Pjesėt pėrbėrėse tė regjimit tė apartheidit (II): Pėrpjekjet e klasifikimit racist: Regjistrimi sipas racave

Nė vitin 1950 u miratua "ligji mbi pėrfshirjen e popullsisė" ("Population Registration Act"). Tė gjithė afrikanėt e jugut u radhitėn nė njė tė ashtuquajtur regjistėr racash. U formua njė "zyrė pėr klasifikimin e racave" e cila mbikqyrte kėtė proces. Ndarja nėpėr grupe pasonte sipas kritereve: pamja e jashtme, akceptanca e pėrgjithshme dhe pozita. Ndarja nė njėrėn apo grupėn tjetėr etnike pėrcaktonte edhe pėrmasėn e tė drejtave politike, soziale, pagesėn, gjasat pėr shkollim dhe statusin ekonomik.

Shumė nga ndarjet bėheshin nė mėnyrė oportuniste, siē ishte rasti me japonezėt apo izraelitėt. Pasiēė Afrika kishte marėdhėnie tė mira me Izraelin dhe Japoninė, edhe pėrfaqėsuesit e kėtyre grupeve klasifikoheshin nė grupin e tė bardhėve. Mund tė mirret me mend pėrmasa dhe pasojat e njė sistemi tė tillė, posaēėrisht pėr njė vend multietnik si Afrika e Jugut. Me qėllim tė pėrballimit tė vėshtirėsive u aprovua detyrimi i posedimit tė pasaportės. Ai detyronte ēdo afrikan tė jugut tė posedoj pasaportė, ta mbajė atė me vete. Nė tė, ndėr tjerash ishte e shėnuar edhe pėrkatėsia racore.

Tre shembujt vijues sēarojnė pėrpjekjen apsurde pėr klasifikimin racist tė njė shoqėrie tė tėrė:

Carol — e pashėm, bjonde, kėmbėgjatė — ishte fotografuar nė njė aheng tė pėrzier nė Kapshtat me Percy Sledge, kėngėtarin amerikan jo tė bardhė. Fotografia e publikuar nė faqet e gazetave tė ditės vijuese zemėroi tej mase boerėt: Bjondina Carol nė mini, para saj ekzoti amerikan duke shėnuar autogramin mbi shpatullėn e saj tė zhveshur. Njė gjė e tillė konsiderohej si tradhėti e rėndė. Shtypi boeras vlonte nga zemėrimi. "Ja, shihni punėn e qeverisė aktuale", u shpreh njėri nga deputetėt nacionalist nė parlament. "Ka ardhur koha kur tė zinjtė, nėpėr hotelet e tė bardhėve i pėrdorin femrat tona si njė copė letėr!"

Para se tė vij deri tek nxitja e mėtejme raciste, zyra shtetėrore pėr qėshtjet e rasave reagoi duke e cilėsuar rastin nė fjalė si tė ligjshėm, pasiēė z. Busch ishte Coloured. Pėr gazetat e tė bardhėve, me kėtė mbaroi rasti nė fjalė. Atė vazhduan ta komentojnė vetėm gazetat nė gjuhėn angleze.

[Nxjerrė nga: Erich Wiedemann, "Wir reiten, bis wir im Blut versinken", Rassenstaat Südafrika, Hamburg 1981, 27]

[Kreu i faqes]        [Kthehu nė vėshtrimin e pėrgjithshėm]

Ndarja e ēdo shtetasi tė Afrikės sė jugut nė njė grupė tė caktuar etnike sipas tė ashtuquajtutit "Population Registration Act" u bė qė nga viti 1950. Sepse pas ndarjes sė racave ishte me rėndėsi tė dihej se kush cilės racė i takonte. Pėrveē kėsaj, ēdo person ishte i detyruar ta mbajė me vete letėrnjoftimin, nė tė cilin ishte e shėnuar edhe pėrkatėsia racore.

Pėrpjekjet pėr arritjen deri tek definimi i racave pėrkatėse nė njė popullsi shumėllojshe siē ishte ajo e Afrikės sė Jugut, qė nga fillimi u paraqitėn si tejet tė vėshtira. Afrikėn e Jugut e pėrbėjnė njerėz tė ngjyrave tė ndryshme tė lėkurės, tė bardhė, zezakė, por edhe shumė nėngrupe tjera. Kriteret pėr pėrcaktimin e pėrkatėsisė racore ishin: pamja e jashtme, akzeptanca e pėrgjithshme dhe pozita. Disa nga procedurat e mėparshme tė klasifikimit ishin tejet tė ashpra. Zyrtarėt e bardhė shpesh pėrdornin tė ashtuquajtura "teknikė tė lapsit nė flokė". Nė rast se gjatė lėshuarjes sė lapsit mbi flokėt e njė kandidati ai mbetej nė flokėt e tij pėr shkak tė kaqurrelave, kandidati klasifikohej si afrikan. Nė rast se lapsi rrėshqiste nga flokėt e tij pėr shkak tė flokėve tė drejta, ai konsiderohej si Coloured...

