Tė drejtat dhe dinjiteti i njeriut janė tė pandashme nga njėri-tjetri. Kėtė e shpjegon edhe krahasimi i tekstit nė vazhdim, i nxjerrė nga pėrkufizimki i njė fjalori mbi temėn e komplikuar tė dinjitetit tė njeriut, me artikullin e fjalorit rreth pėrkufizimit tė tė drejtave tė njeriut nė kursin bazė 1.

"(...) Dinjiteti i njeriut ėshtė vlera e brendshme dhe njėkohėsisht e drejta sociale dhe e drejta pėr t'u nderuar, e cila i takon njeriut nga vetė vullneti i tij. Dinjiteti i njeriut i takon ēdo njeriu, ai ėshtė i lindur dhe i patjetėrsueshėm. Nė tė kanė pjesė si tė palindurit, ashtu dhe tė vdekurit. Respektimi i tij do tė thotė qė shteti ėshtė i detyruar tė heqė dorė nga ēdo gjė qė e rrezikon atė. Ai duhet ta respektojė njeriun si person, nuk duhet ta bėjė objekt tė veprimit tė shtetit dhe nuk duhet ta keqpėrdorė pėr asnjė qėllim. Mbrojtja e dinjitetit tė njeriut do tė thotė qė shteti ka pėr detyrė tė ndėrmarrė ēdo gjė pėr t'iu kundėrvėnė cenimit tė dinjitetit tė njeriut - edhe nga persona tė tretė (...)."

[nxjerrė nga: Hermann Avenarius, Kleines Rechtswörterbuch, Bonn 1991]

[Kreu i faqes]

Me ndikimin konkret tė asaj qė thamė mė lart mbi individin, mė hollėsisht do tė merremi nė temėn shtjelluese: Dinjiteti i njeriut. Nė vazhdim do tė sjellim shembuj rreth kuptimit tė pėrkufizimit nė rrethe tė ndryshme kulturore (Materialet). Teksti nė vazhdim, i nxjerrė nga libri "Tortura"  i autorit Zhan Ameri, mund tė shėrbejė si hyrje nė kėtė problematikė:

"Pohimi etiko-patetik i njė tė parrahuri, sipas tė cilit, i burgosuri e humb dinjitetin e tij nė rastin e parė tė vėnies dorė kundėr tij, pra rrahjes sė parė, ėshtė i pamjaftueshėm pėr tė shpjeguar kuptimin e dinjitetit tė njeriut. Mė duhet ta pranoj se unė nuk e di saktėsisht se ēfarė ėshtė dinjiteti i njeriut. Dikush beson ta ketė humbur atė, nė rastin kur ai gjendet nė rrethana tė tilla, nė tė cilat ai e ka tė pamundur tė lahet pėrditė. Tjetri mendon se e ka e humbur atė, nėse ai, nė njė zyrė tė caktuar detyrohet tė flasė njė gjuhė tjetėr ndryshe nga ajo amtare. Dinjiteti i njeriut, kėtu ėshtė kushėzuar me plotėsimin e komoditetit tė caktuar fizik, diku tjetėr me lirinė e tė shprehurit tė mendimit, e nė njė rast tjetėr ndoshta me legalizimin e lidhjeve mes personave tė sė njėjtės gjini. Unė pra, nuk e kam tė qartė nėse rrahja nga njė polic ėshtė humbje e dinjitetit tė njeriut. Pėr njė gjė jam i sigurt: Nė momentin e parė tė ngritjes dorė kundėr dikujt, humbet diēka, tė cilėn ne pėrkohėsisht po e quajmė besim botėror."

[nxjerrė nga: Jean Amery, Die Tortur; cituar nga: Thema im Unterricht 11/1997, BpB]

[Kreu i faqes]

Bota, nga njėra anė ėshtė shndėrruar nė njė "fshat global" dhe nga ana tjetėr ėshtė ndarė nė dysh: nė veriun e pasur dhe nė jugun e varfėr. Shtrohet pyetja: Ēfarė ndikimi kanė kėto rrethana nė zbatimin ndėrkombėtar tė tė drejtave tė njeriut?

