Sistemi i qeverisjes

Partitë

SHBA

Përveç zhvillimit historik, kushteve gjeografike dhe shoqërore, si dhe të dsistemit të zgjedhjeve, të cilave u janë kushtuar faqe të veçanta, organizimi i sistemit politik të një shteti është një ndër faktorët kryesorë të ndikimit në sistemin partiak. Teksti në vazhdim merret me mënyrën e organizimit të sistemit presidencial të SHBA-së.

Sistemi i qeverisjes i SHBA-së

"Qeveria" (Administration) në SHBA ka [përafërsisht] këtë strukturë: Në aspektin kushtetues ajo përbëhet nga një person i vetëm, nga presidenti i zgjedhur në mënyrë indirekte nga populli (...).

Pjesë nga Deklarata Amerikane e Pavarësisë:

"(...) We hold these truths to be self-evident, that all men are created equal, that they are endowed by their Creator with certain unalienable Rights, that among these are Life, Liberty, and the pursuit of Happiness — that to secure these rights, Governments are instituted among Men, deriving their just powers from the consent of the governed, that whenever any form of Government becomes destructive of these ends, it is the Right of the People to alter or to abolish it, and to institute new Government, laying its foundation on such principles, and organizing its powers in such form, as to them shall seem most likely to effect their Safety and happiness (...)".

[Presidenti amerikan George
W. Bush]

Presidenti amerikan është njëkohësisht udhëheqës i shtetit dhe kryeministër, sepse kushtetuta amerikane nuk parashikon as "kabinet" e as "ministra". Presidenti në këtë mënyrë duhet të mbledhë një rreth bashkëpunëtorësh të besueshëm për të në bazë të lojalitetit dhe integritetit të tyre. Përveçse këshilltarë personalë, ata janë edhe udhëheqës të departamenteve (ministra), të cilën në aspektin nominativ janë vetëm sekretarë shteti. (...) Presidenti është i parrëzueshëm — vetëm gjykata mund ta rrëzojë për shkak të kryerjes së një vepre penale (impeachment). Ish-presidenti Nixon e ka shmangur rrëzimin me anë të dorëheqjes. Megjithatë, këtë pushtet të madh ai nuk mund ta shfrytëzojë sipas dëshirës: në rast se dëshiron të qeverisë, projektligjet e tij duhet të kalojnë të dy dhomat e kongresit. Kjo është e mundur vetëm nëse arrin të fitojë shumicën për synimet e tij.

Kongresi ndërkaq, d.m.th. Senati, ku interesat e shteteve përkatëse përfaqësohen nga 100 senatorë me ndikim dhe Dhoma e Përfaqësuesve, në të cilën 435 delegatë përfaqësojnë interesat lokale, është i varur nga presidenti. Ky i fundit nuk ka mundësi ta shpërndajë as Senatin e as Dhomën e Përfaqësuesve, dhe nuk mund t'i bllokojë ligjet që dalin nga Kongresi dhe janë pranuar, të paktën jo nëse të dy dhomat vënë veton për mosfirmosjen e tij (veto) me 1/3 e votave. Kongresi mund ta vërë nën presion presidentin, sepse vetëm ai mund ta miratojë buxhetin e paraqitur nga presidenti, d.m.th. të ndajë mjetet e nevojshme financiare për zbatimin e ligjeve.

Kushtetuta në këtë mënyrë e ka ndarë pushtetit përmes një sistemi kontrolli dhe pengimit të kompetencave në pushtetin legjislativ, kongresi, dhe në pushtetin ekzekutiv, presidenti (checks and balances), për të parandaluar çdo lloj sundimi diktatorial.

Mbingarkimi i presidentit amerikan bëhet e qartë nëse kihet parasysh, se ai duhet

	të përfaqësoj SHBA-në si kreu i shtetit gjatë pritjeve dhe vizitave shtetërore, të emërojë të gjithë zyrtarët e lartë, ambasadorët, oficerët dhe gjykatësit, dhe të ushtrojë të drejtën e mëshirës,
	të japë si shef i qeverisë direktivat e tërë politikës së tij dhe t'i kalojë ato si ligje në sistemin e komplikuar të dy dhomave të kongresit,
	të sigurojë si shef i administratës përmes ministrive dhe administratës zbatimin e ligjeve të miratuara,
	të mbajë përgjegjësinë si shef suprem i ushtrisë për tërë kompleksin e pajisjes materiale dhe me personel të saj, marinës dhe forcave ajrore, si dhe përgjegjësinë për konceptimet strategjike,
	të udhëheqë si udhëheqësi më me ndikim i perëndimit, së bashku me ministrin e tij të jashtëm, politikën e jashtme dhe politikën e ekonomisë botërore, dhe së fundi
	të udhëheqë si president shteti partinë e tij.

Sot shtrohet pyetja nëse ky përqendrim detyrash dhe pushteti në një dorë, i cili në kushte krejtësisht të tjera ndoshta ishte i arsyeshëm në fund të shek. XVIII, u përshtatet kërkesave të fundshekullit XX dhe fillimshekullit XXI.

[Nga: Ernst Rudolf Voigts: Die Vereinigten Staaten von Amerika, Informationen zur politischen Bildung 156, Bonn BpB 1979]

Më shumë informacione mbi sistemin e qeverisjes të SHBA-së mund të gjeni në internet në adresën: http://www.usembassy.de/usa.

[Kreu i faqes]