Socializmi

Partitë

Koncepti socialist i partisë

Në traditën marksiste-leniniste, partitë (apo më mirë partia) luajnë një rol krejtësisht tjetër në krahasim me ato në sistemet liberale demokratike. Teksti në vijim prezanton këto dy nocione të ndryshme të partisë dhe përpiqet të paraqesë dallimet kryesore. Në fillim edhe një herë elementet kryesore të konceptit të partisë në demokracitë pluraliste, të cilat i kemi theksuar edhe në kursin bazë 1:

Koncepti i partisë në sistemet liberal-demokratike

Paraqitja grafike ilustron kriterin qendror të partive në sistemet liberal-demokratike: Partia e lidh "popullin" me sistemin politik, pra me "shtetin". Kjo lidhje bëhet në dy drejtime: ajo shpreh nga njëra anë interesat e qytetarëve dhe i bart ato në qendrën e vendosjes të një shoqërie. Nga ana tjetër ajo i informon qytetarët rreth vendimeve të marra nga sistemi politik.

Këtë funksion të ndërmjetësimit mes shoqërisë dhe sistemit politik, ajo nuk e kryen vetëm. Përveç saj, në këtë të ashtuquajtur hapësirë ndërmjetësuese, veprojnë edhe një sërë organizatash dhe institucionesh të tjera jopartiake politike, si psh. shoqatat, iniciativat qytetare, partitë e tjera dhe mediat. Këtë e pasqyron më së miri nocioni i pluralizmit.

Partitë dallohen nga këto organizata dhe institucione të mesme në një pikë të rëndësishme: ato synojnë ndikim të drejtëpërdrejtë në vendimet e sistemit politik në kuadrin e parlamentit dhe të organeve të tjera shtetërore. Kjo është edhe arsyeja e pjesëmarrjes së tyre në zgjedhje. Në fakt edhe organizatat e tjera, sidomos shoqatat, përpiqen të marrin pjesë në procesin e vendim-marrjes. Megjithatë, kjo pjesëmarrje nuk legjitimohet përmes porosisë së votës së qytetarëve. Si organizata ndërmjetëse, vetëm partitë arrijnë deri në një farë mase të futen në fushën e "shtetit".

Përkufizimi i partisë në sistemet liberal-demokratike do të ishte si më poshtë:

Partia është bashkimi i qytetarëve, i cili në kuadrin e bashkësisë pluraliste e lidh shoqërinë me sistemin politik. Në këtë mënyrë, ajo merr rolin e ndërmjetësit. Përveç kësaj ajo ndikon apo synon të ndikojë edhe në marrjen e vendimeve të sistemit politik. Kjo pjesmarrje e saj legjitimohet me dhënien e votave të qytetarëve.

Koncepti i partisë në sistemet socialiste

Aspekti i parë i rëndësishëm të cilin e bën të qartë paraqitja grafike, është shtrirja e partisë komuniste në fushat "shtet" dhe "popull". Partia këtu nuk është pjesë e një sistemi ndërmjetës mes qytetarëve dhe sistemit politik, por vetë sistemi. Ajo nuk artikulon interesat e qytetarëve, por fut interesat e saja në sistemin politik. Partia (e njësuar) në këtë mënyrë e humb rolin e trajtuar më lart të ndërmjetësit mes shoqërisë dhe sistemit politik.

Numri i aktorëve në dy paraqitjet e mësipërme grafike është i ndryshëm. Në atë të fundit nuk figurojnë iniciativat qytetare, shoqatat dhe mediat dhe është paraqitur vetëm një parti e vetme. Në shtetet socialiste nuk ekzistojnë iniciativat qytetare. Partia komuniste atje ka monopol pushteti të garantuar me kushtetutë, duke përjashtuar në këtë mënyrë ekzistimin e partive të tjera, apo të pakten të partive autonome. Zgjedhjet në vendet socialiste pra nuk janë zgjedhje të lira në kuptimin liberal demokratik, sipas të cilit votuesit kanë mundësinë të "zgjedhin" në mesin e alternativave të ofruara. Roli i partisë në këtë mënyrë nuk legjitimohet nga porosia e votuesve, ndërsa pozita e saj determinohet kryesisht nga ideologjia marksiste-leniniste.

