Khalida Mesaoudi
Lart Olympe de Gouges Klara Cetkin Khalida Mesaoudi Gratė me tė zeza

 


 

Tė Drejtat e Njeriut

Tė Drejtat e Gruas

Khalida Messaoudi

Khalida Messaoudi ėshtė pikėrisht katėr vjec mė e madhe se vendi i saj, Algjeria, qė nė vitin 1962, pas luftėrash tė pėrgjakshme, arriti tė fitonte pavarėsinė nga Franca. Ajo u rrit me katėr vėllezėr e motra, dy djem dhe dy vajza, nė njė familje tė nderuar kabile. Kėtu, ajo njohu islamizmin algjerian, i cili nė thelbin e tij tradicional ėshtė tolerant dhe laicistik: Cdo njeri ėshtė pėgjegjės vetėm pėrpara Zotit, dhe privacia e besimit duhet respektuar.

I ati, njė nėpunės qytetar, dėshironte qė ajo tė merrte arsim tė mirė. Kėshtu, Messaoudi shkoi nė njė lice (gjimnaz vajzash) tė mirė. Kėtu, ajo duhet tė pėrballej me arabizimin e sistemit shkollor, njė nga vendimet e gabuara tė partisė sunduese socialisto-militariste FLN (Fronti i Lirisė Kombėtare). Nė vitin 1982, Messaoudi filloi tė punonte si mėsuese matematike. Ajo pėrpiqet tė veprojė kundėr arabizimit dhe islamizimit dhe tė vendosė njė nivel formimi tė fėmijėve tė denjė pėr standartin botėror.

Ajo u shfaq politikisht nė vitet 80, kur u ngrit kundėr ligjeve tė reja kundėr grave tė regjimit tė FLN-sė. Ligji i ri zgjedhor i lejon burrat tė votojnė nė vend tė grave tė tyre. Ligji i ri pėr udhėtimet i ndalon gratė tė udhėtojnė jashtė shtetit tė pashoqėruara. Ligji i ri pėr familjen vendos qė tani e tutje gratė tė mbeten pėrjetėsisht tė varura nga tė afėrmit e tyre meshkuj ose burrat. Kėtu ligje pėrbėnin shkelje tė kushtetutės, e cila pėrcaktonte qartė tė drejta dhe detyra tė barabarta pėr burrat dhe pėr gratė. Bashkė me feministet, komunistet dhe "muxhahedatin", ish-partizanet nė luftėn clirimtare, Khalida Messaoudi, mblodhi 10.000 firma kundėr ligjit pėr familjen dhe demonstroi bashkė me mijėra gra nė rrugė. Ligji pėr udhėtimet u shfuqizua pėr shkak tė trysnisė sė madhe tė ushtruar nga gratė, ndėrsa ligji pėr familjen u vu nė zbatim nė vitin 1984. Ky ishte njė hap tjetėr i qeverisė larg demokracisė dhe drejt islamizmit.

Nė 15 mars 1985, Khalida Messaoudi themeloi "Shoqatėn pėr Barazi tė Burrave dhe Grave pėrpara Ligjit", e cila qėndroi deri nė vitin 1989 (="Association pour l’egalité devant la loi entre les femmes et les hommes"). Ajo bėhet pararendėse e lėvizjeve qytetare tė kabilėve (berberė), tė cilėt kėrkojnė njohjen e gjuhės dhe kulturės sė tyre.

Nė vitin 1988, pas trazirave tė mėdha, qeveria vendosi tė kėrkonte njė rrugėdalje nga kriza ekonomike dhe sociale nė vend nėpėrmjet hapjes demokratike. Kjo coi nė krijimin e mė shumė se 50 partive dhe gazetave qė kritikonin qeverinė. Kjo politikė nuk lejoi vetėm partitė e reja demokratike si p.sh. partinė e majtė liberale RCD (Bashkimi pėr Kulturė dhe Demokraci), pranė sė cilės qėndronte edhe Khalida Messaoudi, por edhe tė gjitha partitė islamike si FIS (Fronti i Shenjtė Islamik). Nė vitin 1990, Messaoudi themeloi "Bashkimin e Pavarur pėr Fitoren e tė Drejtave tė Grave" ("Association indépendant pour le triomphe des droits des femmes" AITDF), duke u bėrė presidente e tij.

