Prejardhja
Lart Lėvizja e gruas Dokumente Portrete Prejardhja Patriarkati

 


 

Tė Drejtat e Njeriut

Tė Drejtat e Gruas

Kėndvėshtrime pėr nėnshtrimin e gruas nė kulturėn perėndimore

Kultura perėndimore bazohet nė lidhjen mes simboleve dhe ideve, tė cilat rrjedhin nga burime fetare dhe nga filozofia e Greqisė sė lashtė. Nė fazėn kur njerėzit skicuan sistemet e simboleve pėr shpjegimin e botės (fe, shkencė, filozofi), gratė ishin kaq tė lėna pas dore, saqė nuk mund tė merrnin mė pjesė aktivisht nė kėtė pėrparim. Kėtu duhet parė edhe njė nga arsyet qė grave nė kėto sisteme iu ėshtė pėrcaktuar njė status i ulėt. U krijuan dy konstrukte: "mashkullor" dhe "femėror". Kėta ishin tė ndryshėm nė detyrat, aftėsitė dhe mundėsitė e tyre. Kjo u ka shėrbyer brezave tė mėvonshėm pėr tė ruajtur status quo-nė, qė iu dukej ose si "e natyrshme", ose "e shkruar nga Zoti".

Pozita e gruas nė filozofinė antike

Pjesa dėrrmuese e filozofėve tė lashtė e pėrligjnin trajtimin e pabarabartė me vendosjen e secilit nėn tė mirėn e pėrgjithshme dhe me ndarjen e pabarabartė tė dhuntive dhe aftėsive. Gruaja shihet si njė krijesė mė e ulėt "nga natyra".

Shembulli i Aristotelit: pėr tė, qytetarė janė vetėm ata qė janė tė lirė nga veprimtaritė prodhuese dhe riprodhuese shtėpiake. Skllevėrit, tė huajt, gratė dhe fėmijėt janė tė pėrjashtuar nga jeta politike, sepse nuk kanė premisat e nevojshme. Ata shfaqen si ndihmės pėr tė krijuar kushtet pėr elitėn e qytetarėve tė plotė.

Gruaja pėr Aristotelin ėshtė njė pėrēudnim i natyrės si pasojė e pjellorisė sė mangėt, njė fazė fillestare deficitare e burrit. Sipas tij, ajo nuk ka as arsye, as aftėsi riprodhuese. Nė tė dyja, ajo luan vetėm njė rol plotėsues tė dorės sė dytė:
"Ashtu sic ndodh qė nga tė gjymtuarit tė lindin prapė tė gjymtuar, mund tė lindin edhe tė shėndoshė. Kėshtu, nga njė femėr lind nganjėherė pėrsėri njė femėr, por ndonjėherė lind edhe njė vajzė. Njė femėr ėshtė njė vajzė e gjymtuar dhe tė pėrmuajshmet janė farė, vetėm se jo farė e pastėr. Sepse i mungon diēka kėsaj fare, burimi i jetės... sepse ky burim jete gjendet vetėm te fara mashkullore."

Pozita e gruas nė fetė monoteiste

Zhvillimi drejt monoteizmit, drejt idesė sė njė Zoti tė vetėm vlerėsohet nė pėrgjithėsi si pėrparim i njerėzimit drejt mendimit abstrakt. Ky proces u zhvillua nė shembullin e patriarkatit, prandaj edhe simbolet e botės fetare tė krishterimit, judaizmit dhe muslimanizmit u pėrcaktojnė grave njė rol tė dorės sė dytė.

Sipas historisė biblike tė krijimit, Zoti krijoi botėn dhe burrin me frymėn e tij dhe gruan nga brinja e kėtij tė fundit. Forca krijuese ėshtė shpirtėrore dhe i ėshtė dhėnė vetėm burrit, i cili, sipas Biblės, ka edhe aftėsinė e abstragimit, duke iu vėnė emra bimėve, kafshėve dhe gruas. Burri u krijua sipas shėmbėlltyrės sė Zotit, ndėrsa gruaja ėshtė "ndryshe". Mbetet e paqartė nėse gruaja ėshtė njeri "i vėrtetė", ngaqė ajo nuk ėshtė krijuar me frymėn e Zotit. Gruaja ėshtė shoqėruese dhe ndihmėse e burrit.

Njė histori tjetėr e rėndėsishme nė kėtė kuadėr ėshtė paraqitja e rėnies nga mėkati. Eva e shtyn Adamin nė tundim, e shtyrė nga gjarpri, duke i dhėnė njė mollė nga pema e njohjes sė tė mirės dhe sė keqes. Nė kėtė mėnyrė, ajo shkakton rėnien e njeriut nga mėshira e Zotit. Kjo do tė thotė qė gruaja ėshtė mė mėkatare se burri. Gruaja ėshtė simbol i seksualitetit, e nė kėtė mėnyrė, edhe i mėkatit. Prandaj edhe varėsia dhe inferioriteti i gruas ndaj burrit ėshtė pjesė e vullnetit tė Zotit.
"Kjo ishte shenja pėr Adamin qė tek e shoqja ai tė shihte veten si nė pasqyrė, ndėrsa pėr Evėn njė paralajmėrim pėr t'iu nėnshtruar burrit, prej tė cilit vinte."

[Autore: Dorette Wesemann, Redaktor: Ragnar Müller]

[Kreu i faqes]

 

Temat Tė drejtat e njeriut  I  Modele  I  Demokracia  I  Partitė  I  Evropa  I  Globalizimi  I  Kombet e Bashkuara  I  Qėndrueshmėria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat

     

Kjo ofertė Online mbi edukimin politik u zhvillua nga agora-wissen, Shoqata e Shtutgartit pėr pėrēim dijesh pėrmes mediave te reja dhe edukimit politik. Nė rast pyetjesh apo vėrejtjesh drejtohuni Ju lutem te ne.