Kursi bazë 2

Të drejtat e njeriut

Si janë zhvilluar të drejtat e njeriut?

Ideja e të drejtave të njeriut, rrënjët e saj i ka në filozofinë greke të antikitetit dhe në fe: Para Zotit, të gjithë njerëzit janë të barabartë. Zhvillimi i këtyre të drejtave mund të përshkruhet në tri faza:

Faza e parë: Rrënjët filozofike (e drejta universale)

Faza e dytë: Zbatimi politik brenda shteteve kombëtare

Faza e tretë: Zbatimi politik me të drejtë universale në kuadrin e Kombeve të Bashkuara

Rol të rëndësishëm gjatë zhvillimit të të drejtave të njeriut ka luajtur filozofia e së drejtës natyrore, të cilës i është dedikuar pjesa Tema shtjelluese E drejta natyrore.

Materiale dhe tema të tjera shtjelluese mbi pjesën historike:

	Vështrim i zhvillimit të të drejtave të njeriut Fotografia ekspozuese1.
	Historia e të drejtave të njeriut Fotografia ekspozuese 2.
	Radhitja e të dhënave më të rëndësishme Kronologjia.
	Pjesë nga tekstet më të rëndësishme të zhvillimit të të drejtave të njeriut do të gjeni në faqen e dokumenteve, në të cilën janë përgatitur materialet mbi: „Virginia Bill of Rights" (1776), Deklarata Amerikane e Pavarësisë (1776), Deklarata për të Drejtat e Njeriut dhe të Drejtave Qytetare gjatë Revolucionit Francez (1789) dhe natyrisht „Deklarata e Përgjithshme për të Drejtat e Njeriut" e Kombeve të Bashkuara (1948).
	Diskutimet mbi universalitetin e të të drejtave të njeriut, për të cilat deklarohet se janë përqendruar më tepër në Evropë, kanë nxitur lëvizjen botërore. Kjo tematikë trajtohet në kuadrin e një teme shtjelluese.
	Një temë tjetër shtjelluese qartëson përkufizimin e komplikuar të dinjitetit të njeriut.
	Një temë shtjelluese i është dedikuar edhe debateve rreth domosdoshmërisë së një deklarate të përgjithshme për "detyrat e njeriut", si plotësim i Deklaratës për të Drejtat e Njeriut të vitit 1948.

Faza e parë: Rrënjët filozofike

Ideja e barazisë së të gjithë njerëzve (e drejta natyrore), e cila vlen për të gjithë, është zhvilluar qysh në filozofinë antike greke, pra para më shumë se 2000 vjetësh. Në krishtërimin e hershëm dhe në fetë e tjera, kjo traditë e të drejtave të njeriut është zhvilluar më tej: Të gjithë njerëzit janë krijuar të barabartë nga Zoti dhe të gjithë kanë detyrime të barabarta përpara tij. Këto dy parime përbëjnë rrënjët e idesë së të drejtave të njeriut. Megjithatë, në atë kohë, ato nuk kishin të bënin shumë me realitetin politik. Ato pasqyronin më shumë mendime filozofike, të cilat edhe pse në fakt kishin ngritur kërkesa universale, zbatimin praktik në jetën politike e përjetuan hap pas hapi në fillim të Epokës së Re.

John Locke

Rëndësi të veçantë në këtë aspekt pati në mënyrë të veçantë filozofia e së drejtës natyrore të Epokës së Re, sidomos e filozofit anglez Xhon Lok. Vepra e tij shënon fillimin e kapitullit të shfaqjes së idesë së të drejtave të patjetërsueshme të njeriut:

„The State of Nature has a Law of Nature to govern it, which obliges everyone: And Reason, which is that Law, teaches all Mankind, who will but consult it, that being all equal and independent, no one ought to harm another in his Life, Health, Liberty and Possessions."

[shih edhe temën shtjelluese E drejta natyrore]

Liria dhe pasuria për Xhon Lokun janë të drejta të lindura të njeriut. Çdo shtet ka për qëllim mbrojtjen e këtyre të drejtave natyrore. Lok, në filozofinë e tij politike e lidh shtetin me të drejtat e njeriut, duke shënuar në këtë mënyrë hapin vendimtar të kalimit nga ideja abstrakte e të drejtave të njeriut në zbatimin e tyre konkret brenda shtetit. Këto ide u morën parasysh dhe u futën në kushtetutën e Anglisë dhe të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.

Faza e dytë: zbatimi politik në kuadrin e shteteve kombëtare

Anglia ka luajtur rol vendimtar gjatë këtij zhvillimi. E ashtuquajtura „Magna Charta Libertatum", qysh në vitin 1215 i kufizoi mbretit disa të drejta, „Petition of Rights" i vitit 1628, siguroi paprekshmërinë e qytetarëve, ndërsa dosja „Habeas-Corpus" e vitit 1679 shënoi kalimin vendimtar në fazën e shpalljes së idesë së të drejtave të njeriut si të drejta të shprehura me ligj, në të drejtën konkrete të shtetit. Në të, qytetari u mbrojt nga arrestimi i paarsyeshëm: Detyrimi për t'u sjellë para gjykatësit brenda 20 ditëve i të arrestuarit.

