Partitë

Kursi bazë 2: Çfarë lloj partish ekzistojnë?

"Tipologjitë asnjëherë nuk e përfshijnë tërë shumëllojshmërinë e realitetit. Nga një sërë tiparesh, ato përpiqen të dallojnë ato që lehtësojnë zbulimin e vetive të përbashkëta dhe dallimeve të partive. Këto mund të klasifikohen sipas kritereve të ndryshme, më të rëndësishmet nga të cilat paraqiten më poshtë."

[Uwe Backes/Eckhard Jesse; nga: Informationen zur politischen Bildung 207, Parteiendemokratie, Bonn BpB 1996]

Kriteret e dallimit

Llojet e partive

Sipas shkallës së organizimit	Partitë e votuesve	Partitë e anëtarëve
Sipas fushës së hyrjes politike	Partitë popullore	Partitë e interesave
Sipas qëndrimit ndaj sistemit politik	Partitë konforme ndaj sistemit	Partitë kundërshtare të sistemit
Sipas funksionit në sistemin politik	Partitë qeveritare	Partitë opozitare

Në praktikë haset më shpesh dallimi sipas qëllimeve shoqërore të një partie. Klasifikimi sipas orientimit ideologjik rezulton këto lloje partish:

Partitë nacionaliste

Partitë konservatore

Partitë liberale

Partitë socialdemokratike

Partitë komuniste

Në shpjegimet rreth llojeve përkatëse të partive kaloni duke klikuar mbi linkun përkatës.

Tekste të tjera:

Bazë dhe kusht për tipologjizimin e mësipërm të partive është ekzistenca e sistemit partiak me të paktën dy parti, të cilat janë në konkurrencë për fitimin e elektoratit, i cili u jep mandatin për pushtet të përkohshëm. Me fjalë të tjera: Llojet e partive të paraqitura më lart bazohen në sisteme liberal-demokratike, të cilat në këtë server edukues u prezantuan në kompleksin tematik Demokracia. Ndryshe nga këto janë sistemet socialiste (njëpartiake). Parimet themelore të kuptimit socialist mbi partinë shpjegohen në një faqe të veçantë:

...kalo në tekstin e "kuptimit socialist mbi partinë"

Nëse i hidhet një vështrim lindjes dhe zhvillimit të partive në Evropë që nga shek. XVIII, për secilën fazë të zhvillimit mund të konstatohet një formë prezantuese dominuese partiake. Se si duket një tipologjizim i tillë në perspektivën historike, këtë e tregon vështrimi tabelarik në një faqe të veçantë:

...kalo në tekstin "Fazat e zhvillimit të partive politike në Evropë"

Një tip tepër i rëndësishëm i partive janë partitë popullore. Ndërkohë që për disa "partia popullore" është kontradiktore, pasi një parti e vetme asnjëherë nuk mund ta përfaqësojë tërë populllin, të tjerët, në këtë formë partiake shohin një shenjë të rëndësishme të funksionimit të demokracisë moderne të partive, e cila sipas tyre e ka mundur polarizimin e shoqërisë.

...kalo në tekstin mbi partitë popullore

[Kreu i faqes]

Llojet e partive veç e veç:

Dallimi sipas shkallës së organizimit:

Partitë e votuesve: Në fillim të ekzistencës së tyre, partitë kishin shumë pak anëtarë. Qytetarë të njohur mblidheshin së bashku dhe ushtronin punën e tyre vullnetarisht (partitë e honoratit). Sot flitet për partitë e votuesve. Kjo do të thotë se numri i votuesve është shumë më i madh se sa numri i anëtarëve të një partie. Lidhja me partinë shpesh është jo e fortë.

Partitë e anëtarëve: Në dallim nga partitë qytetare, të dala shpesh nga fraksionet parlamentare, partitë e punëtorëve, qysh herët kishin një aparat të organizuar partiak dhe përfshinin një numër relativisht të madh anëtarësh (partitë e masave). Partitë e anëtarëve, sipas këtij nocioni tanimë të njohur, kanë një shkallë të lartë organizimi. Kjo bën që një pjesë e madhe e shpenzimeve të mbulohet nga anëtarësia.

