Zhvillimi

Të drejtat e njeriut

Aparteidi

Lindja dhe zhvillimi i aparteidit në Afrikën e Jugut

Teksti i mëposhtëm paraqet përpjekjen për skicimin e shkurtër të lindjes dhe zhvillimit të aparteidit. Duke bërë këtë, ne do të hasim në vështirësi të ndryshme, madje qysh në përpjekjen për përkufizimin e aparteidit: Qysh kur flitet për "Aparteidin" dhe çfarë fshihet pas këtij përkufizimi? Vështirësi tjetër është përcaktimi i faktorëve kryesorë të zhvillimit: Cilët ishin përfundimisht faktorët që sollën zhvillimin në një drejtim të caktuar?

Fjala Aparteid nuk u zbulua për herë të parë nga nacionalistët Afrikaans pas fitores së Partisë Kombëtare në vitin 1948. Në të vërtetë, shumëçka nga ajo që qeveritë filluan në fushën e politikës racore në Afrikën e Jugut ishte përshkruar në dekadat e mëparshme me termin ndarje dhe u zhvillua, u përforcua dhe u radikalizua më vonë nga nacionalistët.

Termi Aparteid, ka shumë të ngjarë të jetë shfaqur për herë të parë në vitin 1917 në fjalimin e kryeministrit të mëvonshëm J.C. Smuts, por u shndërrua në një term të zakonshëm gjatë fushatës zgjedhore të vitit 1948. Nëse aparteidi nuk ka lindur në vitin 1948, atëherë kur ka lindur?

[Kreu i faqes]

Shenjat e para të racizmit afrikano-jugor janë gjetur qysh në kohën e popullimit të rajonit Kap nga pjesëtarët e kompanisë holandezo-indianojugore në pjesën e dytë të shek. XVII. Kjo shoqëri tregtare bënte dallimin mes pjesëtarëve të kompanisë, të ashtuquajturve qytetarë të lirë, skllevërve dhe të huajve. Grupi i të bardhëve apo i evropianëve nuk ekzistonte ende në këtë kohë. Tendenca e kompanisë gjatë shek. XVIII për punësimin vetëm të të bardhëve forcoi vetëdijen e këtij grupit dhe stimuloi bashkimin e pjesëtarëve të kompanisë dhe qytetarëve të lirë. Me kalimin e kohës u krijua një hiearki sociale, në krye të së cilës ishin pjesëtarët e kompanisë dhe qytetarët e lirë, ndërsa në fund të saj zezakët dhe skllevërit.

Identiteti grupor i të bardhëve zhvillohej padyshim edhe nga shkaqet fetare. Për të bardhët, si tipare të civilizimit llogariteshin krishterimi dhe shkollimi elementar. Me kalimin e kohës, i bardhi ose më saktë i krishteri e konsideronte veten si më të vlefshëm se zezakët.

Të gjetur në panik për shkak të lirimit të skllevërve, përzierja e britanikëve të rinj në Kejptaun dhe shfaqja e bandave zezake shkaktuan në vitet 1837-1846 lëvizjen legjendare të afro 10.000 personave në drejtim të veriut më saktë veri-lindjes, për të themeluar atje Republikën Afrikane Transvaal (1952) dhe shtetin e lirë Oranje (1954), në të cilat të drejtën e votës e kishin vetëm të bardhët.

[Kreu i faqes]

Ky përshkrim i përgjithshëm i rrënjëve të racizmit në Afrikën e Jugut u përqendrua në fillim vetëm në shenjat e racizmit të afrikanëve, pasi ishin ata që e shkaktuan në masë vendimtare aparteidin e shek. XX. Në vijim do t'i hedhim një vështrim të shkurtër edhe territorit Natal, të ndikuar nga britanikët, në të cilin, skocezi Sir Theophilus Shepstone, në funksionin e sekretarit të shtetit synonte ndarjen e qartë territoriale të popullsisë së bardhë dhe asaj të zezë, për të nxitur në këtë mënyrë ndarjen e kulturës së dobët të zezakëve nga kultura e fortë e të bardhëve.

