Historia e lëvizjes së gruas

Fillimet - Deklarata të të Drejtave të Gruas

Për herë të parë në shoqëritë borgjeze të shekullit XVIII, thirrja e grave për të drejta u bë e fuqishme. Kjo kishte shumë arsye. Së pari, Deklarata e Përgjithshme e të Drejtave të Njeriut mbi bazën e së drejtës natyrore në Francë dhe në Shtetet e Bashkuara bëri që të nisnin kërkesat për të drejta të barabarta për gratë.

Falë zhvillimit të punës produktive kapitaliste, vendi dhe i punës dhe vendbanimi po ndaheshin gjithnjë e më shumë nga njëri-tjetri. Kjo solli ripërkufizimin e ndarjes së punës mes gjinive. Burri e konsideronte gruan si bashkëshorte dhe nënë, puna e së cilës mundësonte dhe siguronte suksesin e burrit jashtë shtëpisë. "Familja" konsiderohej tashmë si hapësirë e komunikimit social dhe e riprodhimit jashtë sferës profesionale, e cila u përkiste vetëm bashkëshortëve dhe fëmijëve. Gratë ishin "çliruar" nga puna për të fituar, prandaj gruaja duhet të krijonte në familje një strehë private dhe intime, e cila zëvendësonte në mënyrë harmonike botën e jashtme të profesionit, të konkurrencës për para dhe pushtet.

Shoqëria borgjeze nuk i lejonte gratë të ishin konkurrente të mirëfillta në procesin e prodhimit. Ato përjashtoheshin nga shumë vendime ekonomike, politike dhe madje edhe nga ato private. Gratë kishin mundësi të kufizuara arsimimi, asnjë të drejtë administruese mbi pronën e tyre, nuk mund të nënshkruanin marrëveshje dhe nuk mund të punonin pa pëlqimin e burrit. Në të drejtën për divorc dhe kujdestari për fëmijët, ato liheshin në mënyrë të dukshme pas dore. Ndërsa në të njëjtën kohë u krijuan kushtet për vendosjen e pagave minimale për gratë që punonin dhe për shfrytëzimin e tyre. Kjo situatë ishte toka e përshtatshme për kërkesat e para publike për të drejta dhe mundësi të barabarta për gratë.

Franca: "Deklarata e të drejtave të gruas dhe qytetares"

Gratë luanin një rol të rëndësishëm në proceset transformuese të shoqërisë, që përjetonte Franca në shekullin XVIII. Kryengritjet që shpërthenin gjatë krizave të urisë në Francë, udhëhiqeshin tradicionalisht nga gratë. Gratë kishin krijuar disa ambjente shoqërore, në të cilat ushtronin ndikim kulturor, ekonomik dhe politik. In Paris ëaren die Zünfte der Marktfrauen und der Ëäscherinnen ëegen ihrer lautstarken Forderungen gefürchtet. Shumë gra luftonin krah për krah me burrat në barrikada gjatë Revolucionit Francez. Por megjithatë shpresa e tyre për barazi me burrat nuk u realizua. Gratë mbetën të përjashtuara nga të drejtat e shpallura qytetare.

Këtë deklaratë ia dërgoi Asamblesë Kombëtare për miratim. Deklarata tërhoqi vëmendjen jo vetëm në Francë, por edhe jashtë vendit. Në plotësim të saj u hartua edhe një "Marrëveshje Shoqërore mes Burrit dhe Gruas" (në mënyrë të ngjashme me "Contrat Social" të Rusosë). De Gouges donte ta zëvendësonte martesën e deriatëhershme me një kontratë tjetër të bazuar te barazia. Sipas saj, falë mëmësisë, gruaja kishte një rëndësi të veçantë. Me këto ide revolucionare, ajo nxiti kundërshtimin nga ana e Rusosë dhe dhe ndjekësve të tij, si dhe të kokave udhëheqëse të Revolucionit. Këta kërkonin, nisur nga roli biologjik i gruas, përjashtimin e saj nga jeta publike dhe politike.

Olympe de Gouges u ekzekutua në kohën e sundimit të tmerrshëm. Sa më shumë konsolidohej shoqëria civile, aq më shumë të drejta iu mohoheshin grave. Në po të njëjtin vit, Asambleja Kombëtare ndaloi të gjitha klubet e grave të ngritura gjatë Revolucionit, ndërsa miratoi edhe një urdhëresë për ndalimin e tubimit të grave. Gratë ishin të ndara në parti dhe grupe të ndryshme interesi dhe nuk përfaqësoheshin të bashkuara në kërkim të të drejtave të tyre. Kështu, hë për hë, u shkatërruan shpresat për barazi. "Deklarata e të Drejtave të Gruas dhe Qytetares" fjeti shumë kohë nëpër arkiva dhe nuk u përfshi në listat zyrtare të dokumenteve të kohës. Vetëm në kuadrin e lëvizjes së gruas u rizbulua dhe u konfirmua në cilësinë e saj dëshmi unike historike.

USA: "Declaration of Sentiment"

Në vitin 1848, në Seneca Falls në shtetin e Nju Jorkut, Elizabet Kadi Stenton dhe Lukrecia Mot thirrën një mbledhje, në të cilën për herë të parë u vendos në rendin e ditës diskriminimi i gruas. Pjesa më e madhe e grave të mbledhura kishin luftuar më parë për të drejtat e zezakëve. Lëvizja kundër skllavërisë e bëri më të mprehtë ndërgjegjësimin e grave, edhe për faktin që ato diskriminoheshin edhe si grup social. Ndër të tjera, idhtaret e të drejtave të grave kërkonin:

"Declaration of Sentiment" u miratua. Në mënyrë të ngjashme si "Deklarata e të Drejtave të Gruas dhe Qytetares së Olympe de Gouges, edhe ajo mbështetej në Deklaratën e Pavarësisë të vitit 1776. Kjo deklaratë parimore është kundër dominimit të burrave në të gjitha fushat e jetës. Në bazë të tekstit qëndron premisa se burrat dhe gratë lindin me të njëjtat të drejta për jetë, liri dhe për përpjekje për të gjetur lumturinë dhe se sigurimi i këtyre të drejtave të patjetërsueshme është qëllimi i vetëm legjitim i shtetit. Të gjitha ligjet, të cilat i vendosnin gratë në pozicione më të ulëta, u shpallën jolegjitime. Kësaj deklarate iu bashkëngjitën 12 rezoluta, të cilat kërkojnë trajtimin e barabartë të gruas në sferën private, fetare, ekonomike dhe politike.
[tekstin do ta gjeni në pjesën e dokumenteve]

Edhe pse Deklarata dhe hartueset e saj u fshikulluan dhe përmbajtjet e tjetërsuan, ajo mbetet pikënisja e lëvizjes së gruas në ShBA. Ajo luftoi më herët se lëizjet evropiane për të drejtat e gruas dhe ishte shembull për to.

[Autore: Dorette Wesemann, Redaktor: Ragnar Müller]

[Kreu i faqes]

Temat:  Të drejtat e njeriut  I  Modele  I  Demokracia  I  Partitë  I  Evropa  I  Globalizimi  I  Kombet e Bashkuara  I  Qëndrueshmëria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat

     

Kjo ofertë Online mbi edukimin politik u zhvillua nga agora-wissen, Shoqata e Shtutgartit për përçim dijesh përmes mediave te reja dhe edukimit politik. Në rast pyetjesh apo vërejtjesh drejtohuni Ju lutem te ne.