[Kreu i faqes]

Dallimi sipas qëllimeve politiko-shoqërore:

	Partitë nacionaliste: duke i refuzuar rregullat demokratike predikojnë mendim nacionalist, shpesh të përzier me ideologji populiste dhe me pikëpamje raciste. Shkaqet për "të këqijat e botës" shihen në liberalizëm dhe në komunizëm.
	Partitë konservatore: përpiqen ta ruajnë resp. rivendosin "të sprovuarën". Për këtë shkak ato paraqiten skeptike ndaj risive dhe ndryshimeve, mirëpo edhe theksojnë se parimet tradicionale nuk mund të dëshmohen gjatë pa reforma të zgjeruara.
	Partitë liberale: Thirren në të drejtat e lirisë së individit dhe theksojnë pathyeshmërine e shtetit juridik. Shoqërorizimi i mjeteve të prodhimit refuzohet.
	Partitë socialdemokratike: synojnë arritjen e rendit politik të bazuar mbi drejtësi sociale dhe barazi të gjërë sociale të njerëzve dhe angazhohen në rend të parë për të dobëtit në aspektin ekonomik.
	Partitë komuniste: pretendojnë, pavarësisht nga mendimi (mundësisht i ndryshëm) i shumicës së popullsisë, arritjen e rolit udhëheqës si "avangardë" (pararojë) e progresit shoqëror dhe propagandojnë diktaturën e proletariatit.

[Kreu i faqes]

Dallimi sipas hyrjes politike:

Partitë popullore: përpiqen t'i përfshijnë interesat dhe nevojat e të gjitha grupeve të popullsisë, pra nuk largohen nga shtresat e caktuara të popullsisë, por integrojnë mundësisht shumë qytetaarë. Kjo nuk do të thotë se partitë popullore nuk vëjnë pikërëndesa në strukturën e tyre të anëtarëve dhe të votuesve. Pikëpamjet botëkuptuese nuk luajnë rol të rëndësishëm në programet e partive popullore [...kalo në tekstin e veçantë mbi partitë popullore].

Partitë e interesave: ndihen të obliguara ndaj interesave të grupeve të veçanta (psh. sociale, fetare, rajonale) dhe nuk synojnë arritjen e votave nga të gjitha pjesët e popullsisë. Këtu theksohet në mënyrë të veçantë programatika e programit partiak. Një variant i partive popullore janë edhe partitë e klasave.

[Kreu i faqes]

Dallimi sipas qëndrimit ndaj sistemit politik:

	Partitë konforme ndaj sistemit: pohojnë pajtueshmërinë me sistemin politik duke vepruar në të dhe angazhohen ose për stabilizimin e rendit politik, ose për përmirësimin e tij gradual përmes reformave.
	Partitë kundërshtare të sistemit: nuk pranojnë parimet e sistemit përkatës. Më vonë, pas marrjes së pushtetit nuk i respektojnë më rregullat e tij. Ato ose i ndalojnë partitë tjera (siç bëri NSDAP në vitin 1933), ose i degradojnë ato (siç ishte rasti me SED-në në Republikën Demokratike Gjermane RDGJ).

[Ndryshuar lehtë nga: Uwe Backes/Eckhard Jesse; Informationen zur politischen Bildung 207, Parteiendemokratie, Bonn BpB 1996]

[Kreu i faqes]

Dallimi sipas funksionit në sistemin politik:

	Partitë qeveritare: kanë qenë të suksesshme në zgjedhje dhe përbëjnë qeverinë deri në zgjedhjet e ardhshme. Mund të ketë disa parti qeveritare, të cilat, së bashku, si koalicion, përbëjnë qeverinë.
	Partitë opozitare: kanë humbur në zgjedhje dhe përbëjnë opozitën në parlament. Kuptohet që mund të ketë disa parti opozitare, qëllimi i të cilave është fitimi i zgjedhjeve të ardhshme përmes parqitjes së alternativave.

[Kreu i faqes]

Temat: Të drejtat e njeriut  I Modele I Demokracia I Partitë I Evropa I  Globalizimi I Kombet e Bashkuara I Qëndrueshmëria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat



Kjo ofertë Online mbi edukimin politik u zhvillua nga a gora-wissen, Shoqata e Shtutgartit për përçim dijesh përmes mediave te reja dhe edukimit politik. Në rast pyetjesh apo vërejtjesh drejtohuni Ju lutem te ne.