|
|
|
| Kursi bazė 5: Vėshtirėsitė e demokracisė sė partive
Tė metat e demokracisė sė partive nuk duhen harruar pavarėsisht apo pikėrisht pėr shkak tė rėndėsisė sė sistemit partiak nė demokracinė moderne, nė mėnyrė qė tė bėhet i mundur pėrmirėsimi i tyre me anė tė reformave. Por punėn e partive e vėshtirėson gjithnjė mirėkuptimi i pamjaftueshėm i shumė qytetarėve. Ekzistojnė shumė arsye pėr indiferencėn tradicionale (...). Pėr njė pjesė tė opinionit mosmarrėveshjet legjitime politike akoma konsiderohen "grindje partiake", ndėrsa pėrkatėsia e ministrave nė parti tė caktuara nuk pohohet njėzėri. Disa janė tė mendimit se "ekspertėt neutralė" janė nė gjendje t'i kryejnė mė mirė detyrat qė dalin. Megjithatė mbetet i diskutueshėm fakti se njė ndarje strikte mes "objektives" ose mė mirė "profesionales" nga njėra anė dhe "politikes" nga ana tjetėr ėshtė e pamundur. Kėrkesat, pretendimet dhe interesat e shumta, pjesėrisht kontradiktore dhe jo gjithmonė tėrėsisht tė zgjidhshme kėrkojnė marrjen e vendimeve politike. Edhe pse format tradicionale tė efektit antiparti, siē tregojnė studimet nė fushėn e kulturės politike, janė dobėsuar me kalimin e kohės (...), paragjykimet e vjetra nėn njė petk tė ri kanė gjetur mbėshtetje sidomos te brezat e rinj. Njė numėr jo i vogėl tė rinjsh, pėrvojat e para politike sot nuk i kanė mė me partitė, por nė iniciativa tė ndryshme lokale, tė organizuara nė mėnyrė mė tė ēlirshme, tė cilat angazhohen nė ēėshtje ekologjike, paqėsore, tė rolit tė femrės, tė Botės sė Tretė apo tė "antifashizmit". Partitė e "tradicionale" nga shumė tė rinjė cilėsohen tė "ngurta" dhe tė "mbyllura", anėtarėt e tyre "karrieristė", organizimi i tyre jo shumė demokratik dhe financuesit e tyre joseriozė. Njė pjesė e madhe e kėtyre gjykimeve nuk bazohet nė pėrvojat personale, por pasqyrojnė qėndrimet e qarqeve protestuese dhe alternative. Edhe pse shumė nga kėto kritika janė formuluar nė mėnyrė polarizuese dhe jo gjithmonė janė tė vėrteta, megjithatė nuk duhet harruar se kritika ndaj "tradicionalėve" parimisht ėshtė e arsyeshme dhe se nė asnjė mėnyrė nuk bazohet gjithmonė nė mungesėn e mirėkuptimit ndaj kushteve tė funksionimit tė demokracisė pluraliste (...). S'ka alternativė pėr demokracinė e partive Nė demokracitė liridashėse, edhe nė tė ardhmen partitė do tė mbeten tė pashmangshme. Aftėsia e tyre konkurruese dhe pėr tė mbijetuar varet nga mėnyra e reagimit tė tyre ndaj situatave dhe kėrkesave tė reja. N uk ekziston njė rrugė e vetme e drejtė pėr mposhtjen e mosinteresimit ndaj partive. Klientela e partive ka kėrkesa tė ndryshme. Me gjithė pėrparėsitė e partive popullore, edhe ekzistenca e llojeve tė tjera tė partive kontribuon nė vitalitetin dhe aftėsinė e veprimit tė sistemit partiak. Nė asnjė mėnyrė nuk do tė thotė se tendenca pėr futjen e elementeve tė demokracisė sė drejtpėrdrejtė do tė ketė ndikim tė vėrtetė pozitiv nė tė gjitha partitė. Argumentet tė cilat nė nivelin e sistemit politik janė pėr demokracinė pėrfaqėsuese dhe kundėr asaj plebishitare (ndėr tė tjera rreziku i rėnies sė fleksibilitetit dhe efikasitetit, i demagogjisė, i rėnies sė aftėsisė pėr kompromis, tė keqėsimit kualitativ tė vendimeve nė qėshtjet e personelit dhe nė ato profesionale), do tė kenė ndikim edhe brenda partive. Pėrveē kėsaj, pjesėmarrja brendapartiake ėshtė vetėm njė ndėr shumė fushat problematike. Kėshtu do tė vijė koha kur partitė tė ushtrohen pėr t'u vetėkufizuar dhe pėr tė mos ushtruar ndikim mbi tė gjitha fushat e shoqėrisė. Vetėm nė kėtė mėnyrė mund tė mėnjanohet burokracia e ashpėr e zyrtatėve partiakė. Pėrveē kėsaj duhen bėrė pėrpjekje pėr rritjen e cilėsisė sė zgjedhjes brendapartiake tė personelit, nė mėnyrė qė tė rritet mundėsia e pėrfshirjes sė personave anėsorė. Sepse shėrbimi i lartė brendapartiak ("Ochsentour") dhe burokracia e politikanėve profesionistė fshehin rrezikun e largimit tė tepėrt tė shtresės politike nga shoqėria dhe problemet e saj lokale. Sistemi partiak shumė herė ėshtė shpallur i vdekur. Por pėrvoja ka treguar se sistemi partiak nė shoqėritė moderne industriale (...), pavarėsiht apo pikėrisht pėr shkak tė gjendjes sė saj tė sotme duket mė e hapur se para disa vjetėsh dhe me gjithė dobėsitė e saj, nuk e humb lehtė aftėsinė e saj tė ekzistencės dhe veprimit. Nėse partitė demokratike e ruajnė aftėsinė e ripėrtrirjes sė pandėrprerė, atėherė ato nuk duhet tė kenė frikė pėr tė ardhmen e tyre. [Uwe Backes/Eckhard Jesse, nga: Informationen zur politischen Bildung 207, Parteiendemokratie, Bonn BpB 1997]
Cilat janė pikat kryesore tė kritikės ndaj partive?
|
|
Temat:
Tė
drejtat e njeriut I
Modele I
Demokracia I
Partitė
I Evropa
I Globalizimi
I Kombet e Bashkuara
I
Qėndrueshmėria
|
