Olympe de Gouges
Lart Olympe de Gouges Klara Cetkin Khalida Mesaoudi Gratė me tė zeza

 


 

Tė Drejtat e Njeriut

Tė Drejtat e Gruas

Olympe de Gouges (1748-1793)

"Kundėr ēdo intrige, pėrtej tė gjitha partive, luftėrave pasionante, tė cilat e kanė ndarė Francėn, unė mora njė rrugė tė re; duke iu besuar vetėm syve tė mi, duke dėgjuar vetėm zėrin tim tė brendshėm, u pėrballa me tė marrėt, sulmova tė poshtėrit dhe e sakrifikova gjithė pasurinė pėr revolucionin."

Olympe de Gouges lindi nė vitin 1748 nė Montabanė nė afėrsi tė Tuluzės nė Francėn Jugore si Maria Gouze. Ajo vinte nga njė familje e borgjezisė sė vogėl. Edhe pse sa e bukur aq edhe e zgjuar, inteligjenca e saj nuk u nxit. Ajo lexonte dhe shkruante me vėshtirėsi. Ngaqė ishte nga jugu, edhe frėngjishten e fliste keq dhe mė vonė tė gjitha veprat e saj do t'ua diktonte sekretarėve.

Pavarėsisht nga tė metat e saj tė shumta tė seksit "tė gabuar", tė prejardhjes "sė gabuar" dhe tė edukimit tė keq, mungesės sė pasurisė, tė qenit e ve, Marie Gouze nuk u kėnaq asnjėherė me jetėn qė i ishte paracaktuar. Bashkė me njė sipėrmarrės tė pasur transporti, ajo u transferua nė Parisin e pararevolucionit, ku u shfaq me njė emėr mė tė bukur qė tingėllonte mė aristokrat "Olympe de Gouges" dhe ku kėrkoi tė hynte nė rrethet intelektuale dhe sallonet e kulturuara. Ajo jetonte nga paratė e tė dashurve tė saj, duke pranuar pėrgojimet se ishte e pėrdalė, pėr tė realizuar ėndrrėn e saj: tė bėhej shkrimtare.

Olympe de Gouges u pėrpoq tė siguronte jetesėn si autore pjesėsh teatrore. Vite me radhė luftoi pėr tė vėnė nė skenė pjesėt e saj nė teatrin konservator Comédie Francaise, i cili ishte njėkohėsisht nėn varėsinė e mbretit. Njė nga pjesėt e saj tė para teatrore u bė njė ēėshtje e debatuar politike. Te "L“Esclavage des Nčgres", ajo ndėshkon skllavėrinė nė koloni. Vetėm pas tri shfaqjesh, kryetarja e bashkisė sė Parisit nuk e lejoi mė pjesėn. De Gouges u ironizua nė gazeta.

E hidhėruar, ajo shkruan: Pėrse gjithė kėto paragjykime kundėr gjinisė sime? Dhe pėrse nuk e thonė, ashtu siē ma thanė mua me zė tė lartė se Comédie Francaise nuk vė nė skenė pjesė teatrore tė shkruara nga gratė? Unė jam njė grua, pal e pasur... A do t'iu lejohet ndonjėherė grave t'u kundėrvihen tmerreve tė varfėrisė ndryshe dhe jo me mjete tė ulėta?"

E ngacmuar nga ngjarjet revolucionare qė nga viti 1789, ajo iu kushtua gjithnjė e mė shumė politikės. De Gouges ndiqte rregullisht seancat e Asamblesė Kombėtare. Idetė e saj i shndėrroi nė propozime pėr masa social-politike, tė cilat i shtypte me shpenzimet e saj. Kėshtu u bė temė diskutimesh nė tė gjithė Parisin. 

Me "Deklaratėn e tė drejtave tė gruas dhe qytetares", Olympe de Gouges ishte e para qė formuloi nė mėnyrė pėrmbledhėse tė drejtat e njeriut dhe ato qytetare. Deklarata gjeti pėrkrahje nė Francė dhe jashtė shtetit. Shkrimi "Tri kutitė e votimit ose mirėqenia e atdheut" ēoi nė arrestimin  e saj. Kjo dha shkas tė besohej se Olympe de Gouges ishte ndjekėse e partisė sė zhirondistėve, tė cilėt u pėrjashtuan nė tė njėjtėn kohė (maj/qershor 1793) nga  Konventa. De Gouge kishte propozuar njė referendum popullor pėr formėn e mundshme qeverisėse: "qeveri republikane, njė dhe e pandarė, qeveri federative, monarki." Pėrveē kėsaj, nė dhjetor tė vitit 1792, pėr arsye njerėzore, ajo e kishte mbrojtur hapur mbretin. Ajo kėrkonte ristrukturimin e shoqėrisė, jo nėpėrmjet dhunės sė pakuptimtė, por nėpėrmjet fjalės, botimit tė shkrimeve tė saj, duke i bėrje pandėrprerė thirrje arsyes. Kėshtu, ajo mbeti - me gjithė ndryshimet e saj nga Ruso - njė pėrfaqėsuese e vėrtetė e iluminizmit.

De Gouges doli pėrpara gjykatės sė Revolucionit. Tė dyja veprimet e saj: shkrimi dhe mbrojtja e mbretit u konsideruan si propagandė pėr rikthimin e monarkisė. Mė 3 nėntor 1793, Olympe de Gouges iu pre koka.

Olympe nuk u dėnua vetėm si zhirondiste, por edhe si idhtare e tė drejtave tė gruas. Dy javė pas vdekjes sė saj, nė njė fjalim tė udhėheqėsit Chaumette, ajo u pėrdor si shembull paralajmėrues pėr gratė e tjera: "e mbani mend kėtė Virago...tė pacipėn Olympe de Gouges, ... qė kishte harruar detyrimet nė familje, ajo qė politizonte dhe qė kryente krime... Ju doni ta imitoni? Ju e kuptoni qė ju jeni vetėm atėherė interesante dhe tė denja pėr vėmendje, kur jeni ato qė ka dashur natyra tė jeni, tė jeni ju."

[botuar nė: Républicain, 19 nėntor 1793]

[Autore: Dorette Wesemann, Redaktor: Ragnar Müller]

Tekstet e rėndėsishme tė Olympe de Gouges do t'i gjeni nė pjesėn "Dokumente":
"Deklarata e tė drejtave tė gruas dhe qytetares" 
"Contrat social" pėr bashkėshortėt

[Kreu i faqes]

 

Temat Tė drejtat e njeriut  I  Modele  I  Demokracia  I  Partitė  I  Evropa  I  Globalizimi  I  Kombet e Bashkuara  I  Qėndrueshmėria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat

     

Kjo ofertė Online mbi edukimin politik u zhvillua nga agora-wissen, Shoqata e Shtutgartit pėr pėrēim dijesh pėrmes mediave te reja dhe edukimit politik. Nė rast pyetjesh apo vėrejtjesh drejtohuni Ju lutem te ne.