Kėshilla
Lart

 


 

Tė drejtat e njeriut

Praktischer Teil für LehrerInnen

Kėshilla dhe nxitje pėr mėsimdhėnie nė temėn Tė drejtat e njeriut

Njė pjesė e ideve nė kėtė pjesė janė nxjerrė nga projekti me materiale pėr mėsimdhėnie tė zyrės sė projekteve Projektbüro Minden gjatė Kongresit tė Dytė Botėror tė Solidaritetit rreth temės „50 vjet tė Deklaratės sė Pėrgjithshme mbi tė Drejtat e Njeriut". Shpresojmė se do tė gjeni kėshilla dhe ide pėr mėsimdhėnie rreth temės. Teksti pėrbėhet nga kėto pjesė:

Parathėnie

Pikėnisje tė mundshme pėr mėsimdhėnie nė temėn Tė drejtat e njeriut

Propozime pėr prezantimin e rezultateve tė njė njėsie mėsimore nė lėminė e tė drejtave tė njeriut

Shembuj konkretė si nxitje pėr mėsimdhėnie

Pėrpilimi i faqes sė internetit, e cila do tė publikohet nė D@dalos 

Pema e tolerancės

Loja e roleve "Revolucioni Francez"

Aksioni rreth temės Tė drejtat e fėmijėve

Ekspozita: Shkeljet globale tė tė drejtave tė fėmijėve

Kalendari i tė drejtave tė fėmijėve

[Kreu i faqes]

Parathėnie

"Qėllimi i propozimeve tė mėposhtme ėshtė nxitja e diskutimeve tė shumėllojshme nė temėn Tė drejtat e njeriut. Kjo mund tė arrihet nė mėnyra tė ndryshme: Duke menduar, kuptuar, pyetur, nė mėnyrė aktive, duke perceptuar, paraqitur, krijuar, apo me ndėrmarrje aktive, duke u pozicionuar, vepruar, ndėrmjetėsuar. Tė gjitha aspektet, nė shumicėn e rasteve do tė gjenden tė pėrzierara (...).
Propozimet nė fjalė janė menduar vetėm si ndihmesė nė gjetjen e formave dhe metodave tė diskutimit tė temės. Pėr kėtė arsye edhe mungojnė tė dhėnat pėr konkretizimin e pėrmbajtjeve tė rrjedhės sė procesit mėsimor, si dhe precizimi i qėllimeve dhe metodave (...)."

[Nxjerrė nga: „50 Jahre Allgemeine Erklärung der Menschenrechte, 2. Weltweiter Projekttag der Solidarität", Aktionsmappe “98, Projektbüro Minden]

[Kreu i faqes]    [Kthehu nė vėshtrimin e pėrgjithshėm]

Pikėnisjet e mundshme

Propozimet e pėrmendura nė kėtė kapitull pėr shtjellimin e temės sė tė drejtave tė njeriut mund tė pėrdoren nė kombinim me tekstet, materialet dhe kėshillat tjera qė gjenden nė serverin edukues D@dalos.

bullet

Kush i ka "zbuluar" tė drejtat e njeriut?

(Studimet rreth historisė sė njė ideje; Qe sa kohė eksiston ideja e tė drejtave tė njeriut? Si, kur dhe pse erdhi deri tek Deklarata e Pėrgjithshme e tė Drejtave tė Njeriut? Si rrodhi rruga prej momentit tė `lindjes`sė idesė deri tek arritja e kėtij rezultati? Nė ēfarė vėshtirėsi ėshtė hasur?)

[Shih edhe  Kursi bazė 2: Si janė zhvilluar tė drejtat e njeriut?]

bullet

Cili ėshtė dallimi mes tė drejtave tė njeriut dhe tė drejtave themelore?

(Krahasimi nė mes tė tekstit tė Deklaratės sė Pėrgjithshme mbi tė Drejtat e Njeriut dhe kushtetutave tė vendit tuaj apo vendeve tjera; Si dhe nė ē`mėnyrė pėrfshihen tė drejtat e njeriut nė ligjdhėnien shteteve tė ndryshme?)

[Dokumenti: Deklarata e Pėrgjithshme mbi tė Drejtat e Njeriut]

bullet

Ēfarė fshihet pas termit ‚dinjiteti i njeriut‘?

(Ēka don tė thotė dinjiteti i njeriut? Kush e definon atė? Ēka ėshtė dijnjitoze? Cilat fakte, rrethana, ligje, masa, krime e cėnojnė dinjitetin e njeriut?)