Nė konfliktin nė rritjes mes partisė qeveritare FLN dhe Frontit tė Shenjtė Islamik FIS, Messaoudi ėshtė pėrfaqėsuese e "forcės sė tretė", e cila kėrkon njė Algjeri qytetare, demokratike dhe laike, njė Algjeri qė respekton dhe pasqyron tiparet e njė shteti shumėkombėsh: "Unė qėndroj mes tė vjetėrve tė FLN-sė, tė cilėt e kanė shfrytėzuar sistematikisht Algjerinė pėr gati 35 vjet, qė e kanė shėmtuar, dhe kėtyre tė rinjve thuajse analfabetė pa punė dhe pa shtėpi, tė cilėt mrekullohen nga fondamentalizmi. Unė nuk dua as njėrėn, as tjetrėn shoqėri dhe luftoj qė nga viti 1979 pėr njė model tjetėr." 

Shteti i FLN-sė, i cili e kishte shpallur islamin si fe shtetėrore, nuk i bėri rezistencė lėvizjes islamike, por u pėrpoq ta instrumentalizonte atė kundėr lėvizjeve tė majta dhe atyre demokratike. Demokratėt dhe gratė u bėnė shpesh viktima tė akteve terroriste, tė cilat kryheshin nga organizata dhe grupime islamike tė mbėshtetura nga financiarisht nga shtetet arabe. Kjo pati dyndje tė madhe fillimisht, pasi dhėnia e lėmoshės nė xhami mbėshteti mė tė varfėrit e tė varfėrve dhe u ofroi njė botėkuptim tė thjeshtė tė rinjve pa perspektivė. Gratė, nėse nuk bashkoheshin me islamizmin, duhet tė duronin pėrcaktimin si mėkatare qė u bėhej nė propagandėn islamike dhe nė sytė e shumė vetėve ishin pėrgjegjėse qė ata nuk gjenin punė, nė njė kohė kur nė Algjeri nė fillim tė viteve 90 vetėm njė nė 100 vende pune i pėrkiste njė gruaje.

Kur nė vitin 1991 Fronti i Shenjtė Islamik, nė raundin e parė tė zgjedhjeve mori 42 % tė votave, ushtria ndėrhyri dhe i ndėrpreu zgjedhjet. Messaoudi dhe demokratė tė tjerė e pėrshėndetėn ndėrprerjen e zgjedhjeve nga frika e shpalljes sė njė shteti islamik si nė rastin e Sudanit dhe Iranit. Kur nė vitin 1992, ish militaristi Mohamed Boudiaf u zgjodh president, ajo bashkėpunoi nė grupin e kėshilltarėve tė tij, sepse ai pėrpiqej pėr reforma demokratike. Nė qershor tė po atij viti, Boudiaf u vra para kamerave qė xhironin. Vrasja e tij u pasua me sulme tė qėllimshme ndaj intelektualėve dhe demokratėve. Edhe aksionet hakmarrėse tė ushtrisė drejtoheshin gjithnjė e mė tepėr jo ndaj grupimeve tė armatosura islamike terroriste, por ndaj civilėve tė pafajshėm. Viktimat qė nga ndėrprerja e zgjedhjeve llogariteshin te 30.000 deri nė 40.000 vetė. Mė 12.6.1993, Messaoudi u bė viktimė e njė dėnimi me vdekje, tė quajtur ndryshe "Fatėa".

Pjesė nga Fatva kundėr Khalida Messaoudi-t:  
"Ushtarėt e Zotit, administratorėt e pushtetit tė Zotit iu bėjnė tė ditur mbrojtėsve tė tiranėve, administratorėve tė pushtetit tė Satanit, si mė poshtė: Ne ju konsiderojmė kriminelė. Lėvizja pėr shtetin islamik ėshtė mė e fuqishme se kurrė mė parė. Ajo mund t'i gjejė kudo tė gjithė kriminelėt, tradhtarėt dhe tė gjithė ata, tė cilėt nuk duan t'i binden Islamit, si brenda dhe jashtė vendit. Ne do t'ju gjejmė dhe do t'ju vrasim, kudo qė tė fshiheni, edhe sikur tė arrini nė Mekė dhe tė kapeni pas perdeve tė Qabes!"
[Firma dhe vula e organizatės "Aksion pėr shtetin islamik"]

