Kronologjia
Lart Kronologjia Historia Troubles (London)Derry

 


 

Udhёrrёfyesit

Tё dhёnat mё tё rёndёsishme nё historinё e konfliktit tё Irlandёs sė Veriut

1170

Kolonёt britanikё vijnё nё Irlandё.

1608

Fillon kolonizimi (sistematik) i Ulsterit.

1641

Kryengritja katoliko-galike si reaksion ndaj kolonizimit dhe konfiskimit tё tokёs nga kolonёt protestantё anglezė dhe skocezė.

1690

Beteja nё Boyne - fitorja e protestantit Uilliam III mbi katolikun Xhejms II - kjo fitore akoma festohet nga protestantёt e Irlandёs sė Veriut me parakalime tё shumta.

1801

Act of Union - heqja e parlamentit irlandez, Irlanda dhe Anglia bёhen pjesё tё Mbretёrisё sё Bashkuar.

1912

"Ulster Solemn League and Covenant" nёnshkruhen nga mbi 400.000 protestantё, tё cilёt dёshirojnё tė mbeten nё bashkёsi (me Britaninё e Madhe).

1916

Kryengritja e Pashkёve

1921

Njё marrёveshje ēoi nė pavarёsinė e Irlandёs (themelimi i "Irish Free State" me 26 konte). 6 konte mbeten nё pjesёn e Irlandёs sė Veriut tё Mbretёrisё sё Bashkuar.

1968

Fillimi i trazirave tё quajtura "Troubles" ose i luftёs civile nё Irlandёn sė Veriut; shkaktuar pjesёrisht nga njё lёvizje pёr tё drejtat qytetare e katolikёve tё diskriminuar nё Irlandёn e Veriut.

1969

Pas trazirave tё pёrgjakura nё qytetin Derry fillon stacionimi i mё 14 gusht i njёsive ushtarake britanike nё Irlandёn Veriore.

1970

Rithemelimi i organizatёs ilegale katolike Ushtria Republikane Irlandeze (IRA).

1972

30 janar, qё atёherё i njohur me emrin "Bloody Sunday", ushtarёt britanikė vrasin nё Derry 14 katolikё tё paarmatosur. 474 persona humbin jetёn nё vitin 1972. Irlandae Veriut hyn nёn qeverisjen e drejtpėrdrejtė britanike.

1974

17 maj: nё Dublin dhe Monagan vriten nga bombat e paraushtarakёve probritanikё Ulster Volunteer Force 35 vetё.

21 nёntor: njё bombё e IRA-s vret 21 vetё dhe plagos 182 tё tjerё nё Birmingamin britanik.

1976

Betty Williams dhe Mairead Corrigan, themeluese tё organizatёs Peace People dhe iniciatore tё lёvizjes irlandezo-veriore, marrin Ēmimin Nobel pёr Paqe [fjalimi me rastin e marrjes sё Ēmimit].

1979

Gjatё njё sulmi mbi ushtrinё britanike, IRA vret 18 ushtarё dhe njё anėtar tё familjes mbretёrore.

1985

Republikёs sё Irlandёs i jepet statusi i vёzhguesit nё konfliktin e Irlandёs sė Veriut.

1987

11 nёntor: Njё bombё e IRA-s shpёrthen gjatё pёrkujtimit tё viktimave tё luftёs nё Eniskilen dhe vret 11 persona.

1991/92

Bisedimet shumёpartiake pėr tё ardhmen e Irlandёs sė Veriut nё Londёr pёrfundojnё nё nёntor 1992 pa sukses.

1993

Kontakte tё fshehta mes Londrёs dhe IRA-s. 16 dhjetor nёnshkruhet marrёveshja mbi kushtet e rregullores sё paqes "Downing Street" mes Dublinit dhe Londrёs, krahu politik i IRA-s fiton tё drejtёn e bisedimeve nё rast se IRA heq dorё nga pёrdorimi i dhunёs.

1994

IRA shpall mё 31 gusht armёpushimin, milicia protestante ndjek shembullin e saj mё 13 tetor.

1995

Marrёveshja kornizё britaniko-irlandeze pёr bisedime shumёpartiake. Bisedime mes Londrёs dhe Shin Feinit.

1996

IRA thyen armёpushimin pёrmes njё atentati nё Londёr.

1996

15 qershor: 200 tё plagosur pas njё sulmi me bombё tё IRA-s gjatё Kampionatit Evropian tё Futbollit nё Manēester.

1997

Toni Bler fillon mё 14 shtator bisedimet pёr paqe me pjesmarrjen e Shin Feinit. IRA i rikthehet armёpushimit.

1998

10 prill pajtohen palёt biseduese rreth marrёveshjes paqёsore (Good Friday Agreement). Popullsia voton mё 22 maj me shumicё tё madhe pёr marrёveshjen.

1998

15 gusht: Gjatё njё sulmi me autobombё vriten nё Omag tё paktėn 28 vetё dhe plagosen rёndё mbi 220 tё tjerё. 

1998

10 dhjetor: David Trimbel dhe Xhon Hum fitojnё Ēmimin Nobel pёr Paqe.

1999

Dhjetor: formohet nё bazё tё marrёveshjes pёr paqe qeveria rajonale irlandezo-veriore, e pёrbёrё nga protestantёt dhe katolikёt.

2000

Shkurt: qeveria rajonale shpėrndahet prapё nga Londra pas 2 muajsh, pasi IRA nuk u tregua e gatshme nё masёn e duhur pёr dorёzimin e armёve. Procesi i paqes qё atёherё ndodhet nё njё krizё tё rёndё.

[Kreu i faqes]

 

Temat Tė drejtat e njeriut  I  Modele  I  Demokracia  I  Partitė  I  Evropa  I  Globalizimi  I  Kombet e Bashkuara  I  Qėndrueshmėria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat

     

Kjo ofertė Online mbi edukimin politik u zhvillua nga agora-wissen, Shoqata e Shtutgartit pėr pėrēim dijesh pėrmes mediave te reja dhe edukimit politik. Nė rast pyetjesh apo vėrejtjesh drejtohuni Ju lutem te ne.