Aparteidi mes veriut  dhe jugut

"Shprehja pėr njė "botė tė vetme" nė tė cilėn jetojmė, del si njė lirikė fundjave. Gjatė javės, globalizimi ndan planetin: Azia lindore pėrjeton njė zhvillim tė vrullshėm ekonomik, vendet pėrėndimore industriale afrohen njė ēikė - megjithatė, pavarėsisht nga kjo, mė shumė se nje e katėrta e popullsisė sė rreth 100 vendeve tė botės jetojnė mė keq se para njėzet apo edhe tridhjetė vjetėsh. Diferenca ndėrmjet veriut dhe jugut ėshtė dyfishuar brenda njė brezi tė vetėm. Ndėrkohė, 358 miliarderėt e dollarėve zotėrojnė po aq sa fitojnė brenda njė viti 2,3 miliardė banorėt mė tė varfėr tė botės. Fshati global krijon aparteidin e tij, rrezik edhe mė i madh se konfliktet potenciale mes kombeve tė ndryshme. Nė tė ardhmen, bota rrezikohet nga shfarosja sociale. Kryengritjet e pėrgjakshme tė helotėve janė mė tė mundshme se sa" lufta e yjeve".

[nxjerrė nga: Christian Wernicke, Die ZEIT e datės 26.07.1996

[Kreu i faqes]

Duke pasur parasysh sfondin e rrethanave tė tilla, a nuk bėhet i qartė argumenti i shumėpėrmendur, sipas tė cilit, vendet e varfėra para se tė merren me "lukse" si dinjiteti dhe tė drejtat e njeriut, duhet tė kujdesen pėr plotėsimin e nevojave elementare tė popullsive tė tyre? Apo ndryshe: Pėr ēfarė i nevojitet njė analfabeti liria e shprehjes sė mendimit?

Tė drejtat e njeriut nė botėn e tretė, tė panevojshme?

"Zėvendėsministri i jashtėm kinez, Lin, luftėn kundėr shkeljes sė tė drejtave tė njeriut nga vendet e tjera e ka cilėsuar si "pėrzierje nė punėt e brendshme" dhe si cenim tė pavarėsisė. Sipas tij, kjo mund tė ēojė deri nė destabilitet politik dhe trazira sociale. Argumenti, sipas tė cilit, tė drejtat e njeriut janė parakusht pėr zhvillim, sipas fjalėve tė Linit, ėshtė i pabazė. Pėr vendet e Botės sė Tretė, sipas tij, ėshtė prioritar zhvillimi social dhe politik, si dhe plotėsimi i nevojave elementare. Megjithatė, sipas Linit,  Kina e respekton Kartėn e Kombeve tė Bashkuara dhe Deklaratėn pėr tė Drejtat e Njeriut.
Nga ana tjetėr, fituesi i Ēmimit Nobel pėr Paqe, tibetiani Dalai Lama ėshtė i mendimit se tė drejtat e njeriut kanė vlerė universale."

[Süddeutsche Zeitung e datės 17.06.1993]

[Kreu i faqes]    [Faqja startuese Tė drejtat e njeriut]

Temat:  Tė drejtat e njeriut  I  Modele  I  Demokracia  I  Partitė  I  Evropa  I  Globalizimi  I  Kombet e Bashkuara  I  Qėndrueshmėria

Metodat:    Didaktika politike    II    Pedagogjia e paqes    II    Metodat

     

Kjo ofertė Online mbi edukimin politik u zhvillua nga agora-wissen, Shoqata e Shtutgartit pėr pėrēim dijesh pėrmes mediave te reja dhe edukimit politik. Nė rast pyetjesh apo vėrejtjesh drejtohuni Ju lutem te ne.