[Shih ndėr tė tjerash edhe Tema shtjelluese Dinjiteti i njeriut]

[Kreu i faqes]    [Kthehu nė vėshtrimin e pėrgjithshėm]

bullet

Prej sa kohėsh fėmijėt kanė tė drejta?

(Pėrse u nevojiten fėmijėve tė drejta tė veēanta? Prej sa kohėsh ekziston ky mendim dhe si u arritėn tė drejtat e sotme tė njeriut? Si trajtohen tė drejtat e njeriut? 

[Shih ndėr tė tjera edhe Temėn shtjelluese Tė drejtat e fėmijėve]

bullet

A janė tė drejtat e njeriut privilegj i botės perėndimore?

(Tė drejtat e njeriut i kanė rrėnjėt  nė iluminizėm, pra nė kulturėn perėndimore. Ēfarė pėrfitojnė kulturat tjera nga ky fakt? A detyrohen ato tė pranojnė pikėpamje tė huaja? Si qėndrojnė ato nė kėtė drejtim?)

[Shih ndėr tė tjerash edhe Dinjiteti i njeriut dhe Etika botėrore]

bullet

Ēfarėa nėnkupton fjala tolerancė?

(Toleranca dhe liria e besimit – historia e njė tė drejte tė njeriut: Prej sa kohėsh dhe nė ē'formė egziston mbrojtja nga ndjekja fetare? Cilėt udhėheqėsit e idesė sė tolerancės? Kur, ku dhe si u arrit mbrojtja ligjore e saj? Ku dhe nė ē'mėnyrė cenohet ajo sot? – Materiali mund tė inkuadrohet nė njė ‚libėr tolerance‘)

[Kreu i faqes]    [Kthehu nė vėshtrimin e pėrgjithshėm]

bullet

Ēfarė rėndėsie ka liria e tė menduarit?

(A ka kushdo tė drejtė  tė mendojė, shprehė dhe shkruajė atė qė mendon? Liria e shtypit ėshtė e kufizuar nė tė gjitha shtetet aurotitative. Sie u realzua nė Evropė gjithnjė e mė tepėr liria e shprehjes dhe liria e shtypit? Si ėshtė situata sot nė vendin tonė? A ėshtė e drejtė e shtypit tė shkruajė pėr tė gjitha gjėrat? Ēfarė kufizimesh kufizime do tė ishin tė dobishme?)

bullet

Tortura – njė e padrejtė e pamundur kundėr njeriut?

(Pėr realizimin e pushtetit tė dhunshėm, njerėzit janė keqtrajtuar, poshtėruar, pėrdhunuar, fyer. Kjo ndodh edhe nė ditėt e sotme: Ēfarė faktesh ekzistojnė pėr vitin aktual? Kush i ka zbuluar ato? Nė cilkat vende janė tė ndaluara me ligj? Nė ē'masė shfaqen ato? Si mund tė shpjegohet ky hendek? Ēfarė masash politike ekzistojnė pėr realizimin e ndalimit tė torturės? Ēfarė ndėrmarrin nė kėtė drejtim organizatat e tė drejtave tė njeriut? Me ēfarė rezultati?)

[Shih edhe Kursi bazė 5: Shkeljet e tė drejtave tė njeriut]

[Kreu i faqes]    [Kthehu nė vėshtrimin e pėrgjithshėm]

bullet

A janė femrat njerėz tė dorės sė dytė?

(Pagė tė njėjtė pėr punė tė njėjtė – femrat anembanė botės, deri mė sot, kėtė tė drejtė tė njeriut e gėzojnė vetėm nė mėnyrė tė kufizuar. Praktika e pagesės sė ndryshme ėshtė realitet. Femrat bien shumė mė shpesh se sa meshkujt viktima tė dhunės dhe sulmeve seksuale, atyre u bėhen nė mėnyra tė ndryshme padrejtėsi, ato kanė nė tėrė botėn mundėsi mė tė vogla pėr t'u arsimuar. A janė tė drejtat e njeriut nė radhė tė parė tė drejta tė burrave? Ēfarė mund tė ndėrmarrin femrat kundėr kėsaj praktike? Ēfarė ėshtė arritur deri mė sot e ēfarė jo? Si janė mundėsitė pėr arritjen e njė barazie globale?)

bullet

Ēfarė organizatash tė tė drejtave tė njeriut ekzistojnė nė rajonin/qytetin tonė?

(Organizatat e tė drejtave tė njeriut kanė marrė pėrsipėr tė ndihmojnė njerėzit, tė drejtat e tė cilėve cenohen, shtypen, kufizohen, shpėrfillen apo shkatėrrohen me dhunė. Ēfarė organizatash angazhohen pėr Ēfarė viktimash? Cilat janė tė pėrfaqėsuara nė qytetin/rajonin tonė? Ēfarė ndėrmarrin ato konkretisht? Si financohet puna e tyre?)

