Mandela

Të drejtat e njeriut

Aparteidi

Nelson Mandela - portret i shkurtër

Nelson Rolihlahla Mandela lindi më 18 korrik 1918 afër qytetit Umtata, Transki. Familja e tij i përket fisit mbretëror Tembu. I ati Henry Mandela ishte anëtar i Këshillit të Transkisë dhe kryetar i Këshillit të udhëheqësit të Fisit Tembu. Pas vdekjes së të atit, Mandela u fut nën mbikqyrjen e Prijësit Tembu, xhaxhait të tij, i cili e kishte caktuar Mandelën si pasardhës. Por Mandela, i nxitur nga proceset gjyqësore brenda fisit të tij, kishte vendosur të bëhej avokat. Rrëfimet e anëtarëve të vjetër të fisit rreth luftërave për mbrojtjen e atdheut e kishin shtyrë Mandelën të jepte kontributin në luftën e popullit të tij për liri.

Ndoqi ndër Clarkebury Training College, ku u përgatit për të vazhduar shkollën e shkollën e lartë metodologjike në Healdtoën. Më pas vazhdoi studimet në Fort Hare College në Alice, në provincën Kap, nga e cila u përjashtua për organizimin e bojkotit të leksioneve. Në vitin 1940 shkoi në Johannesburg, ku mbaroi kolegjin dhe filloi studimet në fushën e shkencave jurudike. Në vititin 1944 u anëtarësua në ANC.

[Kreu i faqes]

Lidhja rinore e ANC-së, nën udhëheqjen e Anton Lembedes, në atë kohë ishte bërë vatër e kritikës ndaj formave dhe përmbajtjeve të vjetëruara të politikës së Lëvizjes Kombëtare. Anëtarë të tjerë, përveç Mandelës ishin edhe Ëilliam Nkomo, Ëalter Sisulu, Oliver Tambo dhe Ashby Mda. Lidhja Rinore synonte shndërrimin e ANC-së në një lëvizje masive, e cila do të përfaqësonte punëtorët, bujqit dhe nëpunësit.

Me punën e tij të disiplinuar dhe angazhimin e palodhur, Mandela u respektua qysh në fillim nga kolegët e tij dhe u emërua në vitit 1947 në postin e sekretarit të Lidhjes Rinore. Me angazhimin e tij, fushatat e ndryshme dhe nëpërmjet revistës Inyaniso (E drejta), Lidhja Rinore u përfshi edhe në nivelin drejtues të ANC-së.

E ndikuar nga fitorja e Partisë Kombëtare në vitin 1948, fitore e cila bazohej në politikën e aparteidit, Lidhja Rinore përpiloi programin që parashikonte si mjete politike parashihte bojkotin, grevat, mosbindjen qytetare dhe bojkotimin e bashkëpunimit, program ky i cili më vonë u bë program zyrtar i ANC-së.

[Kreu i faqes]

Ky program u punua nga David Bopape, Ashby Mda, Nelson Mandela, James Njongëe, Ëalter Sisulu dhe Oliver Tambo. Për ta implementuar këtë program, figurat e vjetra udhëheqëse u zëvendësuan me të rinj. Ëalter Sisulu mori pozitën e sekretarit të përgjithshëm. Konservatori Dr. A.B. Xuma e humbi pozitën e presidentit dhe në vend të tij u emërua Dr. J.S. Moroka, i njohur si figurë militante.

Programi i Lidhjes Rinore synonte në radhë të parë ruajtjen e nënshtetësisë së plotë dhe përfaqësimin e drejtpërdrejtë parlamentar të të gjithë afrikanojugorëve. Rëndësi e veçantë iu kushtua ndarjes së tokës, të drejtës për organizimin e sindikatave, arsimit dhe kulturës. Detyrimi shkollor, sipas Lidhjes Rinore duhej të përfshinte të gjithë fëmijët dhe arsimimi masiv të gjithë të rriturit.

Në fund të vitit 1951, ANC-ja përpiloi planin për fushatën mbi mosrespektimin e ligjeve të aparteidit. Datë zyrtare e fillimit u shpall 26 qershori i vitit 1952. 6 prillin 1952, ANC-ja e shpalli ditë proteste masive kundër festimeve me rastin e 300 vjetorit të ardhjes së kolonëve të parë evropianë. Mandela udhëtoi në tërë vendin për të organizuar rezistencën. Për shkak të ndikimit të tij në organizimin e fushatës, Mandela u dënua me nëntë muaj heqje lirie dhe punë të detyrueshme. Përveç kësaj, atij iu ndalua për gjashtë muaj pjesëmarrja në çfarëdolloj organizimi publik dhe iu kufizua qëndrimi vetëm brenda Johanesburgut.

Në këtë kohë, Mandela përfundoi studimet dhe mori lejen e punës si avokat. Së bashku me shokun e tij Oliver Tambo hapi një zyrë avokatie në Johannesburg. Për shkak të meritave në Defiance Campaign, Mandela u emërua president i Lidhjes Rinore dhe i ANC-së për rajonin Transvaal, ndërsa në fund të vitit 1952 edhe zëvendëspresident i ANC-së.

