Troubles

Pavarёsia dhe ndarja e Irlandёs...	Pas pavarёsisë sё Irlandёs nё vitin 1920, gjashtё kontetë e provincёs Ulster fituan mundёsinё e ndarjes politike nga pjesa tjetёr e Irlandёs dhe tё ruajtjes sё marrёdhёnieve tё ngushta me Britaninё e Madhe. Kёto konte nё provincёn mё veriore tё katёr provincave irlandeze, nëpërmjet Government of Ireland Act tё vitit 1920 të njohura emrin Irlandё e Veriut, u shndёrruan në një njёsi të veçantë politike tё Mbretёrisё sё Bashkuar, me kushtetutё tё veten, parlament tё vetin dhe administratё lokale tё vetën. Shteti i Lirё Irlandez (mё vonё Irlandё, sot Republika e Irlandёs) nuk e trajtoi shkёputjen si përfundimtare. Ndërsa Irlanda e Veriut e refuzonte kategorikisht ribashkimin. Kufiri mes dy pjesёve u pёrcaktua nё vitin 1925. Njё pakicё e popullsisё sё Irlandёs sё Veriut e trajtonte ndarjen nga jugu katolik dhe formimin e njёsisё me Britaninё e Madhe si siguri pёr besimin e tyre protestant dhe dominimin e tyre. Pёr shumё katolikё irlandezë, krijimi i Irlandёs sё Veriut ishte thjesht njё padrejtёsi e madhe që britanikёt u kishin bёrё irlandezёve.
Fillimi i terrorit...	Nё vitin 1949, vit ky nё tё cilin Irlanda u shpall republikё, parlamenti britanik e njohu statusin e Irlandёs sё Veriut si pjesё e Mbretёrisё sё Bashkuar nёn klauzolёn e njё vendimi tjetёr tё parlamentit tё Irlandёs sё Veriut. Edhe pse republika akoma pretendonte gjashtё kontetë veriore, dalja e saj nga Komonuellthi kishte kuptimin e njё pajtimi tё heshtur për ndarjen. Por nё vitin 1955 trupat e ushtrisё sё ndaluar tё Republikane Irlandeze (IRA) filluan njё fushatё terrori me qёllim arritjen e bashkimit tё republikёs me Irlandёn e Veriut. Nё vitin 1957 dhe 1958 ndodhёn disa akte terroriste. Nё fillim tё viteve 60, numri i tyre u zvogёlua. Nё vitin 1962, qeveria e Republikёs sё Irlandёs e dёnoi terrorizmin si mjet nё luftёn pёr ribashkim. [Kreu i faqes]
Lёvizja pёr tё drejta qytetare e pakicёs sё dёmtuar katolike...	Katolikёt nё Irlandёn e Veriut qё nga fillimi ishin pakicё e lёnё pas dore. Nё vitin 1968 ata organizuan njё lёvizje pёr tё drejta qytetare, e cila protestonte kundёr kёtij dёmtimi dhe që provokoi shpesh reagime tё dhunshme tё palёs kundërshtare. Protestantёt e moderuar e njohёn domosdoshmёrinё e njё reforme tё sistemit qeveritar, por hasёn nё njё rezistencё tё fortё tё krahut të djathtë tё partisё qeveritare Ulster Unionist Party. Nё vitin 1969 trupat britanike u dёrguan nё Irlandёn e Veriut pёr të ndihmuar policinё e Irlandёs sё Veriut. Ata mbetёn nё vend, morёn pushtetin britanik qeveritar dhe u pёrcaktuan kufijtё e reaksioneve protestante. Por njëkohësisht ata u bёn shёnjestёr e terroristёve. Nё vitin 1972, qeveria britanike shpërndau parlamentin e Irlandёs sё Veriut dhe e vendosi vendin nёn qeverisjen e drejtpërdrejtë tё saj. Nё njё referendum tё bojkotuar nga shumica e katolikёve nё vitin 1973, votuesit e Irlandёs sё Veriut vendosёn pёr lidhjen nё Britaninё e Madhe dhe kundёr njё ribashkimi me republikёn. Nё vitin 1974 u rrёzua shpejt qeveria prej 15 vetash e Irlandёs sё Veriut, e pёrbёrё nga protestantёt dhe katolikёt, nё momentin kur ekstremistёt protestantë reaguan me njё grevё tё pёrgjithshme. Nё vitet pasues dhuna u rrit gjithnjё e mё tepёr. Dy gra nga Belfasti, Mairead Corrigan dhe Betty Williams, u nderuan nё vitin 1976 me Çmimin Nobel pёr Paqe. Ato ishin pёrpjekur pёr pajtimin e bashkёsive fetare nё Irlandёn e Veriut. Megjithatë angazhimi i tyre nuk u kurorёzua me sukses. Pёrpjekjet pёr t'i sjellë partitë në tryezën e bisedimeve u duk e pashpresё.
Spiralja e dhunёs dhe pёrpjekjet pёr paqe...	Ndёrkohё i ashtuquajturi Krahu Provizor i IRA-s e vazhdoi me të njëjtin intensitet fushatёn e tij tё terrorit. Masakrat e disa ekstremistёve protestantë nuk ishin aspak mё tё tmerrshme. Nё vitin 1979 IRA vrau lordin Mountbaten të Birmanisë. Nё tё njëjtën ditё ajo vrau 18 ushtarё. Vrasja e lordit Mountbaten u dёnua nda tё gjitha anёt. Nё vitin 1981, IRA pёrdori njё taktikё pёr tё kthyer simpatinё e humbur: anëtarët e IRA-s nё burgjet britanike filluan njё grevё urie ku pati edhe tё vdekur. Çdo viktimё e re shёnonte fillimin e ri tё pёrdorimit tё dhunёs. Kёshilli i Irlandёs, i formuar nё vitin 1985 nga Britania e Madhe dhe Republika e Irlandёs u interpretua nga shumё njerёz si njё hap i rёndёsishёm nё politikёn e sigurisё, ekonomisё dhe atё sociale si dhe pёr pёrfundimin e luftёs qytetare. Por unionistёt protestantë dhe disa nacionalistё irlandezë e panë marrёveshjen si tradhti. Nё villim tё viteve 90, trupat britanike vazhdonin të patrollonin nё rrugёt e qytetit Londonderry dhe Belfast, ndёrsa IRA vazhdonte të ndërmerrte sulme sporadike terroriste kundёr qytetarёve dhe ushtarёve britanikё në ishujt britanikё dhe nё tokёn evropiane. Mё 31 gusht 1994, pas 25 vjetёsh lufte tё armatosur, IRA shpalli armëpushimin e pakushtёzuar dhe premtoi ndёrprerjen e pёrkohshme nё dobi tё bisedimeve paqёsore tё operacioneve tё saj ushtarake. Kёtё armëpushim ajo e theu nё shkurt tё vitit 1996.