ai 1999
Lart Ruanda El Salvador ai 1999 Guatemala

 


 

Tė drejtat e njeriut

Materiale mbi kursin bazė 5 (Shkelje tė tė drejtave tė njeriut)

Logo AI

AI Kerze

amnesty international, Raportet vjetore tė kėsaj organizate bėjnė pjesė nė publikimet mė tė rėndėsishme nė fushėn e shkeljeve tė tė drejtave tė njeriut. Ato bėjnė jehonė tė madhe nė media, dhe konsiderohen nė mėnyrė serioze, prandaj nga raportet e tyre kanė frikė shumė qeveri tė botės. Nė kėtė faqe do tė gjeni:

bulletpėrmbledhjen e raportit tė AI-sė pėr vitin 1999
bulletdy artikuj mbi raportin nė fjalė

[Kreu i faqes]

BuchauszugRaporti i AI-sė pėr vitin 1999 (Pėrmbledhje)

Lufta kundėr arbitrarizmit shtetėror

Pėr tė bėrė tė mundur kundėrvėnien aktive kundėr shkeljeve tė drejtave tė njeriut, shkeljet nė fjalė duhet tė studiohen me kujdes tė veēantė. Raporti vjetor i AI-sė, dokumenton faktet vijuese:

bullet

Tė burgosurit paqėsorė politikė - burra dhe gra tė arrestuar vetėm pėr shkak tė bindjes sė tyre politike, ngjyrės sė lėkurės, gjuhės, besimit apo gjinisė sė tyre - AI e ka dokumentuar kėtė nė 78 shtete.

bullet

Procedurat e padrejta gjyqėsore  AI i ka identifikuar nė 35 shtete si bazė tė dėnimeve shpesh shumėvjeēare me burg.

bullet

Burgosja pa padi dhe detyrimi nė kampe pune ishin realitet pėr qindra mijėra njerėz nė 66 shtete.

bullet

Vrasje politike nga ushtria, policia dhe paramilitarėte kishte nė 47 shtete tė botės.

bullet

Zhdukjen e njerėzve pas arrestimit tė tyre, AI e ka regjistruar nė 37 shtete.

bullet

Tortura dhe keqtrajtime kishte nė 125 shtete. Si pasojė e tyre, vdekjet nė burg ishin realitet nė tė paktėn 51 shtete.

bullet

Dėnimi me vdekje u zbatua nė 37 shtete, ndaj 1625 personave, mbi njė mijė prej tyre nė Kinė. Nė 78 vende u shpallėn 3899 dėnime me vdekje. Megjithatė ėshtė vėnė re njė tendencė pozitive: 105 shtete tė botės e kanė hequr dėnimin me vdekje apo nuk kanė ekzekutuar asnjė person nė dhjetė vjetėt e fundit. Kjo shifėr pėrbėn numrin mė tė madh nė historinė e njerėzimit.

bullet

Rrėmbimet, torturat dhe vrasjet me motive politike nga grupet e armatosura politike ishin njė realitet i tmerrshėm nė 37 shtete.

Elektrischer Stuhl

Shifrat e lartpėrmendura janė vetėm shkelje tė tė drejtave tė njeriut tė regjistruara nga AI. Numri i saktė i viktimave ka shumė tė ngjarė tė jetė shumė mė i madh. Amnesty International ėshtė mė shumė se sa njė lloj "agjencie", e cila dokumenton me kujdes shkeljet e tė drejtave tė njeriut, ajo ėshtė njėherėsh edhe iniciativa mė e madhe qytetare nė botė nė fushėn e shkeljes sė tė drejtave tė njeriut, dhe lufton me sukses kundėr arbitrarizmit shtetėror. Rreth 8.000 grupe tė AI-sė nė 90 shtete tė botės, janė angazhuar nė vitin 1998 pėr mė shumė se 10.000 viktima tė njohura me emėr, tė cilave iu shkelen tė drejtat e njeriut.

[ai, ka vėnė nė dispozicion nė internet raportet komplete vjetore. Prezentimin e faqes sė internetit tė amnesty international, mund ta gjeni nė linklistėnėn tonė.