[Shih ndėr tė tjerash edhe Linklistėn mbi temėn Tė drejtat e njeriut]

bullet

Shkeljet globale tė tė drejtave tė njeriut – njė fotodokumentim

(Kushtet ekzistuese tė njerėzve shpesh gjenden nė kundėrshtim tė rėndė me tė drejtat e njeriut 'nė letėr'. Njė fotodokumentim i komentuar mbi urinė, dhunėn, dėbimin, heqjen e tė drejtave... mund tė konkretizojė temėn)

[Materiale mund tė gjeni nė D@dalos dhe faqet e internetit, tė radhitura nė Linklistėn mbi temėn Tė drejtat e njeriut]

[Kreu i faqes]    [Kthehu nė vėshtrimin e pėrgjithshėm]

bullet

Pikė tjetėr – kėrkimi i dėshmitarėve tė kohės

(Bisedat me persona,  tė drejtat e tė cilėve janė shkelur, mbledhja e raporteve autentike dhe publikimi i tyre si broshurė apo gazetė muri)

bullet

Harta botėrore e tė drejtave tė njeriut

(Si qėndron sot nė botė ēėshtja e ruajtjes sė tė drejtave tė njeriut? Nė njė hartė botėrore radhiten shkeljet mė tė njohura tė drejtave tė njeriut sė bashku me shifrat dhe simbolet pėrkatėse)

[Shih ndėr tė tjerash edhe kursin bazė 5: Shkeljet e tė drejtave tė njeriut]

bullet

Kalendari i tė drejtave tė njeriut pėr vitin e ardhshėm

(Tė drejtat e veēanta tė njeriut apo grupet tematike ilustrohen, dokumentohen dhe komentohen  nė faqet e kalendarit. Nga tė ardhurat e shitjes sė kalendarit mund tė pėrkrahet p.sh. njė projekt i tė drejtave tė njeriut)

[Dokumenti: Deklarata e Pėrgjithshme e tė Drejtave tė Njeriut]

[Kreu i faqes]    [Kthehu nė vėshtrimin e pėrgjithshėm]

bullet

Aktivitetet pėr pėrkrahjen e organizatave tė tė drejtave tė njeriut

(Koncerte bamirėsie; shfaqje teatrale nė shkollė; shitja e lodrave, enėve, bimėve tė prodhuara vetė; pazar plaēkash; shėrbim servisi si p.sh. riparimi i biēikletave, larja e veturave etj.)

bullet

Pėrfshirja nė politikė

(Nxėnėsit intervistojnė pėrfaqėsuesit e partive politike, zyrave dhe shoqatave rreth kontributit tė tyre pėr mbrojtjen e tė drejtave tė njeriut. Ata pėrpilojnė propozime dhe ua dorėzojnė kėtyre pėr shpėrndarje tė mėtejshme. Pasi kalon njė periudhė kohe ata pyesin pėr rezultatet e propozimeve tė tyre)

[Kreu i faqes]    [Kthehu nė vėshtrimin e pėrgjithshėm]

Propozime pėr prezantimin e rezultateve

Pas pėrfundimit tė njė projekti nė shkollė mbi tė drejtat e njeriut ėshtė me rėndėsi edhe publikimi i rezultateve tė paktėn brenda shkollės. Zyra e projekteve Minden ka pėrmbledhur disa propozime pėr mundėsinė e prezantimit tė rezultateve:

bullet

Rezultatet prezentohen si poster apo si gazetė muri

bullet

Puna e ndarė mė parė nė grupe tė ndryshme prezantohet bashkarisht (ekspozitė, broshurė, libėr)

bullet

Dokumentimi nėpėrmjet tekstit dhe fotografive

bullet

Shkrimi i artikujve

bullet

Pėrpilimi i pasqyrės historike dhe aktuale tė shtypit rreth temės

bullet

Pėrpilimi i dialogjeve me pyetje dhe pėrgjigje

bullet

Shkrimi i ngjarjeve tė pėrjetuara dhe tė inskenuara rreth temės

bullet

Mbledhja e teksteve atutentike (ditare, raporte, tregime), komentimi, ilustrimi dhe publikimi i tyre si libėr apo broshurė

bullet

Intervistimi i personave dhe institucioneve dhe dokumentimi i rezultateve

bullet

Pėrgatitja e vėshtrimeve, hartave, skicave

bullet

Komunikimi me shkollat tjera nėpėrmjet e-mailit 

bullet

Pėrpilimi i faqeve pėr prezantim nė internet (p.sh. nė serverin edukues D@dalos)

