Tė dr. e fėmijėve
Lart Foto eksp. 3 Tė dr. e fėmijėve Tė drejtat e gruas

 

Dokumente
Tekste
UNICEF
Links
Foto eksp.


 

Tė drejtat e njeriut

Tė drejtat e fėmijėve

Vertiefungsthema

Tema shtjelluese: Tė drejtat e fėmijėve

Fėmijėt kanė nevojė tė veēantė pėr mbrojtje. Fytyra e vėrtetė  e njė njeriu thuhet se tregohet nė sjelljen e tij me fėmijėt. Kjo vlen  pėr tė rriturit, njėlloj sikurse pėr shoqėritė dhe shtetet. Fėmijėt janė keqpėrdorur dhe shfrytėzuar nė tė gjitha kohėt. Kjo ėshtė njė shkelje tepėr e rėndė e tė drejtave tė njeriut.

Pėr kėtė arsye, Kombet e Bashkuara  kanė filluar prej kohėsh tė merren me kėtė problem. Njė vit pas themelimit tė organizatės botėrore, Asambleja e Pėrgjithshme e Kombeve tė Bashkuara themeloi mė 11 dhjetor 1946, fondin pėr fėmijėt, tė njohur si  UNICEF.

Logo UNICEF

Me UNICEF-in dhe ofertėn e saj tė pasur tė internetit do tė njiheni nė njė faqe tė veēantė tė kėsaj teme shtjelluese (UNICEF).

Duke pasur parasysh cenimin masiv tė sė drejtės pėr tė jetuar dhe shkeljen e tė drejtave tė fėmijėve, Asambleja e Pėrgjithshme e Kombeve tė Bashkuara, shpalli mė 20 nėntor, 1959 "Deklartėn pėr tė Drejtat e Fėmijės". Qė nga kjo datė, 20 nėntori ėshtė shpallur ditė e tė drejtave tė fėmijėve. Nė hyrjen e deklaratės nė fjalė thuhet:

"Njerėzimi, u ka borxh fėmijėve gjėrat mė tė mira qė ai mund t'iu ofrojė".

Nė faqet e dokumenteve mbi temėn shtjelluese: Tė drejtat e fėmijėve, do tė  gjeni parimet themelore tė „Deklaratės pėr tė Drejtat e Fėmijės" tė vitit 1959.

20 vjet mė vonė, nė vitin 1979 - "nė vitin e fėmijės" - u propozua zgjerimi i kėsaj deklarate,  e cila deri atėherė kishte pasur vetėm karakter rekomandues, duke iu  dhėnė  karakteri detyrues nė aspektin e sė drejtės ndėrkombėtare. Nė kėtė mėnyrė, dhjetė vjet  mė vonė, pas njė sėrė bisedimesh tė vėshtira, Asambleja e Pėrgjithshme e Kombeve tė Bashkuara shpalli Konventėn pėr tė Drejtat e Fėmijėve. Konventėn me 54 nene, tė njohur ndėrkohė pėrmes firmosjes sė saj nga mbi 180 shtete tė ndryshme tė botės, mund ta gjeni tė pashkurtuar (edhe nė gjuhėn angleze) si dokument nė faqen tonė tė dokumenteve.

10 Jahre Kinderrechtskonvention

Zbatimi nė praktikė i "Konventės pėr tė Drejtat e Fėmijėve", si dokumenti mė ratifikuar nė botė mbi tė drejtat e njeriut, deri tani nuk ėshtė fare i kėnaqshėm. Me rastin e dhjetėvjetorit tė konventės nė fjalė, shumė organizata botėrore, tė angazhuara nė ēėshtjen e mbrojtjes sė fėmijėve, nė vitin 1999 kanė shpallur bilancet e tyre rreth kėtyre ēėshtjeve: Ēfarė ėshtė arritur dhe  cilat janė mungesat nė moszbatimin e tė drejtave tė fėmijėve? Shpjegime rreth kėtyre ēėshtjeve, mund  tė gjeni nė vazhdim tė  tekstit tė kėsaj teme shtjelluese.

[Kreu i faqes]

Pėrveē dokumenteve tė pėrmendura, si materiale mund tė gjeni edhe:

bullet

fotografinė ekspozuese Fėmijėt kanė tė drejta

bullet

faqen me fotografi dhe citate rreth temės

bullet

linklistėn e komentuar

bullet

njė sėrė tekstesh dhe artikujsh tė mediave rreth temės.

[Kreu i faqes]

Fragezeichen I rėndėsishėm ėshtė edhe trajtimi i dy  ēėshtjeve  qendrore:

bullet

Ēfarė tregon Konventa e Kombeve tė Bashkuara pėr tė drejtat e fėmijėve?

bullet

Pse nevojiten tė drejta  tė veēanta pėr fėmijėt?

Fragezeichen Ēfarė tregon Konventa e Kombeve tė Bashkuara pė tė drejtat e fėmijėve?

Tekstin origjinal dhe tė pėrkthyer nė gjuhė tė ndryshme mund ta gjeni nė faqen e dokumenteve. Vėshtrimin e pėrgjithshėm grafik e mundėson Fotografia ekspozuese „Fėmijėt kanė tė drejta". Tė drejtat nė fjalė mund tė pėrmblidhen nė dhjetė pika:

1. Tė gjithė fėmijėt dhe tė rinjtė kanė tė drejta tė  barabarta. Asnjė fėmijė apo i ri, nuk duhet tė dėmtohet pėr shkak tė gjinisė, ngjyrės, gjuhės apo besimit tė tij.

