Jam e prekur thellё, por edhe krenare qё Ēmimi Nobel pёr Paqe i vitit 1992 mё ёshtё dhėnė mua. E prekur thellё personalisht dhe krenare pёr vendin tim dhe kulturёn e tij shumё tё lashtё, pёr vlerat e shoqёrisё dhe popullit qё i pėrkas, pёr dashurinё ndaj tokёs sime dhe nёnёs natyrё. Ata qё e kuptojnё kёtё, e respektojnё jetёn dhe pёrkrahin luftёn pёr arritjen e kёtij qёllimi.  
Kёtё Ēmim nuk e kuptoj si nderim personal, por si fitore tё madhe tё luftёs pёr paqe, pёr tё drejtat njerёzore dhe tё drejtat e popujve indigjenė, tё cilёt plot 500 vjet me radhё u dёbuan dhe u bёnё viktimё e gjenocidit, shtypjes dhe diskriminimit... 
Ēmimi Nobel... na nxit tё ecim pёrpara, tё tregojmё pёr shkeljet e tё drejtave tё njeriut qё ushtrohen mbi popullin nё Guatemalё, nё Amerikё dhe nё botё, dhe tё luajmё rol pozitiv nё angazhimin pёr zgjidhjen e problemeve emergjente nё vendin tim, d.m.th. nё vendosjen e paqes dhe drejtёsisё sociale.
 

Ēmimi Nobel ёshtё simbol i paqes dhe i pёrpjekjes pёr ndёrtimin njё demokracie tё mirёfilltё. Ai do tė stimulojė forcat qytetare, nё mёnyrё qё qё ato, nėpėrmjet barazisė kombёtare, tё mund tė ndihmojnё procesin e bisedimeve, i cili pasqyron dёshirёn e pёrgjitshme tё shoqёrisё guatemalase nё kёrkim tё paqes, edhe pse ai tani pėr tani nuk mund tё shprehet pёr shkak tё frikёs: Dёshirёn pёr themelimin e njё baze politike dhe juridike, e cila do t'i jepte impulse tä pakthyeshme zgjidhjes sё asaj qё ka shkaktuar konfliktin e brendshёm tё armatosur. Nuk ka asnjё dyshim se ai jep njё sinjal shprese nё luftёn e popujve indigjenė nё tёrё kontinentin...

[Kreu i faqes]

Rёndёsia e kёtij ēmimi duket edhe nё urimet qё kam marrё nga tё gjitha anёt e botёs, nga kryetarėt e shteteve, praktikisht nga tё gjithё presidentėt amerikanё, nga organizatat e popujve indigjenё dhe organizatave pёr tё drejtat e njeriut nga e gjithё bota... Nё kundёrshtim me kёtё dhe nё mёnyrё paradokse, vendi im, ku kam hasur nё kundёrshtimet e mёdha tė disa njerёzve, ka reaguar nё mёnyrё tё rezervuar dhe mospёrfillёse ndaj dhėnies sё Ēmimit Nobel njё indianeje quiché. Ndoshta edhe ngaqė nė tё gjitha shtetet e Amerikёs Latine, pikёrisht Guatemala ёshtё vendi, ku diskriminimi i popullit indigjen, i grave dhe shtypja e dёshirёs pёr liri janё tё rrёnjosura thellё... 
Me dhimbje tё thellё nga njёra anё, dhe me kёnaqёsi nё anёn tjetёr dua t'ju them se ky Ēmim Nobel pёr Paqe i vitit 1992 duhet tё qёndrojё pёrkohёsisht nё qytetin e Meksikёs dhe tё presё nё njё lloj roje tё vdekurish deri nё arritjen e paqes nё Guiatemalё...
Dua tё them disa fjalё nё emёr tё tё gjithё atyre, zёri i tё cilёve nuk mund tё dёgjohet apo tё cilёt shtypen ngqė duan tė shprehin mendimin e tyre, nё emёr tё tё gjithё atyre, tё cilёt janё pёrjashtuar nga shoqёria, diskriminuar, jetojnё nё varfёri, nё emёr tё tё gjithё atyre, tё cilёt janё viktimё e shtypjes dhe shkeljeve tё tё drejtave tё njeriut. Nё emёr tё atyre, tё cilёt megjithatё kanё qёndruar me shekuj tё tёrё, qё nuk e kanё humbur ndёrgjegjen e tyre, mёnyrёn e vendosjes dhe shpresёn.
Tё nderuara zonja dhe zotёrinj, ju lutem mё lejoni tё them disa fjalё rreth vendit tim dhe kulturёs sё fiseve Maja. Populli Maja jetonte nё njё sipёrfaqe prej mbi 300.000 kilometrash katrorё; popullonte pjesё tё Meksikёs sё Jugut, Belizesė, Guatemalёs si dhe Hondurasit dhe El Salvadorit; u zhvillua njё kulturё shumё e pasur nё fushёn e organizimit politik, nё atё sociale dhe ekonomike; pjesёtarёt Majat ishin shkenctarё tё mёdhenj nё fushat e matematikёs, astronomisё, bujqёsisё, arkitekturёs dhe inxhinierisё; ata ishin artistё tё mёdhenj nё fushёn e skulpturёs, pikturёs dhe tё gdhendjes...
Parashikimet e tyre astronomike tё bazuara nё llogaritjet matematikore dhe vёzhgimet shkencore ishin dhe janё ende befasuese. Ata kishin njё kalendar mё tё saktё seē ishte ai gregorian... Sot ёshtё me rёndёsi tё theksohet respekti i thellё, tё cilin kultura Maja i dhuroi jetёs dhe natyrёs nё pёrgjithёsi.

[Kreu i faqes]

Kush mund tё thotё se sa zbulime dhe zhvillime tjera shkencore do tė arrinin kёta njerёz po tё mos ishin mbuluar me gjak dhe zjarr dhe po tё mos kishin qenё tё nёnshtruar etnocidit, i cili gjatё 500 vjetёve ka prekur rreth 50 milionė nerёz.
Rёndёsinё e kёtij Ēmimi Nobel dua ta pёrshkruaj nё radhė tё parё si njё dedikim pёr popujt indianё, tё cilёt u viktimizuan dhe u zhdukёn, vetėm ngaqė synuan njё jetё dinjitoze dhe tё drejtё nė vёllazёrim dhe mirёkuptim ndёrmjet njerёzve...
Ai ėshtė edhe shenja pёr rritjen e interesimit dhe mirёkuptimit ndёrkombёtar pёr tё drejtat autoktone tё popujve, pёr tё ardhmen e mё shumё se 60 milionė indianёve qė etojnё nё Amerikёn tonё, dhe pёr kryengritjen e tyre pas shtypjes 500 vjeēare, tё cilёn ishin tё detyruar ta duronin; pёr gjenocidet e pashembullta, nga tё cilat ata vuajtёn njё kohё shumё tё gjatё, dhe nga tё cilat pėrfituan vendet e tjera dhe elitat amerikane...
Ai ėshtė njohja e fajit evropian ndaj popujve indigjenė tё Amerikёs; ai ёshtё apel drejtuar ndёrgjegjes sё njerёzimit, nё mёnyrё qё tё mund tё zhduken kushtet e marxhinalizimit qė e kanė shtyrė atė tё kolonializojё dhe tё shfrytёzojё; ai ёshtё klithmё pёr jetё, paqe, drejtёsi, barazi dhe vėllazёrim mes njerёzve...
Toka ėshtė rrёnja dhe burimi i kulturёs sonё. Ajo ruan kujtimet tona, pranon paraardhėsit tanё dhe kёrkon pёr kёtё arsye qё ta nderojmё dhe t'i kthejmё prapё me dashuri dhe respekt tё mirёn qė ajo na jep neve. Ne duhet tё kujdesemi pёr tё dhe ta ruajmё nёnёn tokё, nё mёnyrё qё fёmijёt dhe nipat tanё tė vazhdojnė tė pėrfitojnė prej saj. Nёse bota nuk mёson tani ta respektojё natyrёn, ēfarё tё ardhmeje do tё kenё atёherё brezat qё do tė vijnё?...
Po tё ishin nё gjendje kultura indiane dhe ajo evropiane pёr njё shkёmbim paqёsor dhe harmonik, pa shkatёrrim, shfrytёzim, diskriminim dhe varfёri, ato padyshim do tё ishin nё gjendje tё arrinin vyrtyte mё tё vlefshme pёr njerёzimin.

[Kreu i faqes]

Ne nuk duhet tё harrojmё kohёn kur evropianёt erdhёn nё Amerikё dhe gjetёn kultura tё lulёzuara dhe tё forta. Nuk mund tё flitet pёr njё zbulim tё Amerikёs, sepse mund tė zbulosh vetёm diēka tё panjohur apo tё fshehur. Amerika dhe kulturat e saj indigjene kishin zbuluar veten shumё kohё para fundit tё Perandorisё Romake dhe Evropёs Mesjetare. Kulturat e saj pёrbёjnё njё pjesё tё trashёgimisё njerёzore dhe akoma mahnisin tё arsimuarit.
Unё mendoj se ёshtё e nevojshme qё populli i indianёve, tё cilit unё i pėrkas, tё kontribuojё me shkencёn dhe njohuritё e tij nė zhvillimin e njerёzimit, sepse ne kemi potencial gjigant dhe mund ta integrojmё trashёgiminё tonё shumё tё vjetёr nё arritjet e kulturёs nё Evropё si dhe nё pjesёt e tjera tё botёs...
Ne indianёt jemi tё gatshёm ta lidhim traditёn me modernizimin, sidoqoftė jo me ēdo ēmim. Ne nuk do ta tolerojmё dhe nuk do ta lejojmё shndёrrimin e tё ardhmes sonё nё rojtar tё mundshёm tё projekteve etno-turistike nё nivelin kontinental...
Tё nderuara zonja dhe zotёrinj, mё lejoni tė them disa fjalё tё sinqerta mbi vendin tim. Interesimin qё ka tёrhequr ky Ēmim Nobel pёr Paqe mbi Guatemalёn do tё duhej tё sillte me vete ndёrprerjen e injorimit tё shkeljeve tё tё drejtave tё njeriut nё fushёn ndёrkombёtare. Ai do tё nderojė edhe ata qė kanё vdekur nё luftёn pёr drejtёsi sociale dhe drejtёsi nё vendin tim.
Kudo nё botё dihet se populli i Guatemalёs, gjatė luftёs sё tij nё tetor tё vitit 1944 arriti tė fillonte njё fazё demokratike, ku institucionaliteti dhe tё drejtat e njeriut pёrbёnin filozofinё dominuese. Nё atё kohё Guatemala pёrbёnte nё kontinentin amerikan njё rast tё jashtёzakonshёm pёr shkak tё luftёs pёr sovranitet tё plotё kombёtar. Megjithatė nё vitin 1954, njё komplot i qendrave tradicionale kombёtare, trashёgimi e kolonializmit dhe interesave tё fuqishme tё huaja, rrёzuan regjimin demokratik dhe instaluan sistemin e vjetёr shtypёs qė ka shoqėruar historinё e vendit tim.
Nёnshtrimi ekonomik, social dhe politik gjatė Luftёs sё Ftohtё ishte ai qė solli konfliktin e armatosur. Shtypja e organizatave tё popullit, partive demokratike dhe e intelektualёve, nё Guatemalё filloi shumё kohё para fillimit tё luftёs. Kёtё nuk duhet ta harrojmё.

[Kreu i faqes]

Nё pёrpjekjen pёr thyerjen e rezistencёs, diktaturat kanё kryer mėnxyrat mё tё tmerrshme. Ato kanё rrafshuar fshatrat me tokё, kanё vrarё mijёra bujq, kryesisht indianё, qindra sindikalistё dhe studentё, intelektualё tё njohur dhe politikanё, priftёrinj dhe murgesha. Gjatё gjithė pёrndjekjes sistematike nё emёr tё sigurisё kombёtare u dёbuan me dhunё nga tokat e tyre njё milion bujq, 100.000 u detyruan tё arratiseshin nё vendet fqinje. Nё Guatemalё sot ekzistojnё gati 100.000 jetimё dhe mbi 40.000 tё gra tё veja... Ne e dimё, unё vetё kam mbijetuar pas masakrёs mbi familjen time.
Vendi ra nё njё krizё tё pёrmasave tё panjohura mё parё dhe ndryshimet globale detyruan dhe nxitėn ushtrinё pёr tė lejuar hapjen politike qė do tė thoshte njė kushtetutė e re... Kёtё qeveri tё re ne e kemi qysh prej tetё vjetėsh dhe nё drejtime tё caktuara u ndėrmorėn hapa tė rėndėsishėm.
Pavarėsisht nga kėto hapa, ende ekziston shtypja dhe shkelja e tё drejtave tё njeriut nё mes tё njё krize ekonomike, e cila bėhet ēdo ditё mё akute, deri nё atё masё, saqё sot, 84% e popullsisё jeton nё varfёri dhe rreth 60% nё varfёri tё plotė. Dёnimi dhe terrori ende i pengojnё njerёzit tė shrehin lirisht hallet dhe kёrkesat e tyre. Konflikti i brendshёm i armatosur vazhdon ende...
Ёshtё e domosdoshme, qё pikėrisht kёtu nё Oslo tё arrihet nё pёrfundimin se ēёshtja e tё drejtave tё njeriut nё Guatemalё tani ėshtė problemi mё urgjent dhe qė duhet zgjidhur sa mё parё... Siē kanё arritur nё pёrfundim edhe institucionet ndёrkombёtare si United Nations Commission on Human Rights, Interamerican Commission of Human Rights dhe shumё organizata tё tjera humanitare, Guatemala bёn pjesё nё vendet amerikane me numrin mё tё madh tё shkeljeve tё tё drejtave tё njeriut...
Demokracia nё Guatemalё duhet tё vendoset sa mё parё, nė pėrputhje tė plotė me tė drejtat e njeriut. Ne duhet ti japin fund racizmit, tė garantojmё nё tė gjithё vendin lirinё e bashkimit dhe tolerancёn. Shkurt, ёshtё urgjente hapja e tё gjitha fushave nё njё shoqёri qytetare multietnike me tё gjitha tё drejtat, ēmilitarizimi i vendit dhe krijimi i bazёs pёr zhvillim, nё mёnyrё qё ai tё lirohet nga zhvillimi i ulёt i sotёm dhe varfёria...

[Kreu i faqes]

Nё shoqёrinё e re tё Guatemalёs duhet tё bėhet njё riorganizim thelbёsor nё aspektin e pronėsisė sё tokёs, nё mёnyrё qё tё bėhet i mundur shfrytёzimi i potencialit bujqёsor dhe rikthimi i tokave tё konfiskuara pronarёve tė ligjshėm...
Jo mё pak e rёndёsishme pёr demokracinё ёshtё barazia sociale. Kjo kёrkon zgjidhje pёr problemet si vdekshmёria foshnjore, uria, edukimi dhe pagat, tё cilat nuk mjaftojnё pёt tё jetuar... 
U bėj apel tё gjithё faktorёve socialė dhe etnikė qё pёrbёjnё popllin e Guatemalёs, qё tё ndikojnё nё mёnyrё aktive nё gjetjen e njё zgjidhjeje paqёsore pёr konfliktin e armatosur, tё themelohet njё njёsi efektive, e pёrbёrё nga latinos, zezakёt dhe indianёt... 
Njёkohёsisht ftoj bashkёsinё ndёrkombёtare qё tё ndikojё nėpėrmjet aksioneve pёrkatёse nё kapėrcimin e diferencave mes palёve nё konflikt, tё cilat bllokojnё bisedimet, nё mёnyrё qё tё nёnshkruhet nё radhė tё parё njё marrёveshje pёr tё drejtat e njeriut...   
Sot ne duhet tё luftojmё pёr njё botё mё tё mirё, pa varfёri, pa racizёm, me paqe nё Lindjen e Mesme dhe nё Azinё Juglindore, ku drejtohem me lutje pёr lirimin e Aung San Suu Kyija, nobelistit tё vitit 1991; pёr njё zgjidhje tё drejtё dhe paqёsore nё Ballkan; pёr pёrfundimin e aparteidit nё Afrikёn e Jugut; pёr stabilitet nё Nikaragua, nё mёnyrё qё tё respektohet marrёveshja e paqes nё Salvador; pёr rivendosjen e demokracisё nё Haiti; pёr sovranitetin e plotё tё Panamsё...

[Kreu i faqes]

Temat:  Tė drejtat e njeriut  I  Modele  I  Demokracia  I  Partitė  I  Evropa  I  Globalizimi  I  Kombet e Bashkuara  I  Qėndrueshmėria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat

     

Kjo ofertė Online mbi edukimin politik u zhvillua nga agora-wissen, Shoqata e Shtutgartit pėr pėrēim dijesh pėrmes mediave te reja dhe edukimit politik. Nė rast pyetjesh apo vėrejtjesh drejtohuni Ju lutem te ne.