Ndryshe nga sistemet liberale demokratike, shoqatat dhe mediat këtu nuk janë aktorë të pavarur dhe autonomë në aspektin partiak. Të dominuara nga partia ato luajnë kryesisht rolin e rripit të transmisionit për zbatimin e politikës partiake. Sindikatat p.sh. në përgjithësi i shërbejnë mobilizimit dhe disiplinimit të klasës punëtore me qëllim relizimin e planeve ekonomike të partisë. Plotësimi i posteve të rëndësishme brenda sindikatës bëhet nga ana e partisë. Udhëheqësit e sindikatës zakonisht janë njëkohësisht edhe funksionarë të lartë partiakë. Ajo që në përgjithësi vlen për sindikatën mund të transmetohet edhe në fushat e tjera të shoqërisë. Partia luan rol shumë të rëndësishëm gjatë plotësimit të posteve në të gjitha fushat e shoqërisë. As mediat nuk janë institucione vërtet të pavarura. Detyra e tyre është edukimi i popullsisë në kuptimin e partisë dhe urdhërohen e kontrollohen prej saj. Ato veprojnë njëkohësisht si "zëdhënëse" të partisë dhe janë të censuruara.

Roli udhëheqës i partisë

Sipas mësimit partiak të Leninit, revolucioni socialist, i cili duhet synuar dhe zhvillimi i mëtejshëm i socializmit duhet të bëhen nën udhëheqjen e partisë komuniste. Vetëm ajo sipas tij ka vetëdije më të zhvilluar shoqërore dhe pikëpamje të drejta për zhvillimin e duhur të shoqërisë. Në këtë mënyrë, roli udhëheqës i partisë komuniste, rol ky i cili shtrihet në të gjitha fushat e jetës politike dhe shoqërore, përcaktohet nga monopoli i saj i njohurisë.

Aspekti i katërt tepër i rëndësishëm ka të bëjë me "shtrirjen e partisë". Sistemi politik mbulohet plotësisht nga partia. Ndryshe nga partitë në demokracitë perëndimore, në të cilat këto organizata vetëm dalin në sistemin politik, partia në shtetet socialiste jo vetëm që ndikon formimin e vullnetit politik dhe marrjen e vendimeve të sistemit politik; ajo dominon edhe proceset e vendosjes brenda sistemit politik si dhe në aspektin e personelit dhe atë përmbajtësor. Partia futet edhe më thellë në fushën shoqërore. Kjo bën që partia komuniste të drejtojë dhe kontrollojë shumë fusha të kualifikuara si shoqërore. Ndikimi i saj nuk përfundon në ndërmarrjet ekonomike, por shtrihet edhe në jetën private të njeriut.

[Lenini]

Centralizmi demokratik

Centralizmi demokratik i konceptuar nga Lenini paraqiste parimin themelor të organizimit të partisë komuniste dhe përbënte pjesën e fortë përbërëse të statujës së të gjitha partive marksiste-leniniste. Ai përfshinte këto elemente:

	zgjedhjen e të gjitha organeve udhëheqëse të partisë nga poshtë në drejtim të kreut;
	dhënien e rregullt të llogarisë të organeve partiake para organizatave të tyre dhe organeve më të larta;
	disiplinën e lartë dhe nënshtrimin e pakicës para shumicës; ndalimin e formimit të fraksioneve dhe grupimeve;
	detyrimin e domosdoshëm të vendimeve të organeve të larta ndaj organeve të ulëta.

Në realitet dominonin dy elementet centraliste, të cilat e legjitimonin përqendrimin e pushtetit në duart e sekretariatit të partisë dhe të byrosë politike.

Përsa i përket elementit demokratik të zgjedhjeve nga poshtë në drejtim të kreut, udhëheqja e partisë në fakt zgjidhej, por kandidaturat duhet të merrnin miratimin nga instancat më të larta partiake. Kriteri i dytë demokratik, detyrimi i raportimit, më tepër i shërbente kalimit të vendimeve apo propagandës, se sa kontrollit dhe korrigjimit nga poshtë në drejtim të kreut partiak.

Si mund të përkufizohet atëherë koncepti socialist i partisë duke pasur parasysh atë që u tha më lart? Përkufizimi në vazhdim përpiqet të përmbledhë në një pikë kriteret më të rëndësishme:

Partia komuniste në sistemet socialiste paraqet bashkimin e qytetarëve, bashkim ky i cili drejton dhe sundon tërë bashkësinë shoqërore në mënyrë monopoliste. Ky rol udhëheqës përcaktohet nga ideologjia marksiste-leniniste.

[Kreu i faqes]