[Der Spiegel 43/1984]

SPIEGEL: Peshkop Tutu, sё pari duam t'ju urojmё pёr Ēmimin Nobel pёr Paqe...

TUTU: Falemnderit.

SPIEGEL: Presidenti i vendit tuaj, Piter Bota, pėr nderimin tuaj u shpreh me njё "no comment". Ju dhemb kjo?

TUTU: Mё mёrzit. Qeveritё dhe kryetarėt e shteteve tė huaja mё kanё uruar. Ndёrsa vendi im nuk e gjeti tё paktėn njё fjalė konvencionale si "pėrgėzime". Kjo nuk do tё ishte aq e vёshtirё pёr ta.

SPIEGEL: Qeveria juaj ju quan prift politik. Pajtoheni me kёtё cilёsim?

TUTU: Mendoj se njё i krishterё duhet tё jetё edhe politik, por jo partiak.

SPIEGEL: Jeni "prift revolucionar", siē ju quan shtypi?

TUTU: Komiteti i Ēmimit Nobel mė ka gjykuar mua dhe "South African Council of Churches" (SACC), sekretar i pёrgjithshёm i tё cilit jam unё, me tё drejtё na ka vlerёsuar si ndihmёs tё pajtimit dhe paqes. Ne natyrisht duam ndryshime thelbёsore. E nёse kjo ėshtė revolucion, atёherё edhe unё jam revolucionar. Edhe Jezu Krishti ishte i tillё, ai deshi tё mirёn, barazinё dhe faljen.

SPIEGEL: Nё vitin 1960, Ēmimin Nobel pёr Paqe e ka marrё njё qytetar tjetёr i Afrikёs sё Jugut, udhėheqėsi Albert Lutuli, kryetar i "African National Congress" (ANC). Me rastin e vdekjes sё tij u tha se ai ishte udhėheqėsi i fundit i moderuar zezak. ANC-ja kaloi nё ilegalitet dhe qё atёherё e luftoi me dhunё sundimin e tё bardhёve. E krahasoni ju veten me Lutulin?

TUTU: Ne tё dy synuam ndryshimin e Afrikёs sё Jugut nё mёnyrё paqёsore. Por ai ishte politikan, ndёrsa unё jam udhėheqės fetar.

SPIEGEL: Si mendoni, a mund tё burgoseni sipas ligjit pёr ruajtjen e sigurisё sё brendshme. Nuk keni frikё ndonjėherė?

TUTU: Jo, me tё vёrtetё jo. Mendoj se unё nuk them dhe nuk bёj asgjё qё mund tё quhet armiqėsore. Kjo natyrisht nuk tё jep siguri, aq mё pak po tė kemi parasysh veprimet e qeverisё gjatё viteve tё fundit. Por Zoti ёshtё mbrojtёsi im.

SPIEGEL: Nё shkrimin e komitetit thuhet se jo vetёm ju dhe SACC-ja ёshtё nderuar, por tё gjithё individёt dhe grupet nё Afrikёn e Jugut, tё cilёt "me angazhimin pёr dinjitet, vёllazёrim dhe demokraci gёzojnё admirim nё botё", dhe kjo pёrveē tё tjerash pёr shkak tё metodёs sё tyre paqёsore. Pyetje: Edhe pėr sa kohё mund tё mbahet paqёsore rezistenca?

TUTU: Jo mė pėr shumė kohė. Pёr kёtё arsye unё i kam kėrkuar ndihmė e opinionit botёror, me qёllim qё qeveria e Afrikёs sё Jugut tё ulet nё tryezėn e bisedimeve pėrpara se tё jetё vonё.

SPIEGEL: Ēfarё mund tё bёjė bota pёr uljen e tensionit nё Afrikёn e Jugut?

TUTU: Ajo duhet tė ndёrpresė bashkёpunimin me ata qё zbatojnė aparteidin.

SPIEGEL: Nё cilat fusha?

TUTU: Fuqitё e mёdha, nėpėrmjet vetos sё tyre kanё penguar mjaft aksionet e Kombeve tė Bashkuara kundёr Afrikёs sё Jugut. Para pak kohёsh, Bota ishte nё Evropё dhe u takua atje me pёrfaqёsues tё lartё tё qeverive. Kjo ka rritur besueshmёrinё e tij.

SPIEGEL: Ēfarё mendoni pėr investimet e huaja nё Afrikёn e Jugut?

TUTU: Investimet duhet tё lejohen vetёm nёse respektohen disa rregulla tё caktuara p.sh. punёtorёve zezakё duhet t'iu lejohet tė jetojnė bashkė me familjet e tyre afёr vendit tё tyre tё punёs. Sindikatat duhet tё lejohen. Investitorёt duhet tё sigurojnё se e refuzojnё sistemin e punёtorёve emigrantė dhe ligjet e pasaportave. Sё fundi, qeverisё sё Afrikёs sё Jugut duhhet t'i jepet njё afat prej 18-24 muajsh pёr plotёsimin e kёtyre kushteve.

SPIEGEL: Mendoni se kёto kushte janё tё realizueshme brenda njё kohe tё shkurtёr?

TUTU: Jo, sepse kjo do tё nėnkuptonte rёnien e aparteidit. Kjo do tё ishte tepёr e bukur.

SPIEGEL: Afrika e Jugut, prej javёsh ėshtė pėrfshirė nga trazira, tė cilat kanė shkaktuar tė vdekur e tė plagosur. Sidomos tё rinjtё duket se nuk duan tё presin mё derisa tё vijё dita kur tё bardhёt do tё jenё tё gatshёm tė bisedojnё pёr ndarjen e pushtetit. A ka filluar revolucioni?

TUTU: Kryengritja e zezakёve ka filluar nё vitin 1912 me themelimin e ANC-sё. Revolucion nuk ėshtė vetёm lufta e pёrgjakshme.

SPIEGEL: Ju i kuptoni njerёzit tuaj si rrallё ndokush tjetёr: pse janё fёmijёt ata qė u vёnё zjarrin shtёpive, shkatёrrojnё shkolla, automjete pёr transportimin e bukёs?

TUTU: Shkaku kryesor i ēdo trazire nё Afrikёn e Jugut ёshtё aparteidi, atje mjafton njё shkёndijė. Tė marrim si shembull vetёm edukimin e zezakёve. Hendrik Vervoerd, babai i aparteidit, ёshtё shprehur qartё se zezakёt nuk duhet tё shkollohen mё shumё se deri nё njё nivel tё caktuar, me qёllim qё t'iu shёrbejnё tё bardhёve. Ky ёshtё shkaku i protestave.

SPIEGEL: Para pak kohёsh ju e keni krahasuar Afrikёn e Jugut me Gjermaninё naziste. A nuk ёshtё kjo pak e tepruar pavarėsisht nga aparteidi?

TUTU: Jo, unė e kam fjalėn pėr ideologjitё jo tė krishtera tё tё dyja sistemeve. Nё Afrikёn e Jugut, gjёja mё e rёndёsishme e njeriut ёshtё raca e tij, si dikur nё Gjermani. Gjermanёt kishin njё zgjidhje pёrfundimtare, edhe kёta tipat kёtu kanё njё zgjidhje pёrfundimtare. Ata u heqin njerёzve nёnshtetёsinё dhe i pėrzėnė, duke i transferuar nё tё ashtuquajturat homelands.

SPIEGEL: Nё rast se presidenti Bota do tё thoshte: "ejani tё bisedojmё sё bashku pёr problemet tona", do tё shkonit?

TUTU: Po, por nё bisedime duhet tё ekzistojė njё listё temash.

SPIEGEL: Ēfarё duhet tё pёrmbajё kjo listė?

TUTU: Fundin e aparteidit.