Sfond

Udhёrrёfyesit

Lёvizja qytetare nё Shtetet e Bashkuara

Salla tё ndara pёr zezakё nё kinema, ndenjёse nё pjesёn e prapme tё autobusit, ushtarёt ruajnё fёmijёt gjatё rrugёs pёr nё shkollё (shih fotografinё majtas) - gati e pabesueshme tё mendohet se kёto rrethana nё SHBA ekzistonin jo mё shumё se 40 vjet mё parё.

Lufta kundёr kёtyre padrejtёsive dhe pёr brazinё e zezakёve pёrbёn sfondin e jetёs sё shkurtёr tё Dr. Martin Luter King tё Riut.

Si fillim i lёvizjes qytetare nga shumё njerёz konsiderohet bojkotimi i autobuzёve nё Montgomery (1955), tё cilit i kemi kushtuar njё faqe tё veçantё. Ai është shembulli mahnitës i aksioneve tё rezistencёs paqёsore: fantazia, kreativiteti, disiplina dhe organizimi arritën ta mundnin segregacionin nё autobusat e Montgomery. Si u arrit kjo?
Rosa Parks (fotografia majtas), e lodhur nga njё ditё e gjatё pune, ishte arrestuar nga policia, ngaqё nuk kishte pranuar t'i lironte vendin njё udhёtari tё bardhё... mё shumё.

Pika kulminante e lёvizjes qytetare ёshtё Marshimi nё Uashington (1963), nё tё cilin morёn pjesё 250.000 vetё.
Nё Lincoln Memorial Martin Luter King mbajti fjalimin e tij tё famshёm "I Have a Dream". Nё njё faqe tё veçantё gjenden fotografitё e marra nga lart tё kёsaj ngjarjeje historike... fotografi [75 kb].

	Informacione tё tjera mbi lёvizjen qytetare mund tё gjeni nё faqet e internetit tё prezantuara nё l inklistёn tonё.
	E ashtuquajtura "Letter From Birmingham City Jail" e M. L. Kingut bёn pjesё nё dokumentet mё tё rёndёsishme tё lёvizjes qytetare. Lexoni tekstin nё versionin origjinal nё anglisht... mё shumё

[Kreu i faqes]