[Kreu i faqes]

Presseartikel

Artikuj gazetash rreth raportit vjetor tė AI-sė pėr vitin1999

[Johannes Metzler, nė die Tageszeitung tė datės 17.06.1999]

Vetėm hapa tė vegjėl

Amnesty International prezanton raportin vjetor. Kina, Irani, Kongo dhe SHBA kritikohen ashpėr pėr shkak tė dėnimit me vdekje

"Jam liruar vetėm falė presionit publik nė mbarė botėn", ėshtė shprehur Ngarléjy Yorongar le Moiban. Politikani opozitar nga Ēadi ishte burgosur nė vitin 1997 pėr shkak tė kritikės sė tij kundėr kreut tė shtetit dhe ishte dėnuar me tre vjet heqje lirie me akuzėn "Shpifje". Pas aksionit tė shpejtė tė organizatės pėr tė drejtat e njeriut, amnesty international (AI) qė pati si rezultat dėrgimin e shumė letrave nė shenjė proteste nė adresė tė presidentit tė shtetit, ai u lirua nga burgu nė fillim tė vitit.
Gjatė vitit tė kaluar janė shėnuar afro 700 aksione tė tilla, nė tė cilat kanė marrė pjesė mė se 80.000 persona. Kėto aktivitete kanė qenė tė suksesshme nė njė tė tretėn e rasteve. Kėtė bilanc, kjo organizatė e ka publikuar gjatė ditės sė djeshme, gjatė prezantimit tė raportit tė saj vjetor nė Bon. Edhe pse kjo nuk pėrbėn ndonjė sukses tė jashtėzakonshėm nė ēėshtjen e tė drejtave tė njeriut janė shėnuar megjithatė "njė sėrė hapash nė kėtė drejtim", ėshtė shprehur Barbara Erbe, zėdhėnėse e sektorit gjerman tė AI-sė. Pavarėsisht nga kjo, nė mė shumė se 80 vende tė botės njerėzit vazhdojnė tė burgosen, ngaqė shprehin mendimin e tyre, ndėrsa nė 50 vende ndodhin ekzekutime arbitrare. Sipas raportit tė AI-sė, nė 37 vende janė zhdukur pa gjurmė njerėz pėr faktin e vetėm, sepse mendojnė ndryshe!  Torturat, keqtrajtimet dhe dhunimet janė ende pjesė e pėrditshmėrisė. Veēanėrisht kritike, amnesty international ka vlerėsuar gjendjen nė disa pjesė tė Afrikės dhe tė Azisė dhe nė Kosovė.
Erbe ėshtė shprehur mė tej se ka ndryshuar edhe lloji i shkeljeve tė tė drejtave tė njeriut. Tani ato nuk ndodhin mė nė tė shumtėn e rasteve prapa mureve tė burgjeve, por nė sy tė tė gjithėve.
Pikė qendrore e raportit tė AI-sė ka qenė dėnimi me vdekje. Gjatė vitit  tė kaluar, ajo ka numėruar 1.625 zbatime tė tij, pjesa mė e madhe e tyre nė Kinė. Kritika tė ashpra,  AI, i ka bėrė edhe Republikės Demokratike tė Kongos, Iranit dhe SHBA-sė: Sipas saj, shtetet nė fjalė janė pėrgjegjėse pėr dy tė tretat e tė gjitha dėnimeve tė zbatuara me vdekje. Pėr vitin 2000, AI ka kėrkuar heqjen e tė gjitha ekzekutimeve. Sipas saj, numri i vendeve qė nuk e zbatojnė mė vendimin me vdekje, pėrbėjnė shumicėn.

[Kreu i faqes]

[Peter Nonnenmacher, nė Stuttgarter Zeitung tė datės 17.06.1999]

Tė drejtat e njeriut tė nėpėrkėmbura

Me gjithė disa "pėrparime historike" nė luftėn kundėr shkeljes sė tė drejtave tė njeriut, shumica e pėrgjegjėsve kanė mbetur tė padėnuar. Kėshtu ėshtė shprehur dje nė Londėr organizata pėr tė drejtat e njeriut, amnesty international (AI) me rastin e publikimit tė raportit tė saj vjetor pėr vitin 1998.

