Politika
Lart Homelands Klasifikimi Shoqėria Ekonomia Politika

 


 

Tė drejtat e njeriut

Aparteidi

Pjesėt pėrbėrėse tė regjimit tė aparteidit (V): Heqja politike e tė drejtave dhe shtypja e opozitės

"Nė rastet kur ministri i drejtėsisė ka arsye tė dyshojė se njė person synon tė kryejė njė sulm terrorist apo njė krim tė ngjashėm, apo nėse ai ėshtė i bindur se njė person ėshtė i pėrfshirė nė aktivitete tė tilla, tė cilat rrezikojnė sigurinė e shtetit apo ruajtjen e sigurisė dhe rendit, ai mund tė urdhėrojė arrestimin e tij".

[South Africa Yearbook 1989/90, S. 267]

Njė vėshtrim i pėrgjithshėm i ligjvėnies sė regjimit tė aparteidit do tė ishte jo i saktė pa parė ato ligje, tė cilat kishin pėr qėllim tė drejtpėrdrejtė shtypjen e jo tė bardhėve. I ashtuquajturi "Riotous Assemblies Act", i aprovuar nė vitin 1930, kishte pėr qėllim ndalimin e  takimeve politike tė jo tė bardhėve, tė cilat sipas tij mund tė ndaloheshin edhe me pėrdorimin e dhunės. "Representation of Natives Act" (1936) kodifikonte pėrjashtimin e zezakėve nga pjesėmarrja politike. Ky ligj, pikėn kulminante tė tij e arriti me tė ashtuquajturin "Suppression of Communism Act" (1950), i cili ndaloi Partinė Komuniste tė Afrikės sė Jugut dhe nxiti ndjekjen e organizatave qė kishin qenė tė afėrta me komunizmin, si dhe me tė shtuquajturin "Criminal Law Amendment Act" (1953), sipas tė cilit mund tė paditej ēdo person qė pėrfaqėsonte njė nga "qėllimet e komunizmit.

Ėshtė plotėsisht e qartė se qeveria, nė kėtė mėnyrė krijoi njė instrument praktik arbitrar, i cili bėnte tė mundur luftėn jo vetėm kundėr zezakėve tė padėshiruar, por edhe kundėr tė bardhėve opozitarė. Ēdo angazhim politik pra u vėshtirėsua ose mė mirė u shtyp.

Viktimė e kėtyre ligjeve u bė edhe African National Congress (ANC), partia e Nelson Mandelės dhe Oliver Tambos, e cila u ndalua nga qeveria mė 8 prill 1960.

[Materiale tjera rreth kėsaj pjese mund tė gjeni nė faqen Rezistenca]

[Kreu i faqes]

Shembulli i familjes Maqolo

Deri para tre vjetėsh, Gladys Maqolo ishte ende nėnė e tre djemve tė shėndoshė. Sot, njėri prej tyre konsiderohet i humbur. Ai u "zhduk" pas njė qėndrimi tė shkurtėr nė burg. Tjetri ndodhet nė shtėpi. Pas qėndrimit disaditėsh nė polici, ai vuan nga dėmtime nė tru. Djali i saj i tretė ndodhet nė burg qė nga maji i vitit 1987 (...).

Bashkėshorti i zj. Maqolo, tetė vjetė tė jetės sė tij i kaloi nė Robben Island (nė burgun pėr tė burgosurit politikė, nė tė cilin u mbajt edhe Nelson Mandela). Djali i saj, Mbuyiselo Maxin, nuk ishte i angazhuar politikisht, ndryshe nga Uillemi, vėllai i tij mė i madh, i cili ėshtė sindikalist dhe djali tjetėr Afrika, anėtar i tė ashtuquajturit Democratic Front.

Mbuyiselo u sulmua mė 1 tetor 1984, ndėrsa kthehej nė shtėpi nga vizita qė i kishte bėrė njė shoku tė tij. Ai u plagos dhe e kaloi natėn nė spital. Tė nesėrmen nė mėngjes, Mbuyiselo paditi agresorin qė e kishte njohur gjatė sulmit. Zyrtari pėrgjegjės u mundua t'i mbushte mendjen tė hiqte dorė nga padia, duke i thėnė se ai e njihte sulmuesin dhe se ai ishte jetim. Pas disa ditėsh, Mbuyiselo u thirr pėrsėri nė polici, prej nga nuk u kthye mė.

Zj. Maqolo e kėrkoi tė birin gjithandej, por pa sukses. Pas pesė ditėsh mori njė mesazh, sipas tė cilit ajo duhej tė shkonte nė spitalin Livingstone pėr tė parė tė birin. Asaj i duhej tė nxirrte njė leje tė veēantė. Kur erdhi te shtrati i djalit, ai sillej si i ēmendur.