2. Fėmijėt dhe tė rinjtė kanė tė drejtė tė gėzojnė shėndet tė plotė dhe tiu jepet kujdesi maksimal shėndetėsor dhe mjekėsor. 

3. Fėmijėt dhe tė rinjtė kanė tė drejtė pėr arsim fillestar falas. Pėrveē kėsaj, atyre duhet  t'iu mundėsohet edhe arsimimi i mėtejshėm.

4. Fėmijėt dhe tė rinjtė kanė tė drejtėn pėr pushim, kohė tė lirė, lojė dhe pjesėmarrje nė nė aktivitete kulturore dhe artistike.

5. Fėmijėt dhe tė rinjtė kanė tė drejtėn e informimit, shprehjes sė mendimit tė tyre dhe tė drejtėn pėr t'u dėgjuar.

6. Fėmijėt dhe tė rinjtė kanė tė drejtėn pėr njė edukim tė mirė. Prindėrit apo edukatorėt e tjerė nuk duhet tė pėrdorin dhunė, keqtrajtimi dhe keqpėrdorimi ėshtė i ndaluar.

7. Fėmijėt dhe tė rinjtė kanė tė drejtėn e mbrojtjes dhe ndihmės sė veēantė nė luftė dhe gjatė arratisjes.

8. Fėmijėt dhe tė rinjtė kanė tė drejtėn e mbrojtjes nga puna shfrytėzuese dhe keqpėrdorimi seksual.

9. Fėmijėt dhe tė rinjtė kanė tė drejtė tė jetojnė me prindėrit e tyre dhe tė mbajnė kontaktin me tė dy prindėrit, nėse ata jetojnė tė ndarė.

10. Fėmijėt dhe tė rinjtė e gjymtuar kanė tė drejtėn e ndihmės dhe pėrkrahjes sė veēantė, si dhe tė pjesėmarrjes aktive nė jetėn shoqėrore.

[Teksti ėshtė nxjerrė nga: terre des hommes, „Kinderrechte. Mach mit!"]

[Kreu i faqes]

Fragezeichen Pse janė tė nevojshme tė drejtat e veēanta pėr fėmijėt?

Jo rrallė lind pyetja se pėr ē'arsye ėshtė e nevojshme marrėveshja mbi tė drejta tė veēanta pėr fėmijėt, si tė drejta shtesė tė atyre tė njeriut, kur dihet se kėrkesa pėr ndihmė dhe pėrkrahje tė veēantė pėr nėnėn dhe fėmijėn ėshtė theksuar qartė qysh nė Deklaratėn e Pėrgjithshme pėr tė Drejtat e Njeriut tė vitit 1948. Nė kėtė Deklaratė thuhet p.sh. nė nenin 25, paragrafi 2.  "Tė gjithė fėmijėt, bashkėshortorė dhe jobashkėshortorė, gėzojnė tė njėjtėn mbrojtje sociale". Pėrveē kėsaj, edhe fėmijėt janė njerėz, pra tė gjitha tė drejtat e njeriut vlejnė edhe pėr fėmijėt.

Fatkeqėsisht, pėrvoja ka treguar se janė  fėmijėt ata, tė cilėt u janė nėnshtruar situatave dhe fateve tė vėshtira. Ata  nuk kanė thuajse asnjė lob. Pėr tė shpjeguar gjendjen akoma katastrofike tė fėmijėve, mjaftojnė shembujt vijues:

bullet

Nė luftėrat e dhjetė viteve tė fundit janė vrarė mbi 2 milionė fėmijė.

bullet

Dhjetė milionė fėmijė nė mbarė botėn, si pasojė e luftėrave, bartin dėmtime tė rėnda psikike.

bullet

Nė rajonet e luftėrave jetojnė 30 milionė fėmijė.

bullet

Fėmijėt nėn moshėn 15 vjeē janė tė angazhuar si ushtarė nė 26 vende tė botės.

[Burimi: H.-M. Große-Oetringhaus (1999), Kinder im Krieg — Kinder gegen den Krieg, Mülheim an der Ruhr]

Kindsoldat

Po t'i shtohet kėsaj edhe fakti se shumė fėmijė janė tė prekur nga uria, mungesa e kujdesit mjekėsor, shfrytėzimi seksual, puna etj.,  bėhet e qartė domosdoshmėria e njė trajtimi mė tė detajuar tė nevojave specifike tė fėmijėve dhe tė tė rinjve, dhe pėrmbledhjes sė tyre nė njė dokument tė veēantė - shtesė tė "Deklaratės sė Pėrgjithshme pėr tė Drejtat e Njeriut" - dhe kjo jo vetėm ngaqė fėmijėt, jo rrallė janė tė detyruar t'u  nėnshtrohen tė rriturve. Nė kėtė mėnyrė ėshtė bėrė pėrpjekje pėr tė kontribuar nė plotėsimin e nevojės sė veēantė pėr mbrojtjen e  fėmijėve nėpėrmjet miratimit tė njė dokumenti shtesė.

[Kreu i faqes]

 

TematWeb 2.0 I Tė drejtat e njeriut I Modele I Demokracia I Partitė I Evropa I Globalizimi I Kombet e Bashkuara I Qėndrueshmėria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat

     

Kjo ofertė Online mbi edukimin politik u zhvillua nga agora-wissen, Shoqata e Shtutgartit pėr pėrēim dijesh pėrmes mediave te reja dhe edukimit politik. Nė rast pyetjesh apo vėrejtjesh drejtohuni Ju lutem te ne.