[Kreu i faqes]    [Kthehu nė vėshtrimin e pėrgjithshėm]

Shembuj pėr mėsimdhėnie

bullet

Projekti nė internet mbi tė drejtat e njeriut: Pėrpilimi i faqes sė internetit mbi temėn Tė drejtat e njeriut

Propozimi ynė ėshtė: Zgjidhni njė kompleks tematik mbi tė drejtat e njeriut nga pėrmbajtja e serverit edukues D@dalos (nxitje dhe plotėsime mund tė gjeni nė kapitujt e mėparshėm) dhe pėrpiloni nė kompjuter  bashkė me nxėnėsit faqen tuaj tė internetit (me tekste, fotografi, raporte, deklarata, artikuj gazetash, gjendjen nė qytetin tuaj etj.). Kjo gazetė elektronike muri mund tė publikohet mė nė serverin edukues D@dalos (Kontakti).

[Kreu i faqes]    [Kthehu nė vėshtrimin e pėrgjithshėm]

Nxitjet dhe idetė e tjera konkrete pėr mėsimdhėnie i kemi nxjerrė nga publikimet e zyrės Minden („50 Jahre Allgemeine Erklärung der Menschenrechte"):

bullet

Mbledhja dhe shpjegimi i ideve  – pema e tolerancės

Unterrichtsidee: Baum der Toleranz

Rezultatet e angazhimit me temėn Tė drejtat e njeriut tė mund tė paraqiten nė formėn e njė peme tė vizatuar, tė zhvilluar sė bashku me nxėnėsit. Rrėnjėt e kėsaj peme pėrbėjnė bazėn historike, morale, etike, filozofike dhe fetare tė bashkėjetesės nė tolerancė dhe paqe. Trungu i pemės simbolizon nė pika tė rėndėsishme manifestimet kulturore dhe juridike si p.sh. Karta e Kombeve tė Bashkuara apo dokumente tė tjera tė tė drejtave tė njeriut. Frutat e pemės mund tė paraqiten nė formė tė rezultateve tė grupeve pėrkatėse tė punės, apo duke paraqitur nė to personat shembuj. Gjithnjė pas pėrfundimit tė njė projekti shkollor nė fushėn e tė drejtave tė njeriut, pėrshkrimi i tij mund tė paraqitet duke e plotėsuar si frut tė ri tė pemės.

[Kreu i faqes]    [Kthehu nė vėshtrimin e pėrgjithshėm]

bullet

Loja e roleve „Revolucioni Francez", si ndihmė pėr hyrje nė temėn Tė drejtat e njeriut

(Nga Wolfgang Emer, Oberstufenkolleg Bielefeld)

Unterrichtsidee: Rollenspiel zur Französischen Revolution

Qėllimi dhe konteksti i kėsaj loje me role ėshtė fakti qė ajo qė sot na duket e vetėkuptueshme, nuk ishte e tillė nė fillim. Kur bėhet fjalė pėr shndėrrimin e tyre nė politikė konkrete, te drejtat e njeriut ishin dhe janė temė e komplikuar. Kėtė e shpjegon mė sė miri loja e mėposhtme me role, e cila ėshtė menduar tė nxisė kurreshtjen pėr hedhjen e vėshtrimit mbi interesat pėr pushtet dhe strukturat politike tė fshehura nė tė – mė parė dhe sot.

[Kreu i faqes]    [Kthehu nė vėshtrimin e pėrgjithshėm]

Shpallja i tė drejtave tė njeriut dhe tė drejtave qytetare mė 26.08.1789, shpallje, ecila  ka influecuar dhe influencon edhe sot diskutimet politike, nė atė kohė nuk kishte kaluar pa diskutime dhe konflikte tė rrepta nė Kėshillin Kombėtar Francez. Ato tregojnė interesat pėr pushtet dhe skepticizmin e elitės sunduese kundrejt popullit.

Tė drejtat nė fjalė janė zgjeruar nė mėnyrė progresive, nė njė proces historik tė zhvillimit tė tyre, i cili vazhdon edhe sot. "Sa ėshtė e vlefshme pėr ne kushtetuta, kur ne pėr atė nuk jemi fare tė vlefshėm", ngritėn zėrin punėtorėt anglezė nė fillim tė shekullit tė kaluar.