Konfliktet mes afrikanëve dhe fiseve zezake, si dhe zhvillimi legjislativ në Natalin e ndikuar nga britanikët dhe në të dy shtetet e afrikanëve Transvaal dhe Oranje vunë gurin e themelit të një politike të të bardhëve të Afrikës së Jugut që nga shekulli XX, politikë kjo e cila bazohej në një ndarje radikale racore.

Zbulimi i sasive të para të arit dhe diamantit në fund të shek. XIX në malet luginës Ëitëater afër Johanesburgut të mëvonshëm shkaktoi një transformim shumë të madh ekonomik të Afrikës së Jugut. Deri në mesin e shek. XX, Afrika e Jugut, nga një vend tipik agrar u shndërrua në një vend të ndikuar nga ekonomia industriale. Duke kërkuar punë, shumë të bardhë afrikanë, por edhe zezakë u dyndën drej teritorit rreth Johanesburgut.

[Kreu i faqes]

Në zhvillimin e politikës ndarëse, rol të rëndësishëm ka luajtur procesi i industrializimit dhe i dyndjes së popullsisë nëpër qytete. Sepse në rajonet e mbipopulluara, afrikani tipik nga fshati, i karakterizuar nga mentaliteti i tij provincial dhe pikëpamje raciste, tani ishte i detyruar ta shiste fuqinë e tij punëtore në konkurrencën e pamëshirshme me masën punëtorëve të lirë zezakë. Në jetën ekonomike të Afrikës së Jugut, në pjesët industriale, asnjëherë nuk u arrit formimi i klasave të përbashkëta të punëtorëve të bardhë dhe atyre zezakë. Të bardhët nuk pranonin të ofronin fuqinë e tyre në të njëjtin nivel me zezakët dhe përpiqeshin të arrinin nëpërmjet sindikatave dhe parlamentarëve sigurimin e garancive për të drejta më të mëdha në krahasim me zezakët, në vend që të luftonin së bashku për ngritjen e pagave.

Në vitin 1910, me themelimin e Unionit të Afrikës së Jugut, e drejta e votës iu dha vetëm meshkujve të bardhë. Kjo kohë mund të shihet si periudha e historisë së Afrikës së Jugut, në të cilën u bënë të qarta pikëpamjet themelore të politikës së ndarjes, dhe në të cilën, parlamenti i Afrikës së Jugut filloi të kodifikonte edhe me ligj ndarjen racore.

[Kreu i faqes]

Vërshimi i ligjeve dhe vendimeve të aparteidit afro tetëvjeçar mund të kategorizohen në katër kategori të përgjithshme:

Zvogëlimi i tokave të fermerëve dhe problemet e sipërpërmendura të industrializimit dhe të dynddjes së popullsisë nëpër qytete mundësuan zhvillimin e ndarjeve territoriale.
Paralel me këtë u bë përpjekja e ndarjes edhe në jetën ekonomike.
I lidhur ngushtë me ndarjen në jetën ekonomike ishte edhe diskriminimi politik i jo të bardhëve.
Diku nga fundi i shek. XX nisën masat legjislative, të cilat kishin për qëllim ndarjen e të gjithë afrikanjugorëve edhe në jetën private.

[Informacione më zgjeruara dhe më të detajuara rreth ligjeve të aparteidit përmban faqja: Pjesët përbërëse të aparteidit?]

[Kreu i faqes]

Teksti në vazhdim bën një përmbledhje të momenteve më të rëndësishme të politikës së aparteidit që nga hyrja e Partisë Kombëtare në parlament në vitin 1948:

Nën udhëheqjen e kryeministrave Malan (1948-1954) dhe Strijdom (1954-1958), administrata e Afrikës së Jugut synonte të ashtuquajturin "Ëit baasskap", sundimin në jetën e përditshme dhe në politikë të njeriut të bardhë. Të gjitha vendimet dhe konventat e polikës së mëparshme të ndarjes u shndërruan në ligje të aparteidit. Kjo periudhë shënoi pikën kulminante të aparteidit "petty", të aparteidit të vogël, e cila e bëri publik diskriminimin e jo të bardhëve.

