Mё 1.12.1955, rrobaqepёsja zezake Rosa Parks udhёtonte pas pёrfundimit tё ditёs sё punёs me autobusin e linjės Cleveland-Avenue nё Montgomeri. Punonte nё Montgomeri Fair, njё magazinė e madhe mallrash. E lodhur nga udhёtimi disaorёsh dhe qёndrimi i gjatё nё kёmbё ishte ulur nё ndenjёsen e parё pas vendeve tё rezervuara pёr tё bardhёt. Pak kohė pasi ishte ulur, shoferi i autobusit e urdhёroi atё dhe tre zezakё tė tjerё tё zhvendoseshin mё mbrapa, pёr t'ua liruar vendin udhёrarёve tё bardhё, tė cilёt sapo kishin hyrё nё autobus. Ndёrkohё ishin zёnё tё gjitha vendet nё autobus. Zonjės Parks, po tё ngritej nga vendi, do t'i duhej tё qёndronte nё kёmbё, ndėrsa personi tjetёr, njė burrė i bardhё, do tё ulej nё vendin e saj. Tre zezakёt e tjerё e respektuan pa hapur gojёn urdhёrin e shoferit, ndёrsa zonja Parks qёndroi ulur. Pėr kėtė arsye, ajo u arrestua nga policia.
Ky refuzim i urdhёrit tё shoferit ishte kėrkesė individuale pёr dinjitet dhe liri.
Disa nga anёtarёt e kёshillit politik tё grave i ftuan zezakёt pёr bojkotimin e autobusёve tё qytetit Montgomeri: "...vetёm nėpёrmjet bojkotimit mund t'u bёjmё tё qartё tё bardhёve se nuk jemi mund t'i tolerojmё mё sjelljet e tilla."

[Kreu i faqes

Lajmi i arresimit tё zonjės Parks dhe i planifikimit tё bojkotimit u pёrhap shpejt nё tё gjithё qytetin. Komiteti i formuar enkas pёrgatiste mbajtjen e njё mitingu masiv dhe shtypjen e pamfleteve me pёrmbajtjen: "Mos udhёtoni me autobus pёr nё punё, shkollё apo diku tjetёr tё hёnėn mё 5 dhjetor! Sёrish ёshtё burgosur njё zezake, sepse refuzoi tė lironte vendin e saj nė autobus. udhёtoni me taksi, bashkė medikё tjetёr ose!" Njёkohёsisht u planifikua edhe marrёveshja me 18 firma zezake tё taksive pёr transportimin me ēmim tё zakonshėm autobusi (10 centё) tё zezakёve, gjё qė edhe u realizua.
Suksesi i parё ishte i paparishikuar. Nё vend tё pjesёmarrjes sё planifikuar tё 60 % zezakёve, atij iu pёrgjigjёn pothuaj 100 %. Zezakёt ishin zgjuar nga gjumi! Me taksi, vetura private, me kafshё shtёpiake apo nё kёmbё (nganjёherё edhe 12 milje tё tёra!) udhёtonin nga shtёpia pёr nё punё dhe anasjelltas.
U vendos tё themelohej njё organizatё e veēantё pёr organizimin e bojkotit (Montgomery Improvement Associaton (MIA) - Komisioni pёr pёrmirёsimin e marrёdhёnieve ndёrmjet racave, president i tё cilit u zgjodh Martin Luter King.
Protesta planifikohej tё vazhdonte deri nё plotёsimin e kёrkesave tё parashtruara: 1. nga shoferёt e autobusёve kёrkohet sigurimi pёr njё trajtim mё tё mirё tё udhёtarёve, 2. udhёtarёt kanё tё drejtё tё ulen nё vendet e lira sipas radhёs, 3. nё linjat me udhёtarė kryesisht zezakё duhet tё punёsohen edhe shoferё zezakё.

[Kreu i faqes]

