I veshur me mantel tё mbyllur, kapelё tё zezё mbi kokё dhe me fjalё tё rёnda, Desmond Tutu doli para publikut: nuk kam luftuar me dekada kundёr njёrёs tirani pёr t'iu dorёzuar njё tiranie tjetёr, u shpreh kishtari para tё gjithё atyre, tё cilёt para tetrit kombёtar nё Pretoria prisnin momentin e sё vёrtetёs pėr Afrikёn e Jugut. Mllefi u drejtohej kolegёve tё vjetёr – ish-luftёtarёve tё lirisё tё Kongresit Kombёtar tё Afrikёs sё Jugut (ANC), sot sundues tё pakundёrshtueshёm nё vend.

Nё bisedimet e gjata me pёrfaqёsuesit e regjimit tё bardhё, para marrjes sё pushtetit nё vitin 1994, ANC-ja ia kishte ndaluar formimin e njё komisioni tё pavarur, i cili kishte pёr detyrё hetimin e shkeljeve tё tё drejtave tё njeriut gjatė viteve tė aparteidit. Pёr tё penguar gjykimet e padrejta, keqbёrёsve qё pranonin fajin, u sigurohej amnestia. Por katёr vjet mё vonё, udhėheqėsit shpirtёrorė tё komisionit, nё njё pajtueshmёri tё ēuditshme me shtypёsit e dikurshёm, nuk duan tё dёgjojnё mё pёr tё vёrtetat e zbuluara nёn kryesinё e Desmond Tutu. Vetёm pak orё para dorёzimit tё raportit tё komisionit presidentit Nelson Mandela, ANC-ja u pёrpoq ta ndalonte me gjyq publikimin.

[Kreu i faqes]

Nё dokumentin prej 3500 faqesh, tё hartuar pas intervistave tё 20 000 viktimave dhe tё afёrmve tё tyre, akuzohen nė radhė tė parė policёt, ushtarёt dhe politikanёt e ish-qeverisё sё aparteidit, por edhe ANC-ja dhe organizata tё tjera tё rezistencёs. Sipas ANC-sё, nё kёtё mёnyrё kriminalizohet lufta e drejtё kundёr njё regjimi tё padrejtё. ANC-sё i vjen keq pёr viktimat qytetare, por ёshtё e mendimit se kjo nuk pėrbėn shkelje tё sё drejtёs ndёrkombёtare pёr tё drejtat e njeriut.

Tё gjitha partitё e tё gjitha rrymave politike, tё bardhё dhe zezakё, i kundёrshtuan rezultatet e komisionit. Nё vend qё ta pajtonin kombin, ata hapёn fronte tё reja. Pёrpjekja e ANC-sё pёr detyrimin me ligj tё  Tutusė dhe bashkёpunёtorёve tё tij pёr hapjen e debatit mbi legjitimitetin e akteve tё veta tё dhunёs kaloi nё njё krizё besueshmёrie. Gjykatёsi Vilfrid Thring u tregua neutral dhe bėri tė mundur publikimin pa censurё dhe vonesё tё raportit. "Njё fitore e drejtёsisё dhe e tё drejtave tё njeriut", u shprehёn bashkёpunёtorёt e Tutusė.

Sipas peshkopit janё nxjerrё nё dritё nё njё mёnyrё tё detajuar akribike "tё gjitha tmerret" qė ёshtё nё gjendje tė bёjė njeriu: torturimi i gjoja terroristёve me thasё tё lagur dhe elektroshok, hedhjet e etiketuara si vetёvrasje nga dritarja tё kundёrshtarёve tё qeverisё pas marrjes nё pyetje nga ana e policisё, veprimet arbitrare dhe gjakftohta tё komandove vrasёse shtetёrore qė pinin birrė mbi grumbullin e personave qё digjeshin. 

Vend tё pakёt nё kёtё katalog tё tmerreve zё edhe kritika mbi metodat e rezistencёs sё ANC-sё. Funksionarёve tё lartё tё ANC-sё, sot anėtarė tё qeverisё, megjithatё iu desh t'i dёgjonin akuzat pёr lejimin e torturave dhe ekzekutimeve tё tё dyshuarve si tradhtarё nё radhёt e veta dhe tё atentateve mbi caqe civile. Raporti kritikon rёndё nė mėnyrė tė veēantė figurёn qendrore grua tё luftёs ēlirimtare: Vini Madikizela Mandela nuk arriti ta bindё komisionin pёr pafajёsinё e saj gjatё intervistёs sё inskenuar nё fund tё vitit tё kaluar. Ish bashkёshortja e Nelson Mandelёs dhe grupi i saj, tё etiketuar si klub futbolli, akuzohet pёr 18 raste shkeljesh tё rёnda tё tё drejtave tё njeriut, ndёr tё tjera edhe pёr 8 vrasje. "Ata qё vepronin kundёr Madikizela Mandelės dhe klubit tё saj quheshin spiunё, ndiqeshin dhe vriteshin nga prej saj", thuhet nё raport. Tani "nёna e kombit" duhet tё llogarisё ndjekjen penale, sepse ajo ka paraqitur kёrkesё pёr amnisti.

[Kreu i faqes]

Pararendёsi i Mandelёs Frederik Uillem de Klerk, presidenti i fundit i bardhё i vendit doli i pafajshėm kundёr pasazheve akuzuese. Ashtu si shokёt e tij politikė, edhe ai u distancua nga tmerret e ushtruara nga qeveria e tij dhe deklaron se ёshtё informuar mė pas pёr keqtrajtimet. Megjithatė Tutu nuk dorёzohet: "Nё fund do tё figurojė edhe emri i tij."

Raporti i komisionit ka nxjerrė nё dritё vetёm njё pjesё tё sё vёrtetёs nga koha kur ngjyra e lёkurёs ishte vendimtare pёr lirinё apo heqjen e lirisё. Shumё kёrkesa pёr amnisti kanё mbetur ende tё pashqyrtuara, tepёr pak ёshtё bёrё e njohur mbi strukturёn e vёrtetё komanduese tё shtetit tё apartedit, dhe gati tё gjitha dёshmitё janё shkatёrruar nga ushtria dhe shёrbimi i sigurimit shtetёror para dorёzimit tё pushtetit.

Afrika e Jugut gjendet pёr kёtё arsye nё fillim tё mposhtjes sё tё kaluarёs sё saj. Zёvendёspresidenti Tabo Mbeki dha tё premten e kaluar tonin pёr trajtimin nё tё kaluarёn tё zёrave kritikė. Sipas ish-udhёheqёsit tё ANC-sё dhe pasardhёsit tё Nelson Mandelёs, komisioni nuk ka tё drejtё gjatё vlerёsimit tё rezistencёs. Vetёm Mandela, i cili pas zgjedhjeve tё pranverёs dha dorёheqje, tregoi prapё madhёshti tё vёrtetё. Sipas tij, tё gjithё afrikanojugorėt mё nё fund u bёnё "vёrtetё tё lirё".

[Kreu i faqes]

Temat:  Tė drejtat e njeriut  I  Modele  I  Demokracia  I  Partitė  I  Evropa  I  Globalizimi  I  Kombet e Bashkuara  I  Qėndrueshmėria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat

     

Kjo ofertė Online mbi edukimin politik u zhvillua nga agora-wissen, Shoqata e Shtutgartit pėr pėrēim dijesh pėrmes mediave te reja dhe edukimit politik. Nė rast pyetjesh apo vėrejtjesh drejtohuni Ju lutem te ne.