Nga tė gjitha rrėfimet mbi frikėn dhe brengat e shkaktuara si rezultat i ligjeve raciste tė Afrikės sė Jugut, mė tipiki ėshtė ai i afrikanit tė jugut, tė lindur nė Belgjikė, Raymond Du Proft.

"Nė vitin 1950, menjėherė pas hyrjes nė fuqi tė Immorality Act dhe tė ligjeve tė reja tė regjistrimit, (...) Du Proft u njoftua me kamarieren Diane Bassick, e cila punonte nė njė restorant nė Kapshtat. Edhe pse tė dashuruar, ata nuk guxonin tė takonin njėri-tjetrin haptas, pasi qė ajo konsiderohej si Coloured - nėna e saj ishte e bardhė ndėrsa babai i panjohur. Du Proft rrėfen pėr frikėn e madhe nga zbulimi (...). Pas njė kohe ata vendosėn tė rrezikojnė dhe u bashkuan. Gjashtė vjet mė vonė, pas lindjes sė djalit tė tyre tė parė morėn me qira njė shtėpi nė njė pjesė tė banuar nga tė bardhėt dhe u prezentuan si tė bardhė. Ndėrkohė ata kishin pesė fėmijė, tė cilėt ishin klasifikuar si Coloured. Sipas ligjit nė fuqi, fėmijėt e tyre ishin tė obliguar tė vizitojnė shkollėn pėr Coloureds nė njė pjesė tjetėr tė qytetit. Mirėpo, me qėllim tė ruajtjes sė qetėsisė, prindėrit Du Proft nuk i dėrguan fėmijėt e tyre nė shkollė por i mėsuan ashtu siē mundėn vetė nė shtėpi. Ata pandėrprerė kishin paraqitur kėrkesėn qė Diane dhe fėmijėt tjerė tė njihen si tė bardhė. Kėrkesat e tyre gjithnjė ishin refuzuar. Pėr shkak tė ligjeve tė atėhershme, lidhja e bashkėshortėsisė ishte e pamundur. Kur djali i tyre i madh Graham i mbushi 19 vjet, ai filloi tė shoqėrohet me njė boere. E dashura e tij mbeti shtatėzėnė. Edhe nė kėtė rast ishte e pamundur lidhja e bashkėshortėsisė, pasi qė ata, sipas klasifikimit i takonin dy racave tė ndryshme. Graham reagoi ndaj kėsaj situate duke e vrarė veten. Ai u hodh para trenit dhe mbeti i vdekur nė vend.

Disa javė mė vonė, katėr fėmijėt tjerė tė familjes Du Proft u regjistruan si tė bardhė (...)."

Diane Bassick u rikualifikua si e bardhė tek nė fund tė vitit 1980, vetėm pas lutjeve tė shokėve tė saj tė bardhė qė tė vėrtetojnė me shkrim se akceptohet nė mesin e tė bardhėve.
 

[nxjerrė nga: D. Harrison, The White Tribe of Africa. South Africa in Perspective, Berkeley 1982, 173f.]

[Kreu i faqes]        [Kthehu nö vöshtrimin e pörgjithshöm]

Nė vitin 1986 pasoi njė serė rikualifikimesh:

[nxjerrė nga: André E.A.M. Thomashausen, Abbau der Apartheid. Bilanz der Reformen 1978-1986, Deutsch-Sēdafrikanische Gesellschaft e.V., o.O., o.J., 3]

[Kreu i faqes]        [Kthehu nė vėshtrimin e pėrgjithshėm]

[Pjesė tjera tė regjimit tė apartheidit: Homelands, shoqėria, ekonomia, politika]

[Kreu i faqes]

Temat:  Tė drejtat e njeriut  I  Modele  I  Demokracia  I  Partitė  I  Evropa  I  Globalizimi  I  Kombet e Bashkuara  I  Qėndrueshmėria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat

     

Kjo ofertė Online mbi edukimin politik u zhvillua nga agora-wissen, Shoqata e Shtutgartit pėr pėrēim dijesh pėrmes mediave te reja dhe edukimit politik. Nė rast pyetjesh apo vėrejtjesh drejtohuni Ju lutem te ne.