Pёrveē qёndrimit tё tyre luftarak ("jemi tё lodhur nga shtypja dhe diskriminimi brutal"), protestuesit praktikuan rezistencё paqёsore ("duam tё bindim, e jo tё detyrojmё. Dashuria duhet tė dominojё veprimin tonё").
Pėr tё koordinuar sa mё tё mirё aktivitetet dhe pėr tė pёrballuar vёshtirёsitė gjithnjё nё rritje u themelua komiteti i transportit, komiteti i financave, ai i programit dhe i strategjisё.
Problem kryesor nё fillim tё protestёs ishte ēёshtja e transportit. Angazhimi nё kёtё aspekt shёnon njёrin ndёr kapitujt mё interesantė tё rastit Montgomeri. Nё fillim, pronarёt zezakё tё taksive bёnė transportin e deri nё tre udhёtarёve me tё njёjtin ēmim si autobusi (10 centė). Ky solidaritet i taksistёve zezakё mbaroi pas lёshimit tё njё urdhёrese nga ana e drejtorit tё policisё, e cila i detyronte shoqatat e taksive 45 centė. Pas kёsaj u themelua njё auto-pool vullnetar, nё tё cilin nё fillim tё aksionit, u angazhuan me veturat e tyre tё paktėn 150 vetё. Numri i tyre u rrit shpejt nё 300. Pёr funksionimin e kёtyre automjeteve nevojitej njё sistem i i saktё udhёtimi. Protestuesve iu ndanё me mijёra pamflete, nё tё cilat figuronin 48 stacionet e nisjes dhe 42 tё kthimit. Sistemi u provua shumė shpejt si i suksesshёm. Zezakёt dukeshin aq tё vendosur nё aksionin e tyre, saqё jo rrallё praktikonin madje edhe udhёtimin nё kёmbё, i cili pёr shumё prej tyre ishte bёrё qёndrim simbolik. Numri i shoferёve u rrit edhe mё shumё pas njё rasti tё paparashikuar. Shumё amvisa tё bardha, pavarёsisht nga qёndrimi i tyre ndaj ndarjes racore, nuk mund tё hiqnin dorё nga shёrbёtoret e tyre zezake. Nё kёtё mёnyrё ato filluan t'i merrnin dhe t'i ēonin vetё nё shtёpi shёrbёtoret e tyre.

[Kreu i faqes]

Si shoferё tё rregullt u punёsuan mbi 25 persona, tё cilёt punonin gjashtё ditё nё javё. Nё shumicёn e stacioneve ishin vendosur tё ashtuquajturit "udhёheqёs tё rendit tё udhёtimit", tё cilёt kujdeseshin pёr udhёtarёt dhe organizimin e veturave. Auto-Pool-i ishte organizuar pёr mrekulli, megjithatė . Shpenzimet e MIA-s u rritёn nё 5000$ nё muaj. Pёr organizimin e zyrёs sё MIA-s u bё i domosdoshёm punёsimi i dhjetё personave. E tёrё kjo u financua nga donacionet brenda dhe jashtё Amerikёs.
Pёr arritjen e suksesit tё lёvizjes nevojitej njё organizim sa mё i mirё i anёtarёve tё saj. Pёr kёtё duhej njё ide, e cila mund t'i bindte tё gjithё. Pёrveē kёsaj nevojitej njё komunikim mё i mirё mes popullit dhe drejtuesve. E gjithё kjo ndodhi nё Montgomeri. Rezistenca paqёsore u bё metodё, me tё cilёn punoi lёvizja. D.
Takime . Tё mbledhurve u thuhej ēdo mbrёmje qё tё dashuronin nё vend qė tё urrenin dhe qё tё pёrgatiteshin qё nёse shfaqej nevoja ta duronin dhunёn nё vend qė ta ushtronin atё. Kjo ide i magjepsi njerёzit qё nė fillim. Popullsia zezake e qytetit Montgomeri ishte me tё vёrtetё e gatshme tё kёrkonte gjetjen e njё rruge tё re pёr tė dalė nga kriza e marrėdhёnieve ndёrmjet racave.
Kryetarёt e qytetit dhe shoqatat e autobusёve ishin tё mendimit se protesta do tё dёshtonte shumė shpejt, pavarėsisht nga fillimi i saj i suksesshёm. . Bisedimet e shumta megjithatё nuk sollёn rezultate. "Nёse u plotёsojmё zezakёve kёrkesat e tyre", u shprehёn ndёrmarrёsit e autobusёve, "kёtё ata do ta marrin si triumf mbi tё bardhёt. Kёtё nuk duhet ta lejojmё." Politikanёt e qytetit dhe ndёrmarrёsitr e autobusёve ishin tё mendimit se heqja e ndarjes racore nuk ishte e mundur pёr shkak tё ligjeve ekzistuese.

[Kreu i faqes]