Messaoudi vendosi qė tė mos shkonte jashtė shtetit si shumė tė tjerė tė prekur, por tė qėndronte nė atdheun e saj. Qė nga kjo kohė, ajo jeton e fshehur dhe e ndryshon vendqėndrimin cdo ditė, e ndihmuar nga tė afėrmit dhe miqtė. Punėn si mėsuese iu desh ta linte. Ajo u bė simboli i qėndresės. Ajo u shpėtoi vetėm rastėsisht dy atentateve. Por veprimtarinė politike nuk e ndėrpreu me gjithė kushtet e vėshtira. Nė nėntor tė vitit 1993, ajo u bė zėvendėspresidente e "Lėvizjes pėr Republikėn" (Mouvement pour la république, MPR). Nė fjalimet e saj politike, ajo dėnon rolin pasiv tė Perėndimit dhe dėshmon pa u lodhur pėr dhjetėra mijėrat e viktimave civile tė kėsaj "lufte kundėr popullit", sidomos pėr shkeljen e tė drejtave tė gruas.

"Ne algjerianet, marokenet, iranianet dhe sudanezet jemi bashkuar pėr tė kėrkuar atė qė nė Perėndim ėshtė e vetėkuptueshme: universalitetin e tė drejtave tė njeriut, tė cilat vlejnė pėr tė gjithė pavarėsisht nga gjinia, ngjyra e lėkurės apo feja. Nė vendin tim, armiqtė e grave, konceptin e universalitetit e lidhin me atributin "ndėrkombėtar", qė pėr ta do tė thotė automatikisht "perėndimor". Edhe tė dėrguarit e Kombeve tė Bashkuara duket se thellė-thellė besojnė se shtypja e grave algjeriane i ka rrėnjėt nė kulturėn e vendit tonė dhe me pretendimin e "respektit pėr kulturat e tjera" duhet pranuar dhe respektuar edhe shtypja e grave.
Ne algjerianet kėtė e quajmė "grackė kulturore". Nė kėtė grackė kanė rėnė vendet perėndimore. Ata besojnė se shtypja jonė ėshtė njė ēėshtje kulturore dhe nuk duan tė kuptojnė se kjo ėshtė njė ēėshtje e pastėr politike. Shtypja e grave rrjedh nga kultura dhe historia jonė, po aq pak sa nga historitė e vendeve perėndimore, edhe pse ndonjė burrė algjerian do tė dėshironte tė kundėrtėn
." 
[tekstin e fjalimit do ta gjeni nė njė faqe tė veēantė "Dokumente rreth temės "Tė Drejtat e Gruas"]

Nė vitin 1997, ajo u zgjodh nė parlament nga lista e RCD-sė. Ajo u angazhua tėrėsisht nė fushatėn "Njė milion firma", nėpėrmjet sė cilės ajo kėrkon tė ndryshojė ligjin pėr familjen pėr mė shumė tė drejta pėr gratė algjeriane. Kur ajo dha bėri njė deklaratė solidariteti me rastin e shtypjes sė pėrgjakshme tė protestave berbere, ajo u pėrjashtua nga partia, madje nga ata qė kishin qenė bashkėpunėtorėt e saj pėr vite me radhė. Por sipas saj, arsyeja ėshtė angazhimi i saj pėr tė drejtat e gruas. Khalida Messaoudi ėshtė bashkėthemeluese e shoqatės "S.O.S. Femmes en Détresse".

[Autore: Dorette Wesemann, Redaktor: Ragnar Müller]

[Kreu i faqes]

 

Temat Tė drejtat e njeriut  I  Modele  I  Demokracia  I  Partitė  I  Evropa  I  Globalizimi  I  Kombet e Bashkuara  I  Qėndrueshmėria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat

     

Kjo ofertė Online mbi edukimin politik u zhvillua nga agora-wissen, Shoqata e Shtutgartit pėr pėrēim dijesh pėrmes mediave te reja dhe edukimit politik. Nė rast pyetjesh apo vėrejtjesh drejtohuni Ju lutem te ne.