[Kreu i faqes]    [Kthehu nė vėshtrimin e pėrgjithshėm]

Jurgen Habermas shkruan sot: „Tė drejtat e njerit, tė cilat duhej t'u pėrkisnin tė gjithėve, pėr grupet e shtypura, tė marxhinalizuara dhe tė pėrjashtuara janė zgjeruar vetėm pas kalimit tė njė periudhe tė gjatė kohore. E drejta pėr barazi tė plotė, punėtorėve, grave, hebrenjve, romėve, homoseksualėve, azilkėrkuesve etj., u ėshtė njohur vetėm pas luftrave tė mundimshme politike. Shtytjet pėr emancipim shpjegojnė edhe funksionin ideologjik tė deritanishėm tė tė drejtave tė njeriut. Pretendimi pėr vlefshmėri dhe pėrfshirje tė pėrgjithshme ka shėrbyer pėrherė pėr tė mbuluar pabarazinė faktike tė tė pėrjashtuarve" (Frankfurter Rundschau 4.02.1997).

Ky proces, rezultat i tė cilit ėshtė edhe Deklarata e Pėrgjithshme dhe ideja e barazisė parimore tė tė gjithė njerėzve, ka filluar qysh nė periudhėn e Rilindjes. Ai ėshtė korruptuar dhe korruptohet, por megjithatė shoqėron si instancė kritikuese rrjedhėn e tashme dhe tė ardhshme politike.

[Kreu i faqes]    [Kthehu nė vėshtrimin e pėrgjithshėm]

Unterrichtsidee: Rollenspiel zur Französischen Revolution

Loja me role: Burimet nė vazhdim mund tė shėrbejnė si pikėnisje e njė lojeme role, e cila shėrben si hyrje nė problematikėn e tė drejtave tė njeriut. Rolet historike (Target, Graf Castellani, Malouet, Delandines) ndahen pa i treguar tjetrit pėrmbajtjen e tekstit. Presidenti i Kėshillit Kombėtar thėrret personat njėri pas tjetrit (ai e njeh tė gjithė tekstin). Nxėnėsit e tjerė ndahen nė "parti" tė ndryshme (me karta): p.sh. pėr publikimet, kundėr tyre, tė tjera, dhe shprehin mendimin e tyre nė lidhje me fjalimet. Rol tjetėr (fiktiv), nė fund tė lojės, mund tė pėrbėjė hyrja e Deklaratės e datės 26.08.1789, pas sė cilės vjen votimi pro apo kundėr saj.

Loja me role mund tė shėrbejė si hyrje (apo thellim) i trajtimit tė tė drejtave tė njeriut, tė nxisė parashtrimin e pyetjeve, dhe fillon njė njėsi historike mėsimore (Revolucioni Francez) apo njėsi tė ngjashme (Tė drejtat atėherė dhe sot).

[Kreu i faqes]    [Kthehu nė vėshtrimin e pėrgjithshėm]

Pro dhe kundėr Deklaratės sė tė Drejtave tė Njeriut: Pėrgjigjet e anėtarėve tė Kėshillit Kombėtar pėr pyetjen: A ėshtė apo jo e nevojshme Deklarata mbi tė Drejtat e Njeriut? (nė mbledhjen e datės 01.08.1789):

Target: „Tė drejtat e njeriut nuk janė plotėsisht tė njohura, ato fillimisht duhen bėrė tė njohura. Sipas mendimit tim, ky fakt mund tė shėrbejė vetėm pozitivisht. Po ta kishin bėrė paraardhėsit tanė atė qė ne duam tė bėjmė tani, po tė ishin tė ditur siē jemi ne, po tė kishin pėrcaktuar nenet pozitive kufijtė despotizmit, atėherė ne nuk do tė kishim ardhur nė gjendjen, nė tė cilėn ndodhemi. Duke bėrė Deklaratėn e tė Drejtave tė Njeriut duhet tė shėrojmė gabimet e kushtetutės sonė dhe ti ruajmė gjeneratat e ardhshme nga kthimi i tyre."

[Kreu i faqes]    [Kthehu nė vėshtrimin e pėrgjithshėm]