Këto të drejta vlenin edhe për kolonitë angleze, si psh. në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Në kuadrin e luftës për pavarësi, duke u mbështetur në idenë e Xhon Lokut, u formulua edhe katalogu i parë në histori i të drejtave të njeriut, „Virginia Bill of Rights" i vitit 1776, i cili bashkë me Deklaratën Amerikane të Pavarësisë të po të të njëjtit vit, numërohen si dokumentet më të rëndësishme në historinë e të drejtave njeriut. Të dyja këto janë të përgatitura si dokumente, të cilat ia vlen të lexohen. „Virginia Bill of Rights" ngriti të drejtat e shënuara më poshtë si të drejta të patjetërsueshme të njeriut, të cilat që nga ajo kohë përbëjnë thelbin e të drejtave të njeriut:

E drejta për jetë, liri dhe pasuri

Liria e mbledhjes dhe liria e shtypit

E drejta e peticionit

E drejta për mbrojtje juridike

E drejta e votës

Duke u nisur nga Franca, zbatimi në formën kushtetuese i idesë së të drejtave të njeriut mori përmasa të përshpejtuara. Revolucioni Francez i vitit 1789 me parullën e tij „liberté, égalité, fraternité" pati ndikim shumë të madh. Më 26 gusht 1789 u pranua „Deklarata për të Drejtat e Njeriut dhe atyre Qytetare", e cila gjendet gjithashtu si dokument në faqen e materialeve. Në të bie në sy përpjekja patetike e theksimit të rëndësisë universale të të drejtave të njeriut. Me rëndësi të veçantë, në fillim ishte përfshirja e të drejtave të njeriut si të drejta themelore në kushtetutat kombëtare, gjë që u arrit me sukses gjatë shek.XIX në thuajse të gjitha shtetet evropiane. Zbatimi politik dhe juridik i idesë filozofike të të drejtave të njeriut u arrit deri në mesin e shekullit XX.

Në vazhdim u shfaq problemi i nevojës së vlerës universale, ndërsa karakterizimi i tyre si të drejta themelore ishte i kufizuar brenda kornizave të ngushta të shteteve kombëtare. Përpjekjet për të luftuar këtë kontradiktë, respektivisht përpjekjet për zbatimin universal politik dhe juridik të të drejtave të njeriut, përbëjnë fazën e tretë të zhvillimit të të drejtave të njeriut.

Faza e tretë: Realizimi universal politik (Kombet e Bashkuara)

Përpjekjet për realizimin e vlerës universale të të drejtave të njeriut në tërë botën i përshpejtoi krimi i tmerrshëm i Luftës së Dytë Botërore. Ajo që kishte ndodhur në këtë luftë, nuk duhet të përsëritej më. Të gjithë njerëzit në botë duhet të gëzonin të drejta dhe liri themelore. Kjo ishte njëherazi edhe arsyeja kryesore e themelimit të Kombeve të Bashkuara. Përmes bashkimit të të gjitha shteteve, të drejtat e njeriut synohej të mos mbeteshin më vetëm çështje e shteteve përkatëse, por çështje e bashkësisë së shteteve ndërkombëtare. Kjo gjë u garantua me nënshkrimin e marrëveshjes ndërmjet shteteve, nëpërmjet të ashtuquajturës Karta e Kombeve të Bashkuara, e cila u aprovua më 26 qershor të vitit 1945. Me këtë kartë, të gjitha shtetet anëtare detyrohen për bashkëpunim të ndërsjellë, dhe po ashtu çdo shtet i veçantë është i detyruar të bashkëpunojë me OKB-në, me qëllim që të arrihen qëllimet e saj (neni 56). Ndër qëllimet e Organizatës së Kombeve të Bashkuara është edhe vënia në jetë e të drejtave të njeriut. Sipas këtij neni, çdo anëtar i Kombeve të Bashkuara është i detyruar të respektojë të drejtat e njeriut. Anëtarë të organizatës, sot janë thuajse të gjitha vendet e botës. Për të përkufizuar saktë të drejtat e njeriut, është përpiluar edhe "Deklarata e Përgjithshme për të Drejtat e Njeriut", e cila është aprovuar në dhjetor të vitit 1948. Në të është bërë numërimi dhe ndarja në grupe e të drejtave të njeriut, ndarje, të cilën do ta trajtojmë me hollësisht në kursin bazë 3.

"Deklarata e Përgjithshme për të Drejtat e Njeriut" gjendet e plotë në faqen përkatëse të materialeve. Ajo shënon fillimin e përpjekjeve për universalizimin e zbatimit politik dhe juridik të të drejtave të njeriut. Deklarata në fjalë, synon mënjanimin e kontradiktës mes kërkesës për vlefshmëri universale të të drejtave të njeriut nga njëra anë, dhe si të drejta kombëtare nga ana tjetër. Zbatimi i kësaj ideje ka para vetes një rrugë të gjatë, gjë që shprehet më në detaje në kursin bazë 4, kur flitet për mbikqyrjen e të drejtave të njeriut, si dhe në kursin bazë 5, ku gjenden edhe shembuj të shkeljeve të të drejtave të njeriut. Në temën shtjelluese Etika botërore, flitet për përpjekjet e heqjes së dyshimeve rreth universalitetit të të drejtave të njeriut të zhvilluara në Evropë, dhe të të drejtave të njeriut, të dala nga botëkuptimi i krishterë. Përmes dialogut mes kulturave dhe besimeve, bëhet përpjekje për krijimin e vlerave të përbashkëta për tërë njerëzimin.

[Kreu i faqes] [Faqja startuese Të drejtat e Njeriut] [Fotografi ekspozuese]

Temat: Të drejtat e njeriut  I Modele I Demokracia I Partitë I Evropa I  Globalizimi I Kombet e Bashkuara I Qëndrueshmëria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat



Kjo ofertë Online mbi edukimin politik u zhvillua nga a gora-wissen, Shoqata e Shtutgartit për përçim dijesh përmes mediave te reja dhe edukimit politik. Në rast pyetjesh apo vërejtjesh drejtohuni Ju lutem te ne.