Gati nė tė gjitha vendet e botės (142),  amnesty international ka regjistruar shkelje tė tė drejtave tė njeriut nga qeveritė apo grupet e armatosura opozitare. Nė krye tė listės sė shkeljeve aktuale tė tė drejtave tė njeriut ndodhet natyrisht Kosova ku situata ėshtė keqėsuar dukshėm gjatė muajve tė fundit (raporti vjetor i AI-sė bazohet nė gjashtėmujorin e parė tė vitit). Amnesty international ka kritikuar dėbimet me dhunė tė qindra-mijėra shqiptarėve nga Kosova, dėbime kėto tė cilat "janė shoqėruar me vrasje, dhunime, tortura, burgosje arbitrare dhe djegie tė shtėpive".
Nė aspektin global, AI ka shėnuar pėrparime nė ēėshtjen e mbrojtjes sė tė drejtave tė njeriut, tė cilat sipas saj janė rezultat i presionit nė rritje mbi qeveritė pėrkatėse. Nė kėto pėrparime bėn pjesė edhe marrėveshja e Korrikut e vitit 1998,  pėr themelimin e gjykatės sė pėrhershme ndėrkombėtare, si dhe arrestimi i ish diktatorit kilian Augusto Pinoēet nga qeveria e Londrės nė tetor tė vitit tė kaluar.
AI ka pėrshėndetur edhe anėtarėsimin e Zambiasė dhe Afrikės sė Jugut nė Konventėn Kundėr Torturės, firmosjen nga ana e Kinės sė Kartės pėr tė Drejtat Qytetare, lirimin e tė burgosurve politikė nė Korenė e Jugut, Vjetnam, Indonezi, Timorin Lindor, Siri, Marok dhe Kuvajt, si dhe heqjen apo kufizimin e dėnimit me vdekje nė disa shtete tė botės. Me gjithė kėto pėrparime, amnesty international ka theksuar edhe mosrespektimin e vazhdueshėm tė tė drejtave elementare nė shumė vende tė botės. Rastet mė tė rėnda kanė ndodhur nė Afrikė, Angola, Afganistan, Algjeri dhe Kolumbi, nė tė cilat nė radhėt e popullsisė civile ka pasur me mijėra viktima tė dhunės.
AI nuk ėshtė e kėnaqur as me gjendjen nė Evropė. Nga Gjermania, Franca dhe Zvicra,  ėshtė raportuar pėr keqtrajtime tė pakicave etnike apo azilkėrkuesve. (...)
Me njė shtytje tė re, AI ka paralajmėruar aktivitete ndėrkombėtare kundėr dėnimeve me vdekje. "Vrasja e paramenduar e njerėzve tė pambrojtur nuk duhet tė arsyetohet nga asnjė shoqėri e botės", ėshtė shprehur sekretari i pėrgjithshėm i AI-sė, Pier San. AI ka kritikuar veēanėrisht SHBA, tė cilat, sipas saj, me ekzekutimet e vazhdueshme, injorojnė masivisht kėrkesėn pėr mbrojtjen e tė drejtave tė njeriut dhe zbatojnė dėnimin me vdekje "nė mėnyrė arbitrare, tė padrejtė dhe raciste. Qė nga viti 1990, sipas AI-sė, nė SHBA janė ekzekutuar dhjetė persona, tė cilėt nė momentin e kryerjes sė veprės kanė qenė tė mitur. Nė Rusi, raporton AI, janė dėnuar me vdekje gjithsej 900 tė burgosur: Plotėsimi i premtimeve tė qeverisė ruse pėr heqjen e dėnimit me vdekje nė prill tė vitit 1998, sipas amnesty international nuk ėshtė pėrmbushur ende.

[Kreu i faqes]    [Faqja startuese tė drejtat e njeriut]    [Fotografi ekspozuese]

 

Temat Tė drejtat e njeriut  I  Modele  I  Demokracia  I  Partitė  I  Evropa  I  Globalizimi  I  Kombet e Bashkuara  I  Qėndrueshmėria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat

     

Kjo ofertė Online mbi edukimin politik u zhvillua nga agora-wissen, Shoqata e Shtutgartit pėr pėrēim dijesh pėrmes mediave te reja dhe edukimit politik. Nė rast pyetjesh apo vėrejtjesh drejtohuni Ju lutem te ne.