|
|
|
|
Pikė kryesore e tė gjitha debateve mbi kushtetutėn britanike, pėrballė atij tė pėrfilljes sė ligjeve tė parlamenit nga ana e qeverisė (Rule of Law), ėshtė parimi i dytė themelor kushtetues, doktrina e sovranitetit tė parlamentit. Sipas formulimit klasik tė teoricienit kushtetues Albert Ven Disi (The Law of the Constitution, 1885), parlamenti ka tė drejtė tė miratojė apo tė shfuqizojė ēdo ligj dhe jashtė parlamentit nuk ekziston asnjė organ apo person, i cili ka tė drejtė ligjore t'i ndryshojė apo tė shpėrfillė vendimet e parlamentit. Kjo arritje e Revolucionit tė Lavdishėm (Glorious Revolution) tė vitit 1688, sot ėshtė shndėrruar nė njė pengesė tė demokratizimit tė sistemit politik britanik, siē shprehen kritikėt. Margaret Theēėr me qeverisjen e saj i ka hapur rrugėn njė shteti autoritar dhe detyrues. Kjo kritikė nuk i drejtohet nė asnjė mėnyrė tėrė demokracisė parlamentare tė vendit. Ajo bazohet nė faktin e thjeshtė se Britania e Madhe nuk e ka bėrė ende hapin nga sovraniteti i parlamentit nė sovranitetin e popullit. "Ėndrra republikane" e Revolucionit Francez pėr sovranitetin e popullit, i cili hodhi rrėnjė nė kontinentin e Evropės dhe qė nė formulat gjithnjė tė pėrsėritura kushtetuese u shpreh me tenorin, sipas tė cilit i tėrė pushtetit del nga populli, ndryshe nga ajo qė deshi tė kuptonte reaksioni i po tė njėjtės kohė mbi vitin 1789, sipas mendimit tė reformatorėve britanikė tė kushtetutės, sot nuk ėshtė mė ankth. Ata synojnė ēlirimin e qytetarėve britanikė nga statusi i tij i tė nėnshtruarit (subject to the Queen), tė paktėn nė ēėshtjen e garantimit me ligj tė tė drejtave individuale. Sipas tyre, ai duhet tė shndėrrohet nė shtetas me tė drejtė ligjore i cili nuk rrezikohet nga arbitrazhi i shumicave tė rastėsishme parlamentare. Problemi se parlamenti, de facto Dhoma e Ulėt ėshtė burimi i vetėm i legjitimitetit tė veprimit politik, ashpėrsohet nga fakti qė nė tė, nė shek. XX, edukimi i partive politike u shndėrrua nė njė tipar vendimtar tė strukturės. Parlamenti nė kėtė mėnyrė futet nė njė dilemė pa zgjidhje. Nė njėrėn anė, pėr shkak tė mosekzistencės sė njė kushtetute tė shkruar, ai ėshtė mbrojtėsi i vetėm i orientimit nė mirėqenien e pėrgjithshme dhe ruajtėsi ekskluziv i demokracisė britanike dhe tė drejtave individuale. Nė anėn tjetėr, fraksioni shumicė i Dhomės sė Ulėt aplikon zbatimin e iniciativave politike tė pėrzgjedhura dhe tė veēanta, tė parashikuara nga qeveria, pėr tė cilat nuk ekziston si barrierė veprimi asnjė e drejtė kushtetuese e garantuar me ligj, as pėr individin, e as pėr institucionet politike jasht parlamentit. Jo vetėm pėr shaka, disa teoricienė anglezė tė kushtetutės shprehen se mbretėreshės do t'i duhej ta nėnshkruante vetė dėnimin e saj me vdekje nė rast se njė gjė tė tillė do tė kėrkohej nga parlamenti sovran. [Nga: Roland Sturm: Das britische Gemeinwesen heute; nė: Der Bērger im Staat 41, 4/1991]
|
|
Temat:
Tė
drejtat e njeriut I
Modele I
Demokracia I
Partitė
I Evropa
I Globalizimi
I Kombet e Bashkuara
I
Qėndrueshmėria
|
