Westminster
Lart

 


 

Partitė 

Britania e Madhe

Modeli Westminster

Si tipar tė rėndėsishėm tė modelit Westminster tė sundimit demokratik, teoria krahasuese e qeverisjes konsideron heqjen e qėllimshme tė kufizimeve tė pushtetit, tė zakonshme pėr shumė shtete tė tjera kushtetuese. Sundimit tė shumicės i vihen vetėm kufizime shtetėroro-juridike, e jo kufij politikė (pėrveē rrėzimit tė njė qeverie). Sipas pėrkrahėsve tė sundimit me ndėrprerje tė shumicės, me kėtė synohet krijimi i njė pėrgjegjėsie tė qartė tė ekzekutivit tė zgjedhur dhe me mundėsi rrėzimi pėrmes programit tė zgjedhjeve.

Shkrirja e pushtetit nė vend tė ndarjes sė tij

"Legjislativi, siē tregon edhe emri i tij, i zgjedhur pėr krijimin e ligjeve, nė realitet qėndron para detyrės kryesore tė formimit dhe mbajtjes nė funksionim tė ekzekutivit." Me kėtė pikėpamje vizionare, Valter Bagehot ka prekur njė tipar tė modelit Westminster, si qenie tė "fshehtė" dhe fshehtėsi efektive tė sė cilės ai cilėson "shkrirjen e funksioneve legjislative dhe ekzekutive". Kabineti, i cili ėshtė pėrgjegjės kolektivisht para Dhomės sė Ulėt (House of Commons) dhe qė mund tė sanksionohet nga qytetarėt vetėm mė vonė nėpėrmjet zgjedhjes sė partisė opozitare, pėr shkak tė sė drejtės zgjedhore me aftėsi tė krijimit tė shumicės, nė kushte tė zakonshme pėrbėhet nga udhėheqėsit e vetėm njė partie politike, pa detyrimin e hyrjes nė koalicion. Sistemi i thjeshtė mazhoritar, i cili funksionon pa vėshtirėsi vetėm nė linjat sociale njėdimensionale, edhe pse dėmton partitė mė tė vogla, megjithatė tolerohet nga njė shumicė e madhe e popullsisė, nė interes tė krijimit tė njė ekzekutivi tė aftė pėr tė vepruar.

Qeveria britanike, e cila sipas zakonit tė detyrueshėm dhe traditės duhet tė pėrbėhet ekskluzivisht nga parlamentarė (e jo si nė sistemin presidencial, nė tė cilin mund tė ketė edhe joparlamentarė), ka njė zbrazėtirė formale pushteti, nė krahasim ndėrkombėtar tė pazakonshėm (faktikisht sipas gjendjes brenda dhe jashtėpartiake tė ndryshueshme). Kėtu ndokojnė:

1. Sistemi i zgjedhjeve, i cili (nė shumicėn e rasteve) shndėrron njė pakicė votash nė shumicė absolute tė mandateve;
2. Mungesa e njė kundėrpushteti federal;
3. Mungesa e Gjykatės Kushtetuese (nė kushte tė rishqyrtimit veē e veē pėrgjithėsisht nė rritje tė bazės ligjore tė veprimeve tė ministrave nga ana e gjykatave);
4. Kontrolli i bazuar nė rregulloret parlamentare tė punės i Dhomės sė Ulėt nga kabineti;
5. Kufizimi i mundėsisė sė vetos sė Dhomės sė Lartė.

[Nga: Herbert Döring: Präsidentialisierung des parlamentarischen Systems? Westminster und Whitehall in der Ära Thatcher; : Aus Politik und Zeitgeschichte 28/1991]

Ndryshe nga pėrbėrja e qeverisė sipas parimit tė ndarjes sė pushtetit, tė njohur nė kontinentin e Evropės apo nė SHBA, sistemi britanik i qeverisjes karakterizohet nga njė kufizime tė shumta tė pushtetit. Struktura historike e ekuilibrimit tė pushteteve mes fronit, aristokracisė (Dhomės sė Lartė) dhe Dhomės sė Ulėt, ėshtė rikrijuar pas suksesit tė monarkisė konstitucionale dhe mposhtjes sė sundimit tė aristokracisė si rezultat i reformave tė sistemit zgjedhor tė shek. XIX. Sundimi i parlamentit fillimisht ėshtė zhvilluar nė njė sundim tė Dhomės sė Ulėt, ndėrsa me lindjen e demokracisė sė partive dhe me ndihmėn e shumicės parlamentare nė njė sundim tė qeverisė mbi Dhomėn e Ulėt. Nocioni i sovranitetit tė parlamentit ėshtė bėrė nė kėtė mėnyrė sinonim pėr sovranitetin e qeverisė qendrore britanike (...).

Kritika nė "modelin Westminster" tė sistemit parlamentar tė qeverisjes konstaton mungesėn e kundėrpushteteve ndaj ekzekutivit dhe tė pushtetit tė shefit tė qeverisė. Pėrkrahėsit e modelit Westminster vlerėsojnė bazimin e tij nė efektshmėri, aftėsinė e tij nė marrjen e shpejtė tė vendimeve pa bllokada institucionale nga ana e pushteteve tė tjera, pa detyrim pėr kompromis, i cili u mjegullon zgjedhėsve alternativat e qarta politike, si dhe mekanizmat e tij  ekzistuese tė korrektimit deri nė  dorėheqjen e parakohshme tė shefit tė qeverisė ose zgjedhjet e reja tė parakohshme.

[Nga: Roland Sturm: Staatsordnung und politisches System; : Hans Kastendiek u.a. (Hg.), Länderbericht Großbritannien, Bonn BpB 1994]

[Kreu i faqes]

 

Temat Tė drejtat e njeriut  I  Modele  I  Demokracia  I  Partitė  I  Evropa  I  Globalizimi  I  Kombet e Bashkuara  I  Qėndrueshmėria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat

     

Kjo ofertė Online mbi edukimin politik u zhvillua nga agora-wissen, Shoqata e Shtutgartit pėr pėrēim dijesh pėrmes mediave te reja dhe edukimit politik. Nė rast pyetjesh apo vėrejtjesh drejtohuni Ju lutem te ne.