Oliver Tambo shkruan pak para vdekjes së tij në prill të vitit 1993 për përvojat në zyrën avokatore:

"To reach our desks each morning Nelson and I ran the gauntlet of patient queues of people overflowing from the chairs in the waiting room into the corridors (...). To be landless (in South Africa) can be a crime, and weekly we interviewed the delegations of peasants who came to tell us how many generations their families had worked a little piece of land from which they were now being ejected (...). To live in the wrong area can be a crime (...). Our buff office files carried thousands of these stories and if, when we started our law partnership, we had not been rebels against apartheid, our experiences in our offices could have remedied the deficiency. We had risen to professional status in our community, but every case in court, every visit to the prisons to interview clients, reminded us of the humiliation and suffering burning into our people."

[Kreu i faqes]

Qeveria u përpoq t'i hiqte Mandelës të drejtën e punës si avokat, por Gjykata e Lartë vendosi të kundërtën, duke u shprehur se Mandela duke i shërbyer popullit të tij zezak nuk ka bërë asgjë që të mund t'i hiqet licensa e avokatit.
Mandela, në këtë kohë, angazhimin e tij politik e koncentroi në përgatitjen e planit për përforcimin organizativ të ANC-së. Plani në fjalë u emërua me shkurtesën "Plani M". Në fillim të viteve 50 Mandela luajti rol të rëndësishëm në rezistencën e Edukimit Bantu dhe në popullarizimin të të ashtuquajturit Freedom Charter. Në fund të viteve 50 Mandela u përqëndrua në luftën kundër shfrytëzimit të fuqisë punëtore, ligjeve të shtypit dhe ndarjes së universiteteve të "hapura". Qysh në fillim e kuptoi se politika Bantustan paraqiste nje marrëmendje politike dhe absurd ekonomik. Me kohë i ishte e qartë se së shpejti do të pasonte koha e dëbimeve masovike, ndjekjeve politike dhe e terrorit policor.

Gjatë viteve 50, Mandela u bë viktimë e formave të ndryshme të shtypjes. Pas masakrës Sharpeville të vitit 1960, ANC-ja u ndalua, ndërsa Mandela u burgos nën akuzën e tradhtisë së rëndë. Mandela dhe afro 150 të tjerë u akuzuan nën akuzën se kanë planifikuar me porosi të komunizmit ndërkombëtar rrënimin me dhunë të shtetit të Afrikës së Jugut. Për një vepër të tillë parashikohej dënimi me vdekje. Procesi në fjalë gjyqësor dështoi në vitin 1961, në kohën kur Afrika e Jugut ishte në rrugën e shndërrimit në republikë. Të paditurit u liruan pas pagesës së lirimit me kusht.

[Kreu i faqes]

Meqenëse ANC-ja tanimë ishte organizatë ilegale, edhe aktivitetet e saj zhvilloheshin ilegalisht. Nën udhëheqjen e ANC-së, në mars të vitit 1961, 1400 afrikanë u mblodhën në të ashtuquajturën All-In African Conference. Në fjalimin e tij tërheqës, Mandela kërkoi me këtë rast nga regjimi i aparteidit formimin e një këshilli kombëtar, në të cilin do të përfaqësoheshin të gjithë afrikanojugorët, si dhe shpalljen e një kushtetute të re, të bazuar në parime demokratike. Në rast mosplotësimi të kësaj kërkese, ai paralajmëroi se shumica (zezakët), gjatë festave të republikës do të hidhen në një grevë të përgithshme.

Pas kësaj Mandela u hudh në ilegalitet për të organizuar fushatën. Edhe pse nuk ia arriti të mobilizonte aq njerëz sa kishte planifikuar, thirrja e tij përjetoi një përkrahje të madhe në tërë vendin. Qeveria u përgjigj me mobilizimin më të madh ushtarak që nga përfundimi i luftës, ndërsa Republika e Afrikës së Jugut u përfshi nga një atmosferë frike.

Mandela u detyrua të jetonte i ndarë nga familja e tij. Për të mos rënë në duart e qeverisë, ai u vesh herë si punëtor e herë si shofer. Në këtë kohë themeloi së bashku me disa persona tjerë udhëheqës të ANC-së krahun e ri të armatosur, të ashtuquajturin Umkhonto ëe Sizëe, i cili duhet të përgatitej për luftën e armatosur. Gjatë një procesi të mëvonshëm u shpreh Mandela:

"At the beginning of June 1961, after long and anxious assessment of the South African situation, I and some colleagues came to the conclusion that as violence in this country was inevitable, it would be wrong and unrealistic for African leaders to continue preaching peace and non-violence at a time when the government met our peaceful demands with force.
It was only when all else had failed, when all channels of peaceful protest had been barred to us, that the decision was made to embark on violent forms of political struggle, and to form Umkhonto we Sizwe (...). The Government had left us no other choice."