Graf Castellane: „Nėse i hidhni njė vėshtrim kėsaj bote do tė tornditeni bashkė me mua kur tė arrini nė pėrfundimin se sa pak kombe kanė ruajtur, jo tė gjitha pėrmasat e tė drejtave tė tyre, por vetėm disa ide, vetėm disa mbeturina tė tė drejtave tė tyre. Pa pasur nevojė tė tregoj nė drejtim tė gjithė Azisė apo tė afrikanėve jo tė lumtur, tė cilėt janė tė detyruar tė durojnė nė ishujt indiano-perėndimorė njė skllavėri shumė mė tė rėndė se sa nė vendlindjen e tyre, dhe pa e pėrjashtuar Evropėn, a nuk shohim atėherė popuj tė tėrė, tė cilėt e shohin veten si pronė tė disa pushtetarėve, a nuk shohim se ata tė gjithė mashtrojnė veten duke menduar se janė tė detyruar t'u pėrmbahen ligjeve tė nxjerra nga despotėt, tė cilėt vetė nuk iu nėnshtrohen kėtyre ligjeve? Edhe nė Angli, nė kėtė ishull tė njohur, i cili duket sikur ruan flakėn e shenjtė tė lirisė, a nuk ka atje keqpėrdorime tė cilat mund tė zhdukeshin nė rast se tė drejtat e njeriut do tė bėheshin mė tė njohura?"

Malouet: „Tani pėr tani, qeveria e Francės ėshtė e pafuqishme dhe pa mjete, autoriteti i saj ka rėnė, gjykatat kanė mbetur pa punė; nė lėvizje ėshtė vetėm populli. Ngritja e tatimeve ėshtė ndėrprerė, janė rritur tė gjitha shpenzimet, tė gjitha tė ardhurat kanė rėnė; tė gjitha detyrimet e mundimshme duken tė padrejta. Nė rrethana tė tilla, deklarata kategorike e parimeve tė pėrgjithshme dhe tė domosdoshme e tė drejtave dhe barazisė natyrore mund tė dėmtojė detyrimet e nevojshme."

[Kreu i faqes]    [Kthehu nė vėshtrimin e pėrgjithshėm]

Delandines: „Deklarata e pakufizuar e tė drejtave mund tė ketė ndikim lakmues tek populli, duke e konsideruar atė si mjet qė atij i kthen sėrish barazinė dhe lirinė e lindur; por shtrohet pyetja: a do ta kuptojė ky popull se kjo barazi fillestare, pėr fat tė keq ėshtė vetėm njė ide filozofike, e cila zhduket nė momentin kur pranė fėmijės sė pafuqishėm lind njė fėmijė tjetėr mė i fortė dhe mė i prirur shpirtėrisht? A do ta kuptojė ai se liria, edhe pse bijė e natyrės, gjendet nėn mbrojtjen e ligjeve pozitive dhe se ajo nuk do tė thotė tė bėsh gjithēka qė ėshtė nė dobi tė dikujt kur dėmton tjetrin dhe as tė bėjė atė qė dikujt i pėlqen kur tė tjerėve u prish shijen? Nėse barazia dhe liria nė rendin natyror janė trashėgim i secilit, atėherė ėshtė edhe detyrė e secilit qė nė rendin shtetėror tė sakrifikojė njė pjesė tė saj, pėr tė siguruar nė kėtė mėnyrė barazinė e ndėrsjellė dhe lirinė e tė gjithėve... A ruhemi ne nga shkatėrrimi me njė tė rėnė i digės sė ngritur me shekuj tė tėrė, duke mbetur tė pambrojtur pėrballė lumit, vėrshimi i tė cilit mund tė zgjerohet edhe mė shumė seē kemi parashikuar vetė."

[Kreu i faqes]    [Kthehu nė vėshtrimin e pėrgjithshėm]

Deklarata e tė Drejtave tė Njeriut dhe atyre Qytetare e datės 26.08.1789: „Duke qenė tė bindur se mosnjohja, harresa apo mospėrfillja e tė drejtave tė njeriut pėrbėjnė shkakun e vetėm tė ērregullimeve publike dhe tė prishjes sė qeverive, pėrfaqėsuesit e popullit francez, pjesėmarrės nė Kėshillin Kombėtar, kanė vendosur pėrfshirjen nė njė Deklaratė festive tė tė drejtave natyrore, tė shenjta dhe tė patjetėrsueshme, nė mėnyrė qė kjo Deklaratė tė jetė gjithmonė para syve tė tė gjithė anėtarėve tė bashkėsisė shoqėrore duke i kujtuar ata vazhdimisht pėr tė drejtat dhe detyrat e tyre; nė mėnyrė qė veprimet e ligjvėnėsve dhe tė ushtrueseve tė pushtetit tė krahasohen nė ēdo moment me qėllimin e ēdo institucioni politik, duke u respektuar nė kėtė mėnyrė mė shumė; nė mėnyrė qė ankesat e qytetarėve, qė nga ky moment tė argumentohen me parime tė thjeshta dhe tė padiskutueshme, duke u bazuar gjithnjė nė ruajtjen e kushtetutės dhe mirėqenies sė tė gjithėve."

[Pėrmbajtjen e zgjėruar tė Deklaratės mbi tė Drejtat tė Njeriut dhe tė Drejtave Civile mund ta gjeni nė faqen e Dokumenteve]

[Kreu i faqes]    [Kthehu nė vėshtrimin e pėrgjithshėm]

bullet

Planifikimi sė bashku me fėmijėt i aksioneve rreth temės Tė drejtat e fėmijėve

(nga UNICEF-i)

Para se tė planifikoni aksione me fėmijėt, sė pari duhet tė sqaroni me ta se cilat janė temat e rėndėsishme pėr ta. Ju mund tė punoni p.sh. me njė tekst tė thjeshtuar tė Konventės mbi tė Drejtat e Fėmijės (shih faqen e dokumentave) apo me hartat e tė drejtave tė fėmijėve (shih ndėr tė tjera edhe fotografinė ekspozuese Tė drejtat e fėmijėve). Nxėnėsit, tė ndarė nė grupe, zgjedhin 9 nene mė tė rėndėsishėm pėr ta, shkruajnė nė pika tė shkurtra nė copa letre pėrmbledhjen e ēdo artikulli dhe i radhisin ato sipas rėndėsisė (1 do tė thotė prioriteti mė i lartė).

[Kreu i faqes]    [Kthehu nė vėshtrimin e pėrgjithshėm]

Prioritätenliste für die Vorbereitung von Aktionen zu Kinderrechten

Pėr t'i ndihmuar, ju duhet tė merrni kohė tė mjaftueshme pėr diskutime tė ndėrsjella. Nxitni bisedat kontradiktore mbi radhitjen e kartave dhe vlerėsimin e radhitjeve tė ndryshme, nė vend tė tė insistoni nė zgjidhje tė shpejta. I kujtoni nxėnėsit pėr faktin qė shpesh nuk ekzistojnė zgjidhje tė pėrgjithshme dhe korrekte. Mė pas vazhdoni si vijon:

Faza e parė: Nė vazhdim nxėnėsit duhet tė nxiten pėr gjetjen e mėnyrave tė ndryshme tė veprimit nė momentet e paraqitjes sė problemeve me tė drejtat. Ata duhet tė gjejnė mė pas ide pėr zgjidhjen e problemeve qė i kanė pėrcaktuar mė parė si mė tė rėndėsishmet pėr ta. Ata duhet ta kenė tė qartė se cilat probleme kanė prioritet nė rrethin e tyre.

Nė nivelin lokal, nxėnėsit mund tė informohen rreth aktiviteteve pėr fėmijė dhe tė rinj qė ofrohen nė rrethin e tyre. A kanė tė gjithė nxėnėsit hyrje tė njėjtė nė institucionet shkollore, kujdesin shėndetėsore, aktivitetet e lira? Botuesit tė gazetės lokale mund t'i dėrgohen propozime pėr zbatimin e Konventės mbi tė Drejtat e Fėmijės. Me anėtarėt lokalė tė kėshillit bashkiak ose tė komunės, fėmijėt mund tė diskutojnė rreth pėrmirėsimit tė ambjentit tė tyre tė banimit me mundėsi mė tė mira pėr fėmijėt dhe familjet.

[Kreu i faqes]    [Kthehu nė vėshtrimin e pėrgjithshėm]

Faza e dytė: Pas shėnimit tė tė gjitha propozimeve rreth mundėsive aksioneve, lexoni edhe njėherė listėn bashkė me grupet dhe vlerėsoni kėto propozime. Disa prej tyre do tė paraqiten menjėherė si tė parealizueshme.

Faza e tretė: Bisedoni me fėmijėt rreth vėshtirėsive tė mundshme, kohėn e nevojshme, nevojėn e financimit, reagimet e ndryshme tė zyrave.

Faza e katėrt: Zgjidhni projektin qė duket mė i realizueshmi.

[Kreu i faqes]    [Kthehu nė vėshtrimin e pėrgjithshėm]

bullet

Ekspozita: Shkelja globale e tė drejtave tė fėmijėve

Organizoni nė bashkėpunim me nxėnėsit tuaj njė ekspozitė me fotografi, tekste, dokumente etj. rreth temės Tė drejtat e fėmijėve. Materiale shtesė mund tė gjeni nė D@dalos (Tema shtjelluese Tė drejtat e fėmijėve) dhe nė faqet e internetit, tė radhitura nė linklistėn e kėtij serveri edukues rreth temės Tė drejtat e njeriut dhe nė linklistėn rreth temės Tė drejtat e fėmijėve. Ekspozitėn mund ta ndani p.sh. sipas neneve tė Konventės mbi tė Drejtat e Fėmijės. Nė sektorėt e ndryshėm, pėrveē tekstit tė nenit pėrkatės, mund tė prezantoni edhe tekste dhe fotografi qė dokumentojnė mangėsitė e realizimit tė tė drejtave tė fėmijėve. Me rėndėsi tė veēantė pėrmendja e shkaqeve tė shkeljeve tė tė drejtave tė fėmijėve (varfėria, lufta, dėbimet, etj.). Prezantoni ekspozitėn tuaj nė ndėrtesėn e shkollės apo nė njė ndėrtesė tjetėr publike, ftoni pėrfaqėsuesit e mediave, dokumentoni ekspozitėn tuaj dhe na dėrgoni materiale pėr publikim nė kėtė server edukues (Kontakti).

[Kreu i faqes]    [Kthehu nė vėshtrimin e pėrgjithshėm]

bullet

Kalendari i tė drejtave tė njeriut

(nga: Bielefelder Projektgruppe)

Ndėr sfidat kryesore tė shekullit XXI ėshtė edhe zbatimi efektiv global i tė drejtave tė njeriut. Pėr vitin fillestar 2001 mund tė pėrpiloni njė kalendar, i cili ka pėr qėllim t'i kujtojė njerėzit pėr tė drejtat e njeriut dhe ti ēojė ato drejt mijėvjeēarit tė ri.

Unterrichtsidee: Menschenrechts-Kalender

Pėr secilin nga dymbėdhjetė faqet e kėtij kalendari mund tė zgjidhet dhe tė citoni si moto njė tė drejtė tė njeriut apo njė grup nenesh (Dokumentet: Deklarata e Pėrgjithshme e tė Drejtave tė Njeriut). Pėrveē kėsaj, fleta mund tė pėrmbajė edhe informacione p.sh. mbi raportin ndėrmjet idealit dhe realitetit, rreth organizatave qė angazhohen pėr tė drejtėn pėrkatėse (shih linklistėn rreth temės Tė drejtat e njeriut), apo rreth aksioneve pėr realizimin e saj. Materiali fotografik apo pėrpilimi grafik i faqes duhet tė pėrputhet me pėrmbajtjen dhe mesazhin e saj.

[Kreu i faqes]    [Kthehu nė vėshtrimin e pėrgjithshėm]

Shembull: Citohen dy pjesėt e para tė nenit 23 tė tė drejtave tė njeriut (e drejta pėr punė dhe pagė tė barabartė): „Kushdo ka tė drejtė tė punojė, tė zgjedhė lirisht profesionin, tė ketė kushte tė favorshme pune dhe tė jetė i mbrojtur nga papunėsia. Kushdo, pa asnjė lloj diskriminimi, ka tė drejtė qė pėr punė tė njėjtė tė marrė rrogė tė njėjtė."

Nė komente mund tė pėrmendet gjendja reale e kėtyre tė drejtave, sa e lartė ėshtė papunėsia nė vend, si duken parashikimet e zhvillimit nė tė ardhmen dhe masat politike qė mund tė ndėrmerren pėr tė luftuar papunėsinė.

Duhet tė pėrmendet fakti qė nė praktikė, pėr tė njėjtėn punė ende merren paga tė ndryshme; Kjo mund tė paraqitet nė raportin e pagesės sė ndryshme tė burrave dhe grave.

Duhet tė pėrmenden edhe organizatat qė angazhohen pėr respektimin e tė drejtave tė njeriut (nė kėtė rast p.sh. organizata Terre des Femmes). Shembuj konkretė dhe rezultate tė punės sė tyre dhe thirrjet pėr ndihmė financiare mund tė plotėsojnė kėto informacione.

[Kreu i faqes]    [Kthehu nė vėshtrimin e pėrgjithshėm]

Ideen und Anregungen

Problemet themelore didaktike nė lidhje me temėn Tė drejtat e njeriut nė shkollė trajtohen nė faqen e veēantė pėr mėsuesit.

[Kreu i faqes]    [Faqja startuese Tė drejtat e njeriut]    [Fotografi ekspozuese] 

 

Temat Tė drejtat e njeriut  I  Modele  I  Demokracia  I  Partitė  I  Evropa  I  Globalizimi  I  Kombet e Bashkuara  I  Qėndrueshmėria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat

     

Kjo ofertė Online mbi edukimin politik u zhvillua nga agora-wissen, Shoqata e Shtutgartit pėr pėrēim dijesh pėrmes mediave te reja dhe edukimit politik. Nė rast pyetjesh apo vėrejtjesh drejtohuni Ju lutem te ne.