|


| |
Shkeljet e tė
drejtave tė njeriut
Qė nga Lufta e Dytė Botėrore, nė ēėshtjen e tė
drejtave tė njeriut janė arritur aq shumė rezultate nga Kombet e Bashkuara,
saqė
pėr shumė njerėz nė botė, respektimi dhe zbatimi i tyre ėshtė bėrė i
vetėkuptueshėm. Ata kur dėgjojnė pėr shkeljet e tė drejtave tė
njeriut mendojnė pėr tė ashtuquajturėn
Bota e tretė", apo pėr diktaturat e largėta. Por shkeljet e tė drejtave
tė njeriut nuk janė tė kufizuara vetėm brenda kufijve tė kontinenteve,
sistemeve tė caktuara politike, normave apo feve tė caktuara. Nuk ka thuajse asnjė vend nė
botė, ku gjatė njė viti tė mos ndodhin shkelje
tė tė drejtave tė njeriut.
Shembuj pėr shumllojshmėrinė e shkeljeve tė tė
drejtave tė njeriut nė vende tė ndryshme tė botės, si temė shtjelluese
dhe Materiale, mund
ta gjeni nė kėtė kurs bazė. Ndėr shembujt mė tė njohur anembanė
botės tė regjimeve ēnjeėzore ėshtė edhe regjimi
i aparteidit i Afrikės sė Jugut, tė
cilit i ėshtė kushtuar njė temė
e zgjeruar shtjelluese.

 |
Organizatat ndėrkombėtare
qė merren me
mbrojtjen e tė drejtave tė njeriut, pėr tė cilat kemi folur nė kursin
bazė 4, i publikojnė shkeljet e tė drejtave tė njeriut nė
faqet e tyre tė internetit. Pėr fat tė keq, numri i publikimeve tė
tilla nuk ėshtė i vogėl. pėrshkrimin e ofertave tė internetit tė
organizatave tė ndryshme (Amnesty International, Human
Rights Ėatch, OneĖorld), si dhe lidhjet me to, mund t'i gjeni nė Linklistėn
e temės Tė drejtat e njeriut. |

Ēfarė
janė shkeljet e tė drejtave tė njeriut dhe si bėhet shkelja e tyre?
Nė pjesėn e njė libri, i cili
merret me temėn e sipėrpėrmendur, shkeljen e tė drejtave tė njeriut e
kupton si krim tė shtetit mbi qytetarėt. Ai thekson edhe instrumentet tė cilat
mund tė pengojnė kėtė formė tė rėndė:
"Pėrkufizimi
i shkeljes sė tė drejtave tė njeriut nuk ėshtė asgjė tjetėr, veēse njė
formė e zbutur e krimit tė rėndė qė ushtron shteti mbi qytetarėt. Shkeljet e tė drejtave tė njeriut si krim i lejuar, i duruar, i
porositur
apo i mbrojtur nga qeveritė, rrezikon nė masėn mė tė madhe paqen e
brendshme dhe tė jashtme tė njė organizimi shtetėror. E kaluara ka treguar se me ndarjen e pushtetit
pėr tė kontrolluar monopolin e pushtetit nė legjislativ, ekzekutiv dhe gjyqėsor dhe me zgjedhjet e
pėrgjithshme, tė lira, tė fshehta, qė pėrsėriten nė mėnyrė
periodike, ėshtė krijuar njė instrument i pėrshtatshėm i shtetit juridik.
Shtetet e qeverisura nga diktaturat nuk njohin instrumente tė tilla. Ato shkelin
tė drejtat e njeriut dhe rrezikojnė nė kėtė mėnyrė paqen nė botė. Ato
helmojnė klimėn politike, duke krijuar rrethana tė tilla, nė tė cilat tė
drejtat e njeriut dhe paqja kanė pak mundėsi pėr t'u realizuar."
[Helmut Frenz, Menschenrechte
Anspruch und Wirklichkeit, nė: Gisela Klent-Kozinoėski u.a. (Hrsg.), Das Recht, ein Mensch
zu sein, Baden-Baden 1988, 21]
[Kreu
i faqes]

A janė tė drejtat e njeriut vetėm njė ide e bukur?
Duke pasur parasysh numrin aq tė madh tė shkeljeve tė tė
drejtave njeriut, lind pyetja: a nuk ėshtė ky dėshtim i institucioneve kompetente
pėr mbikqyrjen
e tyre? Mos vallė tė drejtat e njeriut janė vetėm njė ide e bukur?
Pėr tė mbrojtur institucionet kompetente, nė
kėtė aspekt duhet theksuar se pa to, numri i rasteve
tė njohura tė shkeljeve tė tė
drejtave tė njeriut do tė ishte edhe mė i madh dhe pjesa mė e madhe e
tyre sipas tė gjitha gjasave do tė mbetej gjithmonė e pazbuluar. Vetėm falė
Kombeve tė Bashkuara dhe organizatave tė ndryshme qė bashkėpunojnė me to, ėshtė
bėrė i mundur zbulimi i rasteve tė shkeljeve tė tė drejtave tė
njeriut. Ky ėshtė njė hap i parė i rėndėsishėm drejt frenimit tė
shkeljeve tė kėtyre tė drejtave, por mbetet ende shumė pėr t'u bėrė. Ne
ndodhemi akoma nė fillim tė njė mbrojtjeje tė efektive ndėrkombėtare tė tė
drejtave tė njeriut. Megjithatė, arritjet nė kėtė drejtim qė nga
Lufta e Dytė Botėrore - kohė pra relativisht e shkurtėr - lejojnė njė parashikim optimist
pėr tė ardhmen. Sot, tė drejtat e njeriut janė shumė mė tepėr se sa
njė ide e mirė dhe ėshtė duke u punuar shumė, me qėllim qė njerėzit
t'i gėzojnė ato si tė tilla.
Pėr realizimin e kėtij qėllimi ėshtė
me rėndėsi tė veēantė bashkėpunimi i tė gjithėve ne sė bashku. Ėshtė
detyrė e secilit prej nesh respektimi i tė drejtave dhe i dinjitetit tė
njerėzve, me tė cilėt jetojmė, pėr tė parandaluar nė mėnyrė tė menjėhershme
shkeljet e tė drejtave tė njeriut. Secili prej neshmund
tė kontribuojė nė kėtė drejtim nė rrethiin e tij,
apo duke marrė pjesė nė fushatat e INGO-ve, duke i pėrkrahur apo duke
bashkėpunuar me to. Hapja e faqeve tė internetit tė kėtyre organizatave
tregon se sa e lehtė ėshtė njė gjė e tillė. Siē e kemi pėrmendur edhe mė
parė, adresat pėrkatėse janė tė radhitura nė linklistėn
tonė.
Rėndėsinė e mbrojtjes sė tė
drejtave tė njeriut e bėn edhe mė tė qartė citimi i fjalėve tė ish pėrfaqėsueses
sė Komisariatit tė Lartė tė Kombeve tė Bashkuara pėr tė Drejtat e Njeriut, Meri
Robinson:
"... today's human rights violations are the causes of
tomorrow's
conflicts."
dhe tė Sekretarit tė Pėrgjithshėm tė
Kombeve tė Bashkuara, Kofi Anan:
"A United Nations that
will not stand up for
human rights is a United Nations that cannot stand up for itself."
[Kreu i faqes]
|