Komisioni i qytetit u mundua ta thyente bojkotin e zezakёve me anė tė njё hileje. Ata deklaruan para shtypit se njё pjesё e klerikёve tė njohur zezakёve ka rёnё dakord me ta pёr ndёrprerjen e bojkotit. Mirёpo MIA reagoi shpejt. Tё gjithё priftёrinjtё zezakё tё qytetit u ftuan qё ta njoftonin popullin tё dielёn se bojkoti vazhdonte. Pёr pasaktёsinё e raportimeve tё shtypit u informua edhe nё klubet e natёs dhe kafenetё e zezakёve. Rezultat i kёtij reagimi tё shpejtё ishte bojkotimi i mёtejshёm i autobusёve.
Kryetarёt e qytetit, pёr shkak tё metodave tё tyre mashtruese, e humbёn imazhin e mirё qё gёzonin mё parё. Besueshmёria e tyre u vu nё pikёpyetje e kjo bёri qё ata tё vendosnin tė ushtronin politikёn e dorёs sё fortё. Njerёzit filluan tё arrestoheshin pёr shkelje tё vogla tё rregullave tё komunikimit. Shoferёt e Auto-Pool-it ndaleshin shpesh, u kontrolloheshin patentat dhe kartat e sigurimit dhe merreshin nё pytje pёr vendin e tyre tё punёs. Udhёtimi me autostopit trajtohej si i ndaluar me ligj. Nё kёtё mёnyrё u bė i pamundur funksionimi i Auto-Pool-it vullnetar. Gjendja u keqёsua edhe mё pas sulmit me bombё mbi shtёpinё e M.L. Kingut. Durimit tё zezakёve i kishte ardhur fundi. Tani ata mund t'i pёrgjigjeshin dhunёs me dhunё.
Por Martin Luter Kingut bёri qё kjo tё parandalohej. "Nёse keni armё, merrini ato prapё me vete nё shtёpi. Nёse s'keni, atёherё ju lutem mos u mundoni tё gjeni! Kёtё problem nuk mund ta zgjedhim nėpėrmjet hakmarrjes. Dhunёs ne duhet t'i pёrgjigjemi duke hequr dorё prej saj!"
Pala kundёrshtare e pa se me dhunё nuk mund tė arrihej qёllimi. Pёr kёtё arsye filluan arrestimet masive. Nё pёrdorim u fut sёrish njё ligj i vjetёr, i cili ndalonte bojkotimin. Si papёrputhshёm me ligjin, bojkoti u shpall edhe nga njё gjykata e paqes. Filloi ngritja e padisё kundёr qindra zezakёve. Megjithatё, kKjo nuk i frikёsonte ata. Pёrkundrazi, ata shkonin shpesh vullnetarisht nё burg, pёr tё treguar nё kёtё mёnyrё pathyeshmёrinё e tyre. Dukej se askush nuk kishte frikё. Askush nuk pёrpiqej t'i shmangej arrestimit. Njё popull dikur i pushtuar nga frika tani kishte ndryshuar plotёsisht. Ata qё deri dje dridheshin para ligjit, tani mburreshin tё burgoseshin pёr ēёshtjen e lirisё. Edhe Martin Luter Kingu u arrestua, u padit dhe u gjobit me 500$ pёr shkelje tё ligjit kundёr bojkotit tё shtetit Alabama.

[Kreu i faqes]

Megjithatė, edhe kjo pёrpjekje pёr t'i thyer protestat kaloi pa sukses. Nё vend tё mposhtjes, metoda e anёs sё kundёrt e forcoi edhe mё tepėr lёvizjen.
MIA u bё edhe mё aktive dhe paraqiti pranё gjykatės federale tё rrethit tё Shteteve tё Bashkuara kёrkesёn pёr heqjen e ndajres racore nё autobusё. Mё 4 qershor 1956, gjykatёsit e shpallёn nё kundёrshtim me kushtetutёn ligjin e ndarjes racore tё Alabamas. Avokatёt e qytetit Montgomeri apeluan pranё Gjykatės sė Lartė. Beteja ende s'ishte fituar.
Ndёrkohё vazhduan pёrpjekjet pёr bllokimin e punёs sё Auto-Pool-it. Shoqatat e sigurimit nuk pranonin tė siguronin automjetet e tyre, duke thėnė se rreziku ёshtё i madh. Problemi u zgjidh me lidhjen e kontratёs me shoqёrinė e sigurimeve "Lloyds" nga Londra.
Tani parashikohej ndalimi me ligj i Auto-Pool-it, me arsyen se ai pėrbėnte zemёrim publik dhe ishte firmё private pa kompetenca dhe koncesione.
Nё kёto rrethana tё vёshtira erdhi vendimi i Gjykatёs Supreme, i cili e shpalli nė kundėrshtim me kushtetutё ligjin kundėr bojkotit. Protestat pas 12 muajve u sollёn mё nё fund fitoren zezakёve.

[Nxjerrё nga: Günther Gugel, Wir werden nicht weichen. Erfahrungen mit Gewaltfreiheit. Eine praxisorientierte Einführung, Verein für Friedenspädagogik e.V., Tübingen 1996, 62ff.]

[Kreu i faqes]

Temat:  Tė drejtat e njeriut  I  Modele  I  Demokracia  I  Partitė  I  Evropa  I  Globalizimi  I  Kombet e Bashkuara  I  Qėndrueshmėria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat

     

Kjo ofertė Online mbi edukimin politik u zhvillua nga agora-wissen, Shoqata e Shtutgartit pėr pėrēim dijesh pėrmes mediave te reja dhe edukimit politik. Nė rast pyetjesh apo vėrejtjesh drejtohuni Ju lutem te ne.