Pikat kryesore tё lёvizjes qytetare

1942	Nё Çikago mbahet i ashtuquajturi Congress of Racial Equality (CORE).
1946	Presidenti Truman formon komitetin pёr tё drejta qytetare, i cili e shpall diskriminimin problem kombёtar.
	U.S. Supreme Court ndalon segregacionin (ndarjen racore) nё autobusë.
1947	Mbahet pёr herё tё parё njё "Freedom Rides" (zezakё dhe tё bardhё udhёtojnё me autobusё nё shtetet jugore, pёr tё kontrolluar respektimin e ligjeve).
1949	CORE organizon Sit-in-in e parё nё institucione nё St. Louis, Missouri, tё cilat praktikojnё ndarjen e racave.
1954	Pas rastit "Brown vs. Board of Education" U.S. Supreme Court ndalon segregacionin nё shkollat publike.
1955	Fillon bojkotimi i autobusёve nё Montgomery, Alabama, pas burgosjes sё zezakes Rosa Parks mё 1 dhjetor, sepse kishte refuzuar t'i lironte vendin njё tё bardhi.
1956	Mё 21 dhjetor, pas mё shumё se njё vit bojkoti dhe pas njё procesi gjyqёsor, hiqet ndarja racore nёpёr autobuset nё Montgomery.
1957	Nё shkollёn Central High in Little Rock, Arkansas, e cila mё parё shërbente vetёm pёr nxёnёsit e bardhё, presidenti Eisenhower urdhёron dёrgimin e 1.000 ushtarёve pёr ruajtjen e rendit dhe eskortimin e 9 nxёnёsve zezakё.
	Themelohet Southern Christian Leadership Conference (SCLC). Martin Luter King í Riu shpallet presidenti i saj i parё.
	Kongresi amerikan miraton ligjin mbi tё drejtat qytetare, i cili urdhёron formimin e U.S. Commission on Civil Rights dhe zyrën pёr tё drejta qytetare nё ministrinё e drejtёsisё.
1960	Nё restorantet Woolworth nё Greensboro (North Carolina) fillon themelohet lёvizja protestuese Sit-in, pёr t'u pёrhapur më pas nё tё gjithё vendin.
1961	Nё Washington D.C. nisin tё ashtuquajturat "udhёtimet pёr liri". Grupe tё pёrbёra nga zezakё dhe tё bardhё udhёtojnё sё bashku pёr nё jug tё vendit pёr tё kundёrshtuar segregacionin dhe pёr tё hyrё bashkarisht nё vendet me mbishkrimin "Whites only" (restorante, salla pritjeje etj.).
1962	Dy tё vdekur dhe shumё tё plagosur ёshtё bilanci i trazirave qё shpёrthyen pas pranimit tё zezakut tё parё James Meredith nё University of Mississippi.
1963	Policia arreston Kingun dhe disa klerikё tё tjerё pёr pjesёmarrjen nё demonstrata nё Birmingham (Alabama) dhe ndёrhyn me ujёhedhёs dhe qen kundёr demonstruesve. Nё burg, King shkruan letrёn e njohur "Letter From Birmingham City Jail", e cila bёn pjesё nё dokumentet mё tё rёndёsishme tё lёvizjes pёr tё drejta qytetare.
	Para shtёpisё sё tij nё Jackson (Mississippi) vritet Medgar Evers, udhёheqёs i NAACP (National Association for the Advancement of Colored People).
	250.000 vetё marrin pjesё nё Marshin e Uashingtonit, pёr tё protestuar pёr tё drejtat qytetare (f otografi). Pika kulminante e fjalimit tё Kingut ёshtё fjala "I Have a Dream".
	Katёr vajza vriten gjatë sulmit mbi Sixteenth Street Baptist Church nё Birmingham (Alabama).
1964	Nё Mississippi vriten tre aktivistë pёr tё drejta qytetare.
	Martin Luter King fiton Çmimin Nobel (fjali i Kingut me rastin e pranimit tё çmimit).
	Presidenti Johnson firmos mё 2 korrik tё ashtuquajturin Civil Rights Act.
1965	Vritet Malcolm X.
	Presidenti Johnson firmos mё 6 gusht tё ashtuquajturin Voting Rights Act. Ligji i kёrkuar nga King hoqi pengesat diskriminuese kundёr zezakёve gjatё regjistrimit pёr votime (p.sh. testet e gjuhёs).
	Nё Los Angeles vdesin 34 persona gjatё tё ashtuquajturit "Watts riots".
1967	Thurgood Marshall emёrohet si gjykatёsi i parё zezak nё Supreme Court.
	Shpёrthejnё trazirat nё shumё qytete tё mёdha amerikane, ndёr tё tjera edhe nё Detroit dhe Newark.
	Nё Cleveland, Ohio, dhe nё Gary, Indiana, postin e prefektit tё qytetit e fitojnё zezakёt.
1968	Martin Luter King i Riu publikon planet e tij pёr fillimin e "Poor People's Campaign".
	Nё Memphis (Tennessee) vritet Dr. Martin Luter King i Riu. Pas vrasjes sё tij shpёrthejnë trazirat nё mёse 100 qytete.
1989	Douglas Wilder nga Virginia zgjidhet si zezaku i parё nё postin e guvernatorit.

[Kreu i faqes]

Temat: Të drejtat e njeriut  I Modele I Demokracia I Partitë I Evropa I  Globalizimi I Kombet e Bashkuara I Qëndrueshmëria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat



Kjo ofertë Online mbi edukimin politik u zhvillua nga a gora-wissen, Shoqata e Shtutgartit për përçim dijesh përmes mediave te reja dhe edukimit politik. Në rast pyetjesh apo vërejtjesh drejtohuni Ju lutem te ne.