Në epokën e H.F. Vervoerdit (1958-1966), politika e ndarjes racore kishte prioritet. Ajo synonte shndërrimin në shtete të pavarura të territoreve të fiseve të dikurshme, duke krijuar në këtë mënyrë një Afrikë të vogël, të pasur dhe të bardhë të Jugut. Por planet e Vervoerdsit nuk u realizuan: Problemi i miliona zezakëve nëpër qytete dhe mosnjohja ndërkombëtare e këtij shteti e dobësoi zhvillimin e politikës së kësaj qeverie. Në kohën e qeverisjes së Vervoerdsit, në arenën ndërkombëtare u shtua kritika, kritikë kjo e cila në atë kohë nuk pati rrjedhoja të rëndësishme. Pas kësaj u bënë korrigjime kozmetike, pas të cilave nuk flitej më për aparteid, por për një "zhvillim të ndarë".

[Kreu i faqes]

Në periudhën e qeverisjes së Vorsterit (1966-1978), Afrika e Jugut u izolua gjithnjë e më tepër. Në vitin 1976 nisi kryengritja e zezakëve në Soweto, në Township-in e Johaesburgut. Edhe kolonitë e atëhershme mike Angola dhe Mozambiku kaluan në anën e "shteteve të frontit" dhe i shpallën luftë Afrikës së Jugut. Për t'iu shmangur izolimit, për herë të parë filluan bisedimet me jo të bardhët. Në vitin 1974 u anulua shumica e ligjeve të aparteidit "petty".

P.W. Botha in Pretoria

Gatishmërinë e parë për fillimin e reformave e tregoi qeveria e Afrikës së Jugut në kohën e qeverisjes së P.W. Botha (1978-1989), në kohën kur u eliminuan shumë ligje klasike të aparteidit.

[Kreu i faqes]

de Klerk

Pas një krize në zemër të Bothas, Partia Kombëtare zgjodhi si pasardhës së tij Willem de Klerkun (1989-1994). De Klerk asnjëherë nuk e fshehu synimin e tij për reforma thelbësore. Në fjalimin e tij të njohur me rastin e hapjes së parlamentit të 2 shkurtit 1990, De Klerk konstatoi disaftën e politikës së aparteidit dhe paralajmëroi këto masa:

	Heqjen e ndalimeve për të gjitha lëvizjet e deriatëhersshme politike;
	Lirimin e Nelson Mandelës, i cili kishte kaluar 27 vjet të jetës së tij në burg;
	Bisedimet rreth të drejtës së përgjithshme të votës në Afrikën e Jugut.

Kështu mori fund politika e aparteidit. Në periudhën vijuese, rëndësi të veçantë kishte hartimi i një kushtetute të përbashkët dhe demokratike të Afrikës së Jugut. Në prill të vitit 1994, Nelson Mandela doli fitues në zgjedhjet e para të përgjithshme të Afrikës së Jugut.

[Kreu i faqes]

[Më shumë informacione rreth mposhtjes së aparteidit mund të gjeni në pjesën Si u mposht aparteidi?; Kapituj të tjerë merren me lëvizjet e rezistencës dhe me situatën në Afrikën e Jugut sot]

[Kreu i faqes]

Temat: Të drejtat e njeriut  I Modele I Demokracia I Partitë I Evropa I  Globalizimi I Kombet e Bashkuara I Qëndrueshmëria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat



Kjo ofertë Online mbi edukimin politik u zhvillua nga a gora-wissen, Shoqata e Shtutgartit për përçim dijesh përmes mediave te reja dhe edukimit politik. Në rast pyetjesh apo vërejtjesh drejtohuni Ju lutem te ne.