Sfond

Partitë

SHBA

Teksti në vazhdim numëron premisat e ndryshme të politikës së SHBA-së në krahasim me atë të vendeve evropiane. Përveç sistemit të qeverisjes dhe të sistemit zgjedhor, të cilat trajtohen në pjesë të veçanta, köto kushte përbëjnë sfondin e organizimit të sistemit partiak të SHBA-së.

Politika në SHBA

Historia e Evropës e dy shekujve të fundit karakterizohet nga përpjekjet e njëkohësishme në katër fusha të ndryshme, por të gërshetuara me njëra-tjetrën:

1. përpjekja e mundimshme për realizimin e qëllimeve të Revolucionit Francez, d.m.th. zëvendësimi i sistemeve feudale absolutiste me shtete demokratike kushtetuese,
2. ngritja e vetëdijes kombëtare dhe shteteve të shumta kombëtare, të dala kryesisht në luftëra apo revolucione,
3. Transformimi i shoqërisë agrare në një shoqëri moderne industriale në qytetet e mëdha,
4. Zgjerimi konkurrues i pushtetit të shteteve evropiane në tërë globin në kohën e imperializmit me dy lufta të tmerrshme botërore, të cilat e çuan Evropën në kufijtë e ekzistencës së saj. Evropa filloi të kthjellohet vetëm pas katastrofës së Luftës së Dytë Botërore dhe të mundohet me plot energji të arrijë atë që SHBA-ja e kishte arritur para 200 vjetëve: bashkimin e shteteve me të gjitha konsekuencat pozitive.

Rrjedha e historisë në Amerikë ndryshon. Atje, që nga fillimi, që nga Lufta për Pavarësi, shtetet ishin të bashkuara dhe vetëm një herë u detyruan të luftonin për ruajtjen e këtij uniteti; në Luftën e përgjakshme Secesioniste. (...) Shtetet në fjalë, që nga fillimi (që nga ratifikimi i kushtetutës), bashkëjetuan sipas rregullave më moderne politike, të cilat në përgjithësi u përshtaten ideve të Iluminizmit dhe të Revolucionit Francez (...).

Pas futjes me dhunë nën kontroll të territorit gjigant të SHBA-së u arrit në radhë të parë, pothuajse pa u penguar nga luftërat, vënia në funksionim e vendit, transformimi i shoqërisë agrare në shoqëri industriale dhe qytetërimi. Megjithatë, këto procese të komplikuara nuk u zhvilluan njëkohësisht, por njëri pas tjetrit dhe duke kursyer energji, ndërsa në Evropë ato u zhvilluan pothuajse njëkohësisht duke shkaktuar një mbingarkesë të vazhdueshme.

Problemi social u zvogëlua dukshëm nga fakti që kushdo që dëshironte, në vendin e mundësive të pakufizuara, mund të gjente punë rë paguar zakonisht mirë. Ata që e njohin këtë fakt, kuptojnë se në shoqërinë e hapur të SHBA-së nuk kishte mundësi të lindnin si në Evropë klasa të nënprivilegjuara punëtorësh — mobiliteti social u hapi rrugën e suksesit një numri të madh njerëzish. Për këtë shkak në Amerikë nuk arriti të hynte asnjë lëvizje socialiste revolucionare. Kjo bëri që edhe sindikatat të lindnin relativisht vonë dhe të mos tregonin kurrfarë tendencash socialiste, njëlloj si dy partitë e mëdha amerikane.

Shkurtimisht mund të thuhet se në SHBA, forcat të cilat dolën nga bashkimi, kushtetuta, marrja e tokave dhe nga industrializimi, me gjithë fërkimet, kanë bashkëvepruar dhe janë bashkuar, ndërsa në Evropë kanë humbur energjinë në luftëra sociale, revolucione dhe grindje kombëtare, luftëra dhe aventura kolonizuese. Edhe Bashkimi Evropian synon të arrijë transformimin në fushën ekonomike, e më vonë edhe në atë sociale.

Hymni kombëtar amerikan

"The Star-spangled Banner"

O say, can you see by the dawn's early light,

What so proudly we hailed at the twilight's last gleaming?

Whose broad stripes and bright stars thro' the perilous fight,

O'er the ramparts we watched, were so gallantly streaming.

And the rockets' red glare, the bombs bursting in air,

Gave proof thro' the night that our flag was still there.

O say! does the star-spangled banner yet wave

O'er the land of the free and the home of the brave?

Në SHBA, në sferën ekonomike të përmasave kontinentale, anjëherë nuk kanë ekzistuar barrierat penguese doganore. Ekonomia e tregut, që nga fillimi i ka lënë hapësirë lojës së lirë të forcave ekonomike, duke ndikuar në këtë mënyrë në "mrekullinë e vazhdueshme ekonomike".

E tërë kjo natyrisht nuk u zhvillua pa kriza serioze ekonomike. Në Evropë, e cila krahasuar me SHBA-në duket si një tapet shumëngjyrësh, zhvillimi i lirë i ekonomive kombëtare për shekuj të tërë u pengua nga ndërhyrjet shtetërore, përpjekjet autarkike dhe politika doganore.

Shtetet e Bashkuara, të favorizuara në shumë aspekte (veçanërisht me pjesëmarrjen në Luftën e Dytë Botërore, stimuluese për ekonominë) arritën të ngrihen në pozitën udhëheqëse të perëndimit. Popujt e dëmtuar në disa aspekte të Evropës, të ndërgjegësuar sidomos nga tragjedia e Luftës së Dytë Botërore, shpresojnë në përmirësimin e gjendjes së tyre nëpërmjet Evropës së Bashkuar.

[Nga: Ernst Rudolf Voigts: Die Vereinigten Staaten von Amerika, Informationen zur politischen Bildung 156, Bonn BpB 1979]

Më shumë informacione mbi historinë e SHBA-së në gjuhën angleze dhe gjermane mund të gjeni në internet në adresën: http://www.usembassy.de/usa.

[Kreu i faqes]