(London)Derry

Si erdhi London para Derry

Njё vatër zjarri në «Troubles» tё Irlandёs sё Veriut nё rrugёn drejt normalitetit

Derry apo Londonderry: fakti qё nё ishullin irlandez njerёzit grindet me njëri-tjetrin pothuajse vetёm pёr emrin e vёrtetё tё qytetit tё dytё pёr nga numri i banorёve nё Ulster lё tё shpresojmё. Qytetarёt e tij duan t'i lёnë pas «Troubles», tё cilat kёtu kanë qenë njё vatër zjarri. Normalizimi shihet edhe në restaurimet dhe ndёrtimet e reja.

[Nga korrespodenti ynё nё Britaninё e Madhe Peter Gaupp]

Shёnimi i emrit tё qytetit nё rreshtin e datёs, gjë që ju ka shumë të ngjarë ta keni kaluar pa e vënë re, në Irlandë do të shihej si anim politik. Shumё nacionalistё katolikë apo lexues republikanë do ta hidhnin kёtё tekst, ngaqë pёrpiluesin e artikullit do ta etiketonin si lojalist protestant apo unionist. Por po tё shёnonte «Derry» mbi tekstin, do tё ndodhte paragjykimi i kundёrt. Emri i kёtij qyteti, i dyti pёr nga numri i banorёve në Irlandёn e Veriut, është njё politikum (shih katrorin), dhe nё rast se gazetari i huaj respekton versionin zyrtar, Londonderry, kjo nuk e ndihmon të kapërcejë vështirësitë. Pёr tё bёrё njё lloj balancimi, ne tekstin e mё poshtёm ne do të pёrdorim versionin e shkurtёr; ngaqë ai ёshtё i pёrshtatshёm, jo se ёshtё politik.

Shndërrimi në një vend tërheqës turistik

«Bogside» dhe «Bloody Sunday», dy nocione, tё cilat tёheqin menjёherё vёmendjen e njё pak a shumë tё interesuari nё konfliktin e Irlandёs sё Veriut dhe qё qytetin Derry e bёjnё njёrën nga vatrat e zjarrit tё «Troubles» tё dekadave tё fundit. Ai që vjen kёtu nё njё ditё tё zakonshme pune, pёrjeton njё qytet tё gjallё me rreth 100 000 banorё. Vizitori i painformuar nuk do tё vёrente asgjё nga e kaluara mё e re e dhunshme e qytetit Derry, po tё mos ishin aty disa mbeturina tё çuditshme nё pamjen e qytetit. Nё kёndin jugperёndimor tё qytetit tё vjetёr vazhdon të qëndrojë nё kontrast tё vrazhdё me katedralen Kolumban nё juglindje, kulla e rojes e ushtrisё, e paarritshme dhe e verbёr, por megjithatё e pajisur me veshё dhe sy tё pёrforcuara nё mёnyrё elektronike, tё cilёt vёzhgonin pjesёn e trazuar katolike Bogside. Poshtё, në skaj të vetё Bogside, e cila nё fillim tё viteve 70 edhe për vetё ushtrinё ishte njё «no-go area», ekziston, si mbeturinё e shtёpive tё rrёnuara, muri nё tё cilin si pёrgjigje e fuqisё sё demonstratave nga shteti britanik, mund tё lexohet: "You Are Now Entering Free Derry". Ngjyra freskohet rregullisht.

Nё librin udhёrrёfyes mё tё ri ky «Free-Derry-Monument» tani duket si njё ndër shumё atraksionet turistike nё qytet. Mё i madhi mbetet muri i gjatё 1,5 km dhe i ruajtur plotёsisht, i cili rrethon qytetin e vjetёr. Porta tё rёnda ndalonin hyrjen e vizitorёve me vite tё tёra. Ato ndodhen ende atje, por tashmë qё nga viti 1995 tё hapura. Nё njё kalim idilik pengojmё dy pёllumba tё rinj nё lojёn e tyre tё dashurisё.

Koloni e London City

Nëpërmjet murit tё qytetit, para 400 vjetёsh, Derry u bё Londonderry. Nё majat e shkёmbinjve nё njё kthesё tё lumit Boyle qё nga shek. VI ndodhej vetëm një manastir. Ai u shkatёrrua nё vitin 1567 gjatё pёrleshjeve mes irlandezёve dhe pushtuesve britanikë. Nё vitin 1609, mbreti anglez Jakob I arriti nё pёrfundimin se pёr shtypjen e rebelimeve tё vazhdueshme nё kёtё pjesё tё Ulsterit nevojitej "mbjellja" e kolonëve. Me «plantation» (mbjelljen e bimëve) u ngarkua City of London. Korporatat e tij morёn pёrsipёr financimin dhe organizimin dhe themeluan njё Irish Society, e cila edhe sot e kёsaj dite ka pronё dhe tё drejta nё Derry. Tё ardhurat e fituara nga kjo pronё shfrytëzohen për qёllime sociale. Nёn pёrgjegjёsinё e drejtpërdrejtë tё Irish Society u vunё dy qytetet Coleraine dhe Derry, të quajtur tani me një emër Londonderry; ato formuan qendra tregtare dhe baza ushtarake nё lindje dhe nё perёndim tё territorit agrar tё kolonizuar, i cili i ndarё nё 12 pjesё iu dha korporatave dhe u quajt County Londonderry.

The Town I Loved So Well

In my memory I will always see
the town that I have loved so well.
After school played ball
by the gasyard wall
and we laughed through the smoke
and the smell.
Going home in the rain
running up the dark lane
past the jail and down behind the fountain.
Those were happy days
in so many many ways
in the town I loved so well.

In the early morning
the shirt factory horn
called women from the Creggan,
the Moor and the Bog
while the men on the dole
played the mother´s role
fed the children and then trained the dog.
And when times got tough
there was just about enough
but they saw it through without complaining.
For deep inside
was a burning pride
in the town I loved so well.

There was music there in the Derry air
like a language that we all
could understand.
I remember the day
that I earned my first pay
when I played in a small pick up band.
There I spent my youth
and to tell you the truth,
I was sad to leave it all behind me.
For I´d learnt about life
and I´d found a wife
in the town I loved so well.

But when I returned
how my eyes have burnt
to see how a town could be brought
to its knees
by the armed cars
and the bombed out bars
and the gas that hangs on
to every breeze.
Now the army´s installed
by that old gasyard wall
and the damned barbed wire
gets higher and higher.
With their tanks and their guns
oh my God what have they done
to the town I loved so well.

Now the music´s gone
but they carry on
for their spirit´s been bruised
never broken.
They will not forget
but their hearts are set
on tomorrow and peace once again.
For what´s done is done
and what´s won is won
and what´s lost is lost and gone forever.
I can only pray
for a bright brandnew day
in the town I love so well.

Shndërrimi në një vend tërheqës turistik

Koloni e London City

Ngjarja kryesore e vitit 1689

Pёlhura, emigrantёt dhe shpurat e luftёs

«E diela e pёrgjakur» dhe pasojat e saj

«Renaissance City»

«Stroke City»