[Kreu i faqes]

Në vitin 1961 u themeluan organet e organizatës Umkhonto ëe Sizëe. Mandela u shpall komandant i përgjithshëm. Në vitin 1962, Mandela la vendin dhe udhëtoi për disa muaj me radhë. Në Etiopi iu drejtua organizatës Pan African Freedom Movement of East and Central Africa dhe u prit përzemërsisht edhe në vendet tjera. Duke qenë i bindur se do të arrihej deri në një përleshje të armatosur, Mandela organizoi ushtrimin e fshetë për anëtarët e organizatës Umkhonto ëe Sizëe.

U burgos pak kohë pas kthimit në Afrikën e Jugut, nën akuzën: Thirrje për grevë ilegale dhe udhëtim jashtë vendit pa pasaportë të vlefshme.

Angazhimi i tij gjatë procesit në fjalë u përqendrua në faktin se procesi po i bëhej çështjes së popullit afrikan në përgjithësi. Mandela i mohoi gjyqit çdo legjitimitet për ta gjykuar; ai nuk e ndjente veten të detyruar as juridikisht e as moralisht për të respektuar ligjet e një parlamenti, në të cilin nuk ishte i përfaqësuar. Gjatë këtij procesi dolën në pah interesat e ndryshme të grupeve të ndryshme të popullsisë. Në rrethana të tilla ishte i pamundur një gjykim neutral i gjykatabe. Më pas, Mandela u shpreh:

"I detest racialism, because I regard it as a barbaric thing, whether it comes from a black man or a white man."

[Kreu i faqes]

Mandela u dënua me pesë vjet heqje lirie. Gjatë vuajtjes së këtij dënimi ai u akuzua për sabotazh edhe në procesin Rivonia. Fjalimet e tij para gjyqit gjatë këtij procesi hynë në historinë e rezistencës kundër aparteidit dhe u bënë frymëzim për të gjithë kundërshtarët e aparteidit. Një ndër fjalimet e tij gjendet i pashkurtuar në faqen e dokumenteve. Fjala përfundimtare e këtij fjalimi:

"I have fought against white domination, and I have fought against black domination. I have cherished the ideal of a democratic and free society in which all persons live together in harmony and with equal opportunities. It is an ideal which I hope to live for and to achieve. But if needs be, it is an ideal for which I am prepared to die."

Mandela u dënua me burgim të përjetshëm dhe i vuajti vitet e para të dënimit në Robben Island, burgun ishull të njohur dhe të mbrojtur mirë shtatë kilometra larg Kejptaunit. Në prill të vitit 1984 u transferua në burgun Pollsmoor në Kejptaun, ndërsa në dhjetor të vitit 1988 në burgun Victor Verster, në afërsi të qytetit Paarl, prej nga edhe u lirua. Gjatë kohës së vuajtjes së dënimit, Mandela nuk i pranoi ofertat për zbutjen e dënimit, ngaqë kjo u kushtëzua me njohjen e politikës Bantustan me njohjen e Transkisë, si dhe deklaratën se do të vendosej atje. Në një ofertë tjetër iu kërkua që të angazhohej se do të hiqte dorë nga përdorimi i dhunës. Mandela u shpreh me këtë rast se njerëzit e burgosur nuk mund të lidhin marrëveshje dhe se këtë mund ta bëjnë vetëm njerëzit e lirë.

[Kreu i faqes]

Mandela u lirua më 11 shkurt të vitit 1990 dhe iu fut menjëherë punës për të realizuar synimet, për të cilat kishte filluar të angazhohej qysh katër dekada më parë. Më 1991, në konferencën e parë vjetore të ANC-së pas lejimit të saj në vitin 1990, Mandela u zgjodh president.

Nelson Mandela asnjëherë nuk i është shmangur synimit të tij për demokraci dhe barazi. Pavarësisht nga provokimet, ai asnjëherë nuk i është përgjigjur racizmit me racizëm. Jeta e tij është frymëzim për të gjithë ata - në Afrikën e Jugut dhe në mbarë botën - të cilët janë të shtypur dhe të diskriminuar; për të gjithë ata që luftojnë shtypjen dhe diskriminimin.

Në vitin 1993 Mandela fitoi Çmimi Nobel për Paqe, ndërsa në vitin 1994 ai u shpall president i parë i Afrikës së Jugut i dalë nga zgjedhjet e përgjithshme. Në vitin 1999 u tërhoq nga jeta politike dhe që atëherë jeton në Transki, në vendin e tij të lindjes.

[Kreu i faqes]

[Materiale tjera: Dokumente, ndër tjerash Fjalimi Rivonia i Mandelës, organizatat e rezistencës, mposhtja e aparteidit, Afrika e Jugut sot]

[Kreu i faqes]

Temat: Të drejtat e njeriut  I Modele I Demokracia I Partitë I Evropa I  Globalizimi I Kombet e Bashkuara I Qëndrueshmëria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat



Kjo ofertë Online mbi edukimin politik u zhvillua nga a gora-wissen, Shoqata e Shtutgartit për përçim dijesh përmes mediave te reja dhe edukimit politik. Në rast pyetjesh apo vërejtjesh drejtohuni Ju lutem te ne.