[Kreu i faqes]

"Nuk mė njihte mė. Bėrtiste i lidhur pėr shtrati. Polici e ruante. E pyeta mjekun se ēfarė kishte. Ai mė tha se ka gjak nė tru. Mjeku mė tha tė pyes nė St. Albans se ē'kishte ndodhur me tė."

Zj. Maqolo iu dha leja pėr tė vizituar tė birin. Nė tė shkruhej se ai ishte dėnuar me 60 ditė burgim, apo nė tė holla, nė vlerė prej 30 Rand. Nė vendin ku duhej tė shėnohej shkaku i burgosjes ishte shėnuar vetėm njė kryq. Z.j Maqolo ia dorėzoi dokumentet mbrojtėsit tė saj, i cili vėrtetoi se i biri ishte dėnuar ngaqė kishte takuar njė tė burgosur. 

Pas kėsaj ndodhėn njė seri ngjarjesh. Djali i saj ishte transportuar disa herė nga burgu nė spital dhe anasjelltas, ndėrsa ajo me vėshtirėsi kishte arritur tė mos i humbte gjurmėt e tij. Nė fund, njė automjet i policisė e solli atė para shtėpisė gati tė vdekur: I veshur nė pizhama. Pantallonat dhe rrobat e tjera ia kishin futur nė ēantė; pantollonat i kishte tė lara." Mė parė ai ishte njė djalė i shėndoshė, kishte mbajtur familjen.

Avokati i zj. Maqolos ishte pėrpjekur ta sqaronte rastin, por njė i burgosur, i cili ishte transportuar bashku me tė birin e zj. Maqolo nė burgun St Albans, dhe qė kishte deklaruar mė parė se Mbuyiselo kishte hipur nė atutomjetin transportuaes i paplagosur, tani kishte tėrhequr deklaratėn e tij dhe kishte thėnė se Mbuyiselo kishte qenė i plagosur edhe para transportimit pėr nė burg (...).

[Kreu i faqes]

Nė shkurt tė vitit 1987, zj. Maqolo kishte dy brenga tė mėdha. E para ishte zhdukja e djalit tė saj Uillem, 40 vjeē dhe kuzhinier miniere nė Springs. Ai ishte arrestuar befas nė shtator tė vitit 1986. Pas lirimit tė tij nga burgu nuk ishte ardhur mė kurrė tek e ėma. Policia e kishte kėrkuar djalin e saj Afrika dhe kishte gjetur gjatė bastisjes sė njė shtėpie njė letėr tė tij dėrguar vėllait Uillem. Zj. Maqolo mendon se ko mund tė ketė lidhje me zhdukjen e djalit tė saj.

Brenga e saj e dytė ishin vizitat e pandėrprera tė policisė nė shtėpi, e cila kėrkonte tė birin Afrika. Ajo i kishte thėnė policisė se nuk din asgjė pėr fatin e tij, edhe pse ai vinte kohė pas kohe pėr vizitė. 

Mė 8 dhjetor, zj. Maqolo erdhi nė zyrėn Black Sash dhe tregoi parullėn me fotografinė e tė birit tė saj Afrika dhe me nėnshkrimin "We want him / Ons soek hom". Kėsaj fotografie i ishte bashkėngjitur informacioni rreth grevės sė konsumatorėve (zezakė) dhe akuzimi i Afrikės (tė birit) si pėrgjegjės pėr kėtė grevė (...).

Gjatė njė bastisjeje tė policisė, kuAfrika sėrish nuk u gjet tek e ėma, ata donin tė merrnin me vete djalin tjetėr, qė ishte i dėmtuar nė tru. Vetėm pas grindjes me policinė kishte arritur ta pengonte njė gjė tė tillė.

Gjatė vitit tė kaluar, z. Maqolo, pėr shkak tė shqetėsimeve tė mėdha kaloi njė muaj e shtruar nė spital. Mė 9 maj 1987 policia kishte arrestuar mė nė fund djalin e saj Afrika. Atėherė zj.Maqolo tha: "Tė paktėn e kanė pranuar burgosjen e tij, kėshtu tė paktėn e di qė ai ndodhet nė burg." 

[Nxjerrė nga: Sash, vėllimi 30, Nr. 2 gusht 1987, 12.]

[Kreu i faqes]

[Pjesė tjera pėrbėrėse tė regjimit tė aparteidit: Homelands, klasifikimi, shoqėria, ekonomia]

[Kreu i faqes]

 

Temat Tė drejtat e njeriut  I  Modele  I  Demokracia  I  Partitė  I  Evropa  I  Globalizimi  I  Kombet e Bashkuara  I  Qėndrueshmėria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat

     

Kjo ofertė Online mbi edukimin politik u zhvillua nga agora-wissen, Shoqata e Shtutgartit pėr pėrēim dijesh pėrmes mediave te reja dhe edukimit politik. Nė rast pyetjesh apo vėrejtjesh drejtohuni Ju lutem te ne.