Sfond

Guatemala sot

Guatemala dikur ishte e pasur si Peruja, vend pjellor dhe i civilizuar, vendi i fiseve Maja, mjeshtёr tё astronomisё dhe matematikёs. Kalendari i tyre nё atё kohё (nё shek. XVI) ishte shumё mё i saktё se kalendari i njohur nё Evropё, ai gregorian. Fiset Maja ishin nё gjendje tё parashikonin edhe lёvizjen e trupave qiellorё dhe e dinin se kur ishte koha e pёrshtatshme pёr mbjellje e korrje. Edhe fiset Maja, njёsoj si Inkasit kishin njё bujqёsi tё zhvilluar, ata nuk e njihnin urinё, derisa erdhёn spanjollёt nё kёrkim tё floririt, tё cilёt i dёbuan fiset Maja nga tokat e tyre dhe i shndërruan në robёr. Sot gjendja si nё Guatemalë, ashtu edhe në Peru është e mjerueshme.

Njerёzit atje jetojnё mesatarisht 41 vjet, një në çdo pesë fёmijё nuk arrin ta festojë ditёlindjen e katёrt, një në çdo dhjetë nuk arrin ditёlindjen e parё, ndërsa vetёm një në çdo tre fёmijё jeton deri në 15 vjet. Qeveria sot përbëhet nga pasardhёsit e spanjollёve, tё cilёt pёrbёjnё vetёm 2,1% tё popullsisë, por që zotërojnë rreth 70% tё tokёs pjellore dhe pёrbёjnё udhёheqjen e ushtrisё. 70% e popullsisë edhe sot është ndiane. Ata jetojnё nё provincat veriore, përgjatë kufirit me Meksikёn. Dёbimi i indianёve nga vatrat e tyre vazhdon edhe sot e kёsaj dite. Ata nuk kanë asnjë dokument që të dёshmojё pёr pronësinë e tokёs sё tyre. Pёr indianёt, toka ёshtё "tokё mёmё", e cila mund t'i ushqejë të gjithë njerëzit mjaftueshëm. Nё kёtё tokё gjenden tё varrosur edhe paraardhёsit e tyre. Pёr kёtё arsye, dёbimi nga tokat e tyre, pёr indianёt nuk është vetёm katastrofё ekonomike...

Pёrpjekjet e indianёve pёr kthimin paqёsor tё tokave tё tyre u shuan disa herё me masakra brutale. Fuqia e ushtrisё u katёrfishua mes viteve 1973-1988 nëpërmjet rekrutimit tё detyrueshёm tё tё rinjve indianё, tё cilët detyroheshin të dёbonin dhe shkatërronin popullin e tyre, tё akuzuar nga ushtria si "komunistё tё udhёhequr keq". Pёr tё fituar njё pёrshtypje tё vogёl se çfarё ёshtё dёbimi dhe shtypja konkretisht, do tё pёrpiqem të pёrmbledh shkurtimisht pёrvojat qё e kanё shtyrë Rigoberta Mençunë tё luftoj pavarëisht nga gjithçka:

Felipe vdiq nё fermё, nё momentin kur aeroplani spёrkaste plantazhin e kafesё ndërsa punёtorёt punonin nё fushё. Ai nuk mundi t'i pёrballonte pesticidet. Nikolasi vdiq nga uria nё moshёn 2 vjeçare, gjithashtu nё fermё. Dikush i kishte dhuruar nёnёs sё Rigobertёs njё valixhe kartoni, me tё cilën ajo e varrosi fёmijёn. Pёr shkak tё varrimit ajo humbi ditёn e punёs. Pёr kёtё arsye, mbikqyrёsi e dёboi nga puna. Atёherё Rigoberta ishte tetё vjeç. 18 vjet mё vonё ushtarёt rrëmbyen Petrocinion, vёllanë e saj 16 vjeçar, aktivist dhe sekretar i fshatit, e keqtrajtuan me ditё tё tёra, i prenё pjesёt e trupit, i ropën lёkurёn e kokёs dhe të shollës së këmbës, e lyen me benzinё dhe e dogjёn pёr sё gjalli para syve tё familjes sё tij. Të atin e kishin djegur nё vitin 1979 me rastin e djegies sё ambasadёs spanjolle. E ёma u arrestua nё vitin 1980, u keqtrajtua, u dhunua disa herё, u sakatos dhe mё nё fund u torturua deri nё vdekje...

Ekzistojnё 22 gjuhё tё ndryshme tё popullsisë indogjene. Kjo e bёn edhe mё mahnitёse punёn e organizatёs sё themeluar nё vitin 1978 Comite de Unidad Campesina (CUC). Shumica e indianёve nuk e flasin gjuhёn spanjolle, shumica nuk kanё qenё kurrё nё shkollё.

