|
|
|
|
Lartmadhėria
juaj, pjesėtarė tė familjes
mbretėrore, zoti kryetar, zonja dhe zotėrinj: Ēdo ditė
nė kampin ilegal KTC nė afėrsi tė Kejptaunit,
shkatėrrohen nga policia
magazinat e paqėndrueshme tė plastikės, tė ngritura nga
nėnat
zezake, ngaqė
betimin e
kurorėzimit.
Ato dёshtojnё nga ulja nё dyshekёt e lagur nga lagёshtira,
me sendet e tyre tё shpёrndara pёrreth
kёmbёve, me fёmijё duke qarё me zё tё ulёt
mbi prehёrin e tyre, nё shiun e ftohtё
dimёror tё Kejptaunit. Ēdo
ditė
policia kryen
kėto
shkatėrrime mizore. Ēfarė krimesh tė
neverithsme kanė
bёrё
kėto
gra
qė tė ndiqen
kėshtu si kriminele?
Ato donin vetėm tė
ishin bashkė me bashkėshortėt e tyre, prindėrit e fėmijėve tė
tyre.
Nė ēdo vend tjetėr tė botės
gra tё tilla
lavdėrohen,
ndёrsa nё
Afrikėn e
Jugut, njė
vend
qė i shfrytėzon pėr vete, qė ėshtė i krishterė dhe njė ditė feste e quan
ditė
familjeje, kėto gra guximtare trajtohen nė mėnyrė kaq ēnjerėzore. e gjithēka
qė ato kёrkojnё, ėshtė njė
jetė korrekte dhe e qėndrueshme familjare. Pėr fat
tė
keq,
nė vendin e tyre tė lindjes,
ėshtė njė akt i dėnueshėm kriminal tė
jetosh
i
lumtur me bashkėshortin
dhe prindėrit e fėmijėve tė tu.
Nё kёtё mёnyrё shkatёrrohet jeta familjare zezake, jo
rastёsisht, por me anė tė politikёs sё qёllimtё qeveritare.
Kjo ёshtё pjesё e ēmimit, qё
qeniet
njerёzore, fёmijёt e Zotit, duhet t'i paguajnё aparteidit.
Njё ēmim i papranueshёm. Nga
zezakėt pritet
qё
ambiciet e
tyre politike t'i ushtrojnė nė
getot e mjerimit, tё papėrshtatshme pėr tė jetuar,
tё varfra, nё homelands Bantustan
tё shkreta, rezervuarė tё pashterrshёm tё fuqisё sё lirё punёtore
zezake, nё Bantustans, nё
tё cilat Afrika ballkanizohet. Zezakёve u
hiqet nё mёnyrё sistematike nёnshtetёsia e Afrikёs sё Jugut, duke i shndёrruar
kёshtu nё tё huaj nё vendlindjen e tyre. [Koni Malder,
ministёr pёr Bantu
Administration dhe zhvillim tha nё vitin 1978: 'Pasoja
logjike e politikёs sonё ёshtё qё... asnjё
nuk mund zezak ta ketё nёnshtetёsinё e Afrikёs sё Jugut...
Ēdo zezak nё Afrikёn e Jugut, kėtej e tutje do tё vendoset nё
kёtё mёnyrё tё ndershme nё njё shtet tё ri tё pavarur,
dhe qeveria nuk do tё ketё
mё pёrgjegjёsi morale ta
vendosё politikisht kёtė njeri.' [South African Hansard,
Procedura e parlamentit tё Afrikёs sё Jugut,
Kejptaun, 7
shkurt 1978, cituar nga Xhon Dugard
dhe botuar nё "The Apartheid Handbook" nga
Roxherr Omond,
Penguin 1985.] Kjo ёshtё zgjidhja pёrfundimtare e apartedit,
ashtu siē e gjeti zgjidhjen e tij pėrfundimtare pёr
hebrenjtё nazizmi
nё ēmendurinё ariane tё Hitlerit. Qeveria e Afrikёs sё
Jugut ёshtё e menēur. Tё huajt mund tё kenё vetёm pak tё
drejta, sidomos tё drejta jopolitike.
Aparteidi ka prodhuar arsimim diskriminues si ai Bantu, arsimim pёr interesa vetjeke, i cili siguron qё qeveria tё
shpenzojė pёr njė fёmijё zezak nё vit vetёm njё tё dhjetёn e asaj qё shpenzon pёr
njė fёmijё tė bardhё. Ёshtё njё edukim, i cili zhvillohet nё
mёnyrё strikte tё ndarё dhe jo tё barabartё.
Burimet njerėzore trajtohen nė mėnyrė shkatėrruese dhe zhdukёse, sepse
nėpėrmjet politikёs qeveritare shumё fёmijёve tё
Zotit nuk u jepet mundėsia tė shfrytėzojnė potencialin e tyre tė plotё...
Afrika e Jugut po paguan njё ēmim tё lartё pёr kёtё
politikё tё tmerrshme, sepse ajo
ka njё mungesё tё pashpresё nё punёtorё tё kualifikuar,
njё rezultat i drejtpёrdrejtё i programit dritėshkurtėr tё regjimit racist.
Universi nė tė cilin jetojmė, ėshtė njė univers moral
dhe e mira, saktёsia dhe drejtёsia janё tё rёndёsishme nё
universin e Zotit tё cilin adhurojmё ne. Prandaj
mund tė themi se qeveria e Afrikės sė Jugut dhe pėrkrahėsit e saj kanė rėnė
nė kurthin qė ngritėn me duart e tyre.
Njё sistem i tillё i keq, i cili
asnjёherё nuk do tё mund tё mbrohej nga metodat normale dhe tё pranueshme,
bazohet nё frontin e ligjeve drakoniane si ligjvёnia
e sigurisё qė mund tė gjendet vetёm nё Afrikёn e
Jugut. Nga njёra anё ekzistojnё ligje tё cilat
ministrit pёr drejtёsi dhe atij tė brendshėm i lejojnё tё mbajnё nё arrest personat pёr njё
kohё tё gjatё tė papėrcaktuar, nёse ai mendon se ata
pėrbėjnė rrezik pёr sigurinё e shtetit. Ata mbahen tё arrestuar
sipas dёshirёs sё tij, nё
qeli tё
izoluara, pa vizitё familjare, pa
mjek dhe avokat tё vetin. Kjo pėrbėn njё
shkelje tё rёndё, nёse provat qė
ka ministri, nukm vėrtetohen nė njė proces tė hapur. Ndoshta ajo do ta pёrballonte
konfrontimin rigoroz,
ndoshta edhe jo.
Kjo ne nuk na bёhet e ditur. Ajo ėshtė
njё mjet shumė i pёrshtatshёm pёr regjim shtypёs.
Do tё
bёhej fjalė pёr njё ministrёr shumė tё jashtёzakonshёm nё
qoftė se ai nuk do tё
pёrpiqej ta kapoėrcente papёrshtatshёm, nё tё
cilin dёshmitё e tij do tё provoheshin nё mёnyrё tё hollёёsishme;
nё kёtё mёnyrё ai lё tё rrjedhё sipas ligjit pushteti i tij dhe e
keqpёrdor atё si gjykatёs dhe paditёs.
Shumё, por vėrtet shumё njerёz kanё vdekur nё burg nё mёnyrё
misterioze. E gjithё kjo ёshtё tepёr e shtrenjtё,
nėse bėher fjalė pėr jetėn e njeriut. Ministri ёshtё nё gjendje
t'i arrestojė njerėzit pa qenё i detyruar tė kalojė nė checks and balances
tё njё procesi pёrkatёs. Persona
tė tillё shndёrrohen mė pas pёr tre apo pesё vjet nё
"jonjerёz" dhe nuk
duhet tё citohen gjatё kohёs sё ndalimit. Ata nuk
duhet tё
marrin pjesё nё asnjё tubim, qё do tё thotė se ata nuk
duhet tё flasin me mё shumё se dy persona. Por
dy
persona qё flasin me njё person tё internuar, pėrbėjnė
njё tubim! Pa leje speciale ata nuk
duhet tё
shkojnё as nё dasmёn apo varrimin e fėmijės sė tyre. Ata
duhet tё qёndrojnё nё shtёpi nga ora gjashtё nё mbrёmje deri nё orёn gjashtё tё
mёngjesit tё ditёs sё ardhshme, nё tё gjitha festat tёrё
ditёn dhe nё fundjavё nga e premtja nё ora gjashtё pasdite deri tё hёnёn nё
orėn
gjashtё tё mёngjesit. Ata nuk mund tё bёjnё pushim jasht
rrethit tё kufizuar nga gjykatёsi. Ata nuk kanё tё drejtё
tё shkojnё nё kinema apo tё bёjnё piknik.
Ky ёshtё njё dёnim i rёndё pёr personin e internuar,
pa iu treguar atij apo provuar nga gjyqi dёshmia qė gjoja
arsyeton kёtё veprim. Kjo paraqet erozion serioz dhe
shkelje tё tё drejtave themelore tё njeriut,
tё cilat zezakёt nё vendlindjen e tyre edhe ashtu nuk i kanё.
Ata nuk gёzojnё tё drejtat e lёvizjes sё lirё dhe tё bashkimit.
Ata nuk kanё tё drejtё tё marrin pjesё nё vendimet
qė ndikojnё jetёn e tyre. Shkurt, kёtij vendi tё pasur nё
shumё aspekte i mungon drejtёsia. Njerёzit tanё kanё luftuar nё mёnyrё paqёsore kundёr kёtij
sistemi tё paktėn qё nga viti 1921, kur u themelua African National Congress.
Ata kanё shfrytёzuar metodat konvencionale tё
protestės paqёsore
peticionet,
demonstratat,
e madje edhe njё fushatё pasive rezistence.
Njё shenjё e respektit tё lartё nё vendosmёrinё
e popullit tonё pёr arritjen e njё kthimi paqёsor pėrbėn
fakti qė qё tё dy afrikanojugorёt qё kanё fituar Ēmimin Nobel,
janё zezakё. [nobelist tjetёr i Afrikёs sё Jugut ishte nё
vitin 1960 udhėheqėsi Albert Luthuli,
president i African National Congress.]
Populli jonё ёshtё liridashёs. Pёrgjigjja e
zyrave ishte rritja e moslėshimit pe dhe dhuna, dhuna
nё formёn e qenve policor, lotёsjellёsit, arrestimit pa
proces gjyqёsor, pėrndjekjes, e madje edhe vdekjes.
Populli ynё ka protestuar nё vitin 1960
nё mёnyrё paqёsore kundёr ligjeve tё pasaportave dhe u vranё 69
vetё mё 21 mars 1960
nё Sharpeville,
shumё tё vrarё prapa shpine nё momentin kur u munduan tё
iknin.
Fёmijёt tanё kanё protestuar kundёr arsimimit tё mangёt,
duke kёnduar nё mёnyrё paqёsore dhe duke
mbajtur parulla. Shumё vetė u vranё apo u burgosёn nё vitin 1976,
mё 16 qershor dhe mё vonё.
Mbi 500 vetė vdiqёn gjatё kёsaj
kryengritjeje. Shumё fёmijё kanё ikur nё mёrgim.
Shumė prindėr nuk e dinė ku kanė pėrfunduar fėmijėt e tyre. Populli ynё momentalisht
bojkoton dhe demonstron kundёr po kёtij arsimimi
diskriminues dhe pёrjashtimit tё zezakёve nga lirimi i ri konstitucional,
kundёr gjoja qeverive zezake lokale,
papunёsisё nё rritje, ngritjes sё qirave dhe
taksave tё pёrgjithshme mbi mallrat tregtare. Ata kanё
organizuar njё grevё tё suksesshme dyditore tё punёtorёve.
U vranё mbi 150 vetė. Ky ёshtё
njё ēmim tepёr i shtrenjtёqė iu desh tė paguanin. Nё perёndim kishte vetёm pak indinjatё dhe revoltё rreth kёtij
shkatёrrimi tё shfrenuar tё jetёs sё njeriut. Sido qё tё
jetё, para nesh ne kemi njё vend, tė cilit i mungon
drejtёsia, e pėr kёtё arsye edhe paqja dhe siguria.
Trazirat kthehen gjithnjё dhe do tё mbeten tipar i pandryshuar
i Afrikёs sё Jugut, deri sa shkaktari i tё gjithave,
aparteidi, tё mos jetё hequr. Momentalisht popullsia nuk
kursehet nga ushtria. Po zhvillohet njё luftё
civile. Afrikanojugorėt gjenden nё tё dyja anёt.
Nё kohёn kur u ndaluan ANC-ja dhe PAC-ja
nё vitin 1960, ato deklaruan se nuk kanё tjetёr zgjidhje
pёrveē luftёs sё armatosur. Ne nga kёshilli i
Kishёs tё
Afrikёs sё Jugut kemi deklaruar se refuzojmё ēdo formё tё pёrdorimit tё dhunёs
dhunёn e njё sistemi shtypёs dhe tё padrejtё njejtё si dhunёn e
atyre, tё cilёn duan ta rrёzojnё kёtё dieses sistem.
Sidoqoftė ne kemi shtuar se i kuptojmё
ata qė e shohin kёtё si mundёsinė e tyre tё fundit. Dhuna
nё situatёn e Afrikёs sё Jugut nuk u fut nga jasht, pёrmes tёashtuquajturve
terroristё apo luftёtarё ēlirimtar, varёsisht nga ajo se
ai takojnё tё shtypurve apo shtypёsve. Situata nё Afrikёn
e Jugut veē ёshtё e dhunshme dhe dhuna primare vjen nga aparteidi,
dhuna e shpёrnguljeve tё dhunshme, e njё arsimimi tё mangёt,
e arrestimit pa proces gjyqёsor, e
sistemit tё punёtorёve nomad etj.
Pёr shkak tё pasigurisё globale, kombet janё
futur nё njё konkurrencё tё ēmendur tё armatimit dhe zhdukin miliarda dollarё
pёr instrumente tё shkatёrrimit, ndėrkohė
qė miliona njerёz
vdesin urie. Vetёm njё pjesё e vogёl e asaj qё
jepet pėr buxhetin e mbrojtjes do tё bёnte njё ndryshim tё madh dhe do
t'u jepte fёmijёve tё Zotit mundėsinė tė mbulonin boshllėqet
nė shkollim dhe do t'iu jepte mundёsinё tё jetonin njё jetё tё mbushur dhe tё lumtur.
Ēdo ditё na shoqėron spektakli i fundёrrisё arrogante tё
njerёzimit, i cili rrėmben nё radhё pambarimisht tё gjata pёr
tё mbledhur me enё nё dorё atё qё i jep botёs dashuria
ndaj tё afёrmit. Tepėr pak dhe tepёr vonё.
Kur do tё mёsojmё,
kur do tё zgjohen njerёzit e kёsaj bote pёr tё thёnё:
Mjafton? Zoti na krijoi si bashkёsi.
Zoti na krijoi qё ne tё
krijojmё familjen
njerёzore, nė tė cilėn mund tė jetojmė sė bashku, sepse ne
jemi krijuar pёr njёri-tjetrin.
Ne nuk jemi krijuar pёr njё pavarёsi tё pakufijshme, por
pёr varёsi, dhe ne shkelim kёtё ligj nё dёmin
tonė. Kur do tё mёsojmё se konkurrenca
e armatimit e rrit
pasigurinё globale? Sot ne jemi mё afёr njё holokausi
bёrthamor se sa nё kohёn me mё pak teknologji dhe shpenzime.
|
|
Temat:
Tė
drejtat e njeriut I
Modele I
Demokracia I
Partitė
I Evropa
I Globalizimi
I Kombet e Bashkuara
I
Qėndrueshmėria
|