Sfond

Udhёrrёfyesit

Aparteidi nё Afrikёn e Jugut - sfondi i ndikimit tё Tutusë

[Informacione mё tё zgjeruara mbi lindjen, zhvillimin dhe mposhtjen e regjimit tё aparteidit nё Afrikёn e Jugut mund tё gjeni nё temёn shtjelluese Aparteidi nё kompleksin tematik Tё drejtat e njeriut]

Desmond Mpilo Tutu lindi nё vitin 1931 nё njё botё tё padrejtёsive tё mёdha. Familja e tij, njёsoj si shumica e zezakёve nё Afrikёn e Jugut, nuk ishte në gjendje të mirё. Ajo jetonte nё njё kasolle tё vogёl, pa energji elektrike dhe ujё tё rrjedhshёm. Tё gjithё zezakёt ishin tё detyruar të mbanin me vete njё pasaportё me tё dhёna tё detajuara personale, madje edhe i ati, i cili ishte mёsues i respektuar. Policia e bardhё i ndalonte zezakёt nё rrugё pёr t'u kontrolluar pasaportat. Kjo ishte vetёm njё nga pasojat e politikёs sё tё bardhёve nё Afrikёn e Jugut, sepse qysh në vitin 1910 ishin pёrhapur ideja e ruajtjes nëpërmjet shtypjes sё dominimit tё pakicёs sё bardhё ndaj shumёcёs zezake.

Gjendja e popullsisё zezake nё Afrikёn e Jugut u keqёsua nё mёnyrё dramatike nё vitin 1948, me mbajtjen e zgjedhjeve, nё tё cilat tё drejtёn e votës e kishte vetёm popullsia e bardhё. Fituese në këto zgjedhje doli Partia Kombёtare, qёllim i shprehur i sё cilёs ishte apartedi, d.m.th. ndarja racore. Për të ruajtur dominimin e tё bardhёve, ajo premtoi shpalljen e ligjeve kundёr zezakёve. Qёllimi kryesor i partisё sё re qeveritare ishte ndarja racore, diskriminimi dhe shtypja.

[Kreu i faqes]

Ligjet e para tё qeverisё sё re synonin ndarjen sistematike tё racave tё ndryshme nё jetёn e pёrditshme dhe nё politikё. Tё gjithё qytetarёt e Afrikёs u ndanё nё bazё tё ngjyrёs sё lёkurёs: nё tё bardhё, mulatё, aziatikё dhe zezakё. Kjo çёshtje u komplikua shumё, sepse nё grupin e mulatёve ekzistonin shtatё ndёrsa nё atё tё zezakёve në varёsi të gjuhës tetё nёngrupe.

Marrёdhёniet dhe martesat mes tё bardhёve dhe jo tё bardhёve u ndaluan me ligj. U ndalua edhe çdo lloj mbledhjeje i jo tё bardhёve. Nё kёtё mёnyrё u bë e pamundur lindja e opozitёs politike. Ёshtё pothuajse e tepёrt tё pёrmendet se popullsia jo e bardhё u diskriminua edhe nё fushёn ekonomike. Kjo shfaqej p.sh. nё shfrytёzimin e punёtorёve jo tё bardhё me paga tё ulёta, nё ndalimin e organizimit nё sindikata dhe nё heqjen e tё drejtёs e grevёs. Por njё nga ligjet mё diskriminuese ishte i ashtuquajturi Bantu Education Act, nga i cili ishte prekur drejtpёrdrejt edhe Tutu gjatё kohёs sё aktivitetit tё tij si mёsues. Ai parashikonte diskriminimin e nxёnёsve jo tё bardhё. Kryeministri i atёhershёm i Afrikёs sё Jugut, Vervoerd, ishte i mendimit se vendi i tij nuk kishte nevojë për zezakё tё mençur dhe tё shkolluar mirё. Nё vend tё kёsaj, ata duhet tё bёheshin skllevёr tё popullsisё sё bardhё.

Nё momentin kur qeveria e bardhё ishte e mendimit se kishte arritur ndarjen e grupeve tё popullsisё, filloi beteja pёr njё Afrikё tё pasur tё bardhё ku zezakёt do tё shfrytёzoheshin vetёm si fuqi punёtore. Pёr kёtё qёllim u krijuan shtete artificiale, tё ashtuquajturat homelands. Gati të gjithë zezakët humbën nёnshtetёsinё e Afrikёs sё Jugut dhe u shpallën shtetas të homelands. Ishte planifikuar qё 75% e popullsisё tё grumbullohej nё 13% tё sipёrfaqes sё Afrikёs sё Jugut (shih hartёn majtas).

[Kreu i faqes]

Por planet e qeverisё sё bardhё nё Pretoria nuk u realizuan pa vёshtirёsi. Qysh herёt filloi formimi i rezistencёs nё Afrikёn e Jugut, e cila nё fillim udhёhiqej nga African National Congress (ANC), partia e Nelson Mandelёs. Sot kjo parti pёrbёn qeverinё dhe udhёhiqet nga Thabo Mbeki. ANC-ja ftoi popullsinё zezake pёr mosbindje qytetare, e cila u shua me dhunё nga policia dhe solli edhe ndalimin e ANC-sё nё vitin 1960 dhe burgosjen e Nelson Mandelёs dhe shokёve tё tij nё vitin 1964. Nё vitin 1968 u formua njё lёvizje e re udhёheqёse e rezistencёs nёn udhёheqjen e studentit Steve Biko, e quajtur Black Consciousness Movement. Qёllimi i saj ishte forcimi i vetёdijes sё zezakёve. Pёr arritjen e kёtij qёllimi, lёvizja nuk pёrjashtonte as pёrdorimin e dhunёs.

Pas kthimit nё Johanesburg si dekan i Kishёs Anglikane tё Johanesburgut nё vitin 1975, Tutu vёrejti me keqardhje njё keqёsim drastik tё gjendjes: vendin ndodhej në rrethana të ngjashme me ato tё luftёs qytetare dhe nё vitet 70 - 80 kjo ishte bёrё thuajse normale. Nё rrugё vёreheshin djegiet e veturave dhe dyqaneve, u vranё me qindra njerёz; nё vend qё tё vazhdonin shkollën, fёmijёt ishin nё radhët e para tё protestuesve, "informatorët zezakё" u vranё madje publikisht. Afrika e Jugut ishte shndёrruar nё njё shtet policor, rinia zezake ishtë radikalizuar. Pёr t'i shpёtuar katastrofёs, vendi kishte nevojë për një transformin të shpejtё.

Edhe qeveria në Pretoria u pushtua nga frika. Rezistenca zezake nuk përbëhej mё vetёm njё grup i vogёl, i lehtё pёr ta eliminuar, por ajo ishte shndërruar nё njё fuqi tё madhe. Edhe presioni ndёrkombёtar ishte rritur dukshёm, dhe kjo pёr shkak tё angazhimit tё pashoq tё Desmond Tutusë. Dhënia e Çmimit Nobel pёr Paqe nё vitin 1984 mund tё shihet edhe si shenjё e bashkёsisё ndёrkombёtare, si pohim politik se aparteidi nё Afrikёn e Jugut ishte i padrejtё dhe përbënte rrezik pёr paqen.

Qeveria filloi me kompromiset e para tё vogla nё formёn e zbutjes sё ligjeve. Popullsia zezake i refuzoi ato si te pamjaftueshme dhe vazhdoi me kёrkesat pёr reforma dhe pёr njё Afrikё rё re tё Jugut. Kjo shkaktoi shkallёzimin drastik tё situatёs dhe shpalljen e gjendjes sё jashtёzakonshme nё vitin 1986. Me tё nisi edhe fillimi i fundit tё aparteidit. Nё vitin 1990, kryeministri i atёhershёm de Klerk shpalli dёshtimin e politikёs sё aparteidit. Nelson Mandela u lirua pas mё shumё se 25 vjetёsh burgim, u hoqёn tё gjitha ndalesat e organizatave politike dhe filluan bisedimet pёr futjen e sё drejtёs tё pёrgjithshme të votës. Nё vitin 1994, Nelson Mandela u zgjodh presidenti i parё zezak i Afrikёs sё Jugut.

[Kreu i faqes]

Temat: Të drejtat e njeriut  I Modele I Demokracia I Partitë I Evropa I  Globalizimi I Kombet e Bashkuara I Qëndrueshmëria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat



Kjo ofertë Online mbi edukimin politik u zhvillua nga a gora-wissen, Shoqata e Shtutgartit për përçim dijesh përmes mediave te reja dhe edukimit politik. Në rast pyetjesh apo vërejtjesh drejtohuni Ju lutem te ne.