[Kreu i faqes]

Counter Insurgency dhe "politika e tokёs sё djegur"

Qё nga pavarёsia nё fillim tё shek. XIX kanë ndodhur shpesh kryengritjet. Nё vitin 1944 erdhi nё pushtet "Lёvizja Revolucionare", gjё që shkaktoi alarm pёr pronarёt e mёdhenj tё tokave dhe pёr firmat e Amerikёs sё Veriut (ndёr tё tjrash edhe pёr United Fruit Company). Ardhjen e Lёvizjes Revolucionare nё pushtet, ato e panё si dёmtim tё interesave tё tyre. Pёr kёtё arsye, ato bashkё me CIA-n, ndërhynë nё Guatemalё dhe sollёn nё pushtet nё vitin 1954 diktaturёn ushtarake, tё udhёhequr nga gjenerali Kastilo Armasom. Qё nga kjo kohё, Guatemala udhёhiqet nga ushtria. Kryetari i zgjedhur nё vitin 1958 Idogoras u rrёzua pёrsёri nё vitin 1963. Deri nё vitin 1978, shtypja e trazirave u bazua nё "raprezalje selektive", d.m.th. nё zhdukjen e individёve, kryesisht tё udhёheqёsve tё organizatave popullore, sindikatave, etj.

Nёn diktaturёn ushtarake tё Lukas Garsisё (1978-1982) dhe tё Rios Montit (1982-1983), me planin e pёrpunuar nё bashkёpunim me CIA-n Counter Insurgency filloi lufta e hapur kundёr popullsisë civile, e cila hyri nё histori si "politika e tokёs sё djegur". Me vrasjet e shumta dhe djegiet masive, keqtrajtimet e shёmtuara tё njerёzve dhe shkatërrimin dhe djegien totale tё 440 fashtrave indiane, ushtria shkaktoi njё valё tё madhe shpёrnguljesh tё popullsisë brenda vendit, por edhe nё shtetet fqinje (kryesisht nё Meksikё). Tmerret ishin tё paimagjinueshme: gratë shtatzëna i qëllonin në bark, kokat e fëmijëve i çanin me gurë...

"Rezultat" i raprezaljeve ushtarake tё viteve 1978-1986: 150 000 tё vrarё, 46 000 tё zhdukur, 300 000 fёmijё jetimë, shifra kёto, tё cilat, thёnё me kujdes, janё shumё tё larta edhe pёr rrethanat amerikano-latine. Nё Counter Insurgency bёn pjesё edhe ngritja e tё ashtuquajturave "fshatra model", nё tё cilat, indianёt jetojnё nё njё lloj rrethi sigurimi, tё rrethuar me tela, tё kontrolluar dhe tё ruajtur nga ushtria.

[Kreu i faqes]

Rruga drejt paqes

Për shkak të presionit të madh kombёtar dhe ndёrkombёtar, ushtria u detyrua tё bënte të mundur nё vitin 1986 "kalimin nё demokraci". Nё kёtё mёnyrё u bë e mundur edhe ardhja nё pushtet pёr herё tё parё qё nga viti 1963 e njё presidenti civil. Megjithatё, kjo nuk solli ndonjë ndryshim të madh nё politikёn e atyre qё mbanin vёrtet pushtetin. Para dorёheqjes, qeveria ushtarake u dha amnistinë të gjithë shkelësve të të drejtave tё njeriut, tё ushtruara gjatё kohёs sё qeverisjes sё saj (1983-1986). Shtetit civil qё ka drejtuar pas tyre, i ёshtё dashur qё tё pёrballet me to, kurse rezultati ёshtё qё deri tani nuk ka pasur asnjë veprim civil tё kundёrt, qё do sanksiononte vrasjet e mёtejshme, kёshtu qё vrasёsit as tani nuk kanë frikë se mund të dënohen pёr vrasje. Qeveritё vijuese civile, deri mё sot nuk kanё ndjekur penalisht asnjё rast, gjё qё praktikisht sanksionon qё nё fillim vrasje të tjera, sepse për vrasësit nuk parashikohet asnjë lloj dënimi.

Pavarësisht nga kjo, indianёt, pjesёrisht edhe latinёt e varfёr, janё organizuar dhe iu janё kundёrvёnё me shumё viktima pronarёve tё mёdhenj tё tokave, tё ndihmuar nga jashtё, kapitalit shumëkombësh dhe ushtrisё sё armatosur rёndё. Qё nga viti 1993 qeveria ka nёnshkruar disa rezoluta dhe marrёveshje. Qё nga kjo kohё, me ndihmёn e OKB-sё dhe organizatave tё tjera tё refugjatёve, janё kthyer nga emigrimi (shumica nga Meksika) rreth 20.000 refugjatё. Nё vendlindje, refugjatёt i presin hapёsira tё shpyllёzuara nё vendet ku mё parё ndodhej pyje të paprekura. Kёsaj i shtohet edhe rreziku nga tё ashtuquajturat "patrullat civile", tё pёrbёra nga njerёz tё armatosur, tё rekrutuar me dhunё gjatё viteve pёr të terrorizuar popullsinë indiane.

Guatemala...

...quhet pёr shkak tё klimёs sё butё "vend i pranverёs sё pёrhershme". Vendi i tretё pёr nga sipёrfaqja nё Amerikёn Qendrore kufizohet me Meksikёn, Belize, Hondurasin dhe El Salvadorin.

Emri zyrtar: Republika e Guatemalёs

Kryeqytet: Guatemala

Sipёrfaqja: 108.889 km²

Popullsia: rreth 10 milionё (prej tyre 50% indianё Maja)

Gjuhё zyrtare: gj. spanjolle

Pёrk. fetare: romano-katolik

Analfabetё: rreth 40%

[Kreu i faqes]

The Maya were the most advanced urban civilization in the pre-Columbian Americas. They invented the concept of "zero" centuries before it was independently formulated in India, and measured the solar year with an error of only 17.28 seconds. Having flourished for two millennia in an area of 3,255,000 sq.km, they were first invaded by Spain in 1527, but put up such fierce resistance that the capital of their last kingdom to fall, Itza at Nojpeten, was not captured until 1697. Had the Maya not been decimated by European diseases such as chicken pox and measles, some historians believe the Spanish conquest might have ended in total defeat. According to Roderick Conway Morris, "One of the greatest crimes perpetrated against the Maya was the destruction of their thousands of books, spearheaded by the Franciscans, who - while preaching harmony and brotherly love - presided over a scorched-earth policy, backed up by the threat of the physical extinction of any who dared to resist it. So complete was the friars' success that only four books in Maya script survived."

More recently, the Guatemalan civil war began when the CIA toppled the democratically-elected government in 1954. The US-backed right-wing military juntas which followed have had one of the worst records of political repression, human rights abuses, and atrocities in recorded history. After opposition groups began organizing among Indians in the countryside, the military responded with death squads and a scorched-earth "counterinsurgency" strategy that destroyed over four hundred ancient Mayan villages, displaced one million people, and left a hundred thousand unarmed Indians dead. Hundreds of mass graves across the country contain the remains of massacred civilians.

[Global Vision, www.global-vision.org/interview/menchu.html]

[Kreu i faqes]

Report from Amnesty International 1996 concerning Guatemala (Excerpts)

A Pattern of Systematic Human Rights Violations

Amnesty International continues to document a disturbing pattern of human rights violations in Guatemala. Extra-judicial executions, disappearances, torture, death threats, harassment and intimidation persist. The violations have been directed at many sectors of society including: trade unions and popular organizations, human rights defenders, journalists, students, religious personnel, those attempting to investigate past human rights violations, witnesses, former refugees and displaced people returning to their lands and street children. Of particular concern is the alarming level of threats and attacks that have been reported against human rights defenders during the year. Some have been the subject of verbal or written death threats as a result of their work. Others have been attacked and killed.

The perpetrators of these human rights violations are mainly the police and military and army-created civil patrols. In addition and citing the rise in urban crime, the government reportedly promoted the creation of new civilian self-defense squads to be armed and trained by the military. Both these and other new vigilante-style groups, also apparently working with official complicity, have allegedly engaged in social cleansing, killing members of youth gangs and others involved in petty crime. These new death squads have also been implicated in human rights violations against those perceived as being opponents of the government, reportedly disguising the attacks as common crimes to escape official accountability.

There has been little progress in clarifying the tens of thousands of past abuses. Those responsible for human rights violations continue to benefit from almost total impunity. In August, the United Nations (UN) Subcommission on Prevention of Discrimination and Protection of Minorities expressed deep concern at the impunity enjoyed by the perpetrators of human rights violations and at the inability of the judicial system to bring intellectual and material perpetrators of such acts before the courts. The Subcommission, reflecting reports and statements by MINUGUA, the United Nations Mission in Guatemala and Mónica Pinto, the UN Special Expert, found that the majority of the violations breached the rights to life, integrity and personal security, and that state agents were either directly implicated or had failed in their duties to assure these rights to its citizens.

To date, none of those responsible for the deaths of thousands of people during the late l970s and early l980s at the height of the army's counter-insurgency campaign, have been brought to justice. During 1995, independent forensic groups undertook further exhumations at sites where large-scale extra-judicial executions had been reported during this period. Several hundred remains were uncovered, but Amnesty International knew of no case where official bodies undertook investigations to determine how the victims died nor who was responsible. Instead, family members, witnesses and human rights defenders involved in the exhumations were themselves threatened and harassed.

[Kreu i faqes]