalitare, sistemin nazist dhe atë komunist.
Në dallim nga teoria e identitetit, teoria e konkurrencës nuk niset nga vullneti unik i popullit, por nga interesat dhe grupet e ndryshme të interesave. Jozef A. Shumpeter (1883-1950) e përshkruan kështu teorinë në fjalë: "Metoda demokratike është rregullimi i institucioneve për arritjen e vendimeve politike, në të cilat, individët, përmes luftës konkurruese konkurrojnë për votën e popullit."
Bëhet fjalë për një metodë pragmatike, e cila bazohet në përvojën, sipas së cilës popullsia e një shteti territorial, për shkak të madhësisë dhe shumëllojshmërisë, nuk është në gjendje të qeveriset vetë në mënyrë direkte, por është e varur nga përfaqësimi nëpërmjet partive në formën e një parlamenti të dalë nga zgjedhje të lira. Thelbi përmbajtësor i teorisë së konkurrencës mbulohet në një masë të madhe nga teoria më e re e pluralizmit, thëniet kryesore të së cilës mund të përmblidhen si më poshtë:

	Pranohen kontradiktat ekzistuese të interesave në shoqëri.
	E mira e përbashkët nuk mund të përkufizohet a priori.
	E mira e përbashkët është rezultat i kompromisit të arritur më pas (a posteriori) në luftën e konkurrencës politike.
	Barazpeshimi i interesave të ndryshme bëhet i mundur me arritjen e një konsensusi minimal mbi rregullat e caktuara të lojës (përgjegjësia). Kjo do të thotë që grupet politike duhet të jenë të afta të bëjnë kompromise. Nëse ato e kuptojnë politikën si luftë botëkuptimesh dhe e konsiderojnë si kundërshtarin e tyre politik armik dhe e luftojnë, atëherë këtij rendi politik pluralist i është hequr baza.
	Roli i shtetit në shoqërinë pluraliste është në pjesën më të madhe krijimi i kushteve për ekzistencën e këtij ekuilibri dhe për respektimin e rregullave të lojës.

[Hans-Helmuth Knütter, nga: Bundeszentrale für politische Bildung: Demokratie, Informationen zur politischen Bildung Nr. 165, Neudruck 1992]

[Kreu i faqes]

Temat: Të drejtat e njeriut  I Modele I Demokracia I Partitë I Evropa I  Globalizimi I Kombet e Bashkuara I Qëndrueshmëria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat



Kjo ofertë Online mbi edukimin politik u zhvillua nga a gora-wissen, Shoqata e Shtutgartit për përçim dijesh përmes mediave te reja dhe edukimit politik. Në rast pyetjesh apo vërejtjesh